1,4 triệu người Trung Quốc khổ vì đập Tam Hiệp

"Mặc dù mang lại lợi ích toàn diện và to lớn, song dự án đập Tam Hiệp cũng gây ra những vấn đề cần được giải quyết khẩn cấp như tái định cư ổn định cho người dân, bảo vệ môi trường sinh thái và ngăn ngừa các thảm họa địa chất".

1,4 triệu người đảo lộn cuộc sống

Đó là nội dung chính của tuyên bố được Quốc Vụ viện Trung Quốc đưa sau cuộc họp về đập Tam Hiệp, công trình thủy điện lớn nhất thế giới. Khởi công năm 1992 trên sông Dương Tử với kinh phí 23 tỷ đô la, công trình này tạo ra một hồ chứa với chiều dài bằng cả nước Anh, vận hành 26 turbin khổng lồ. Kể từ khi bắt đầu phát điện, năm 2008, đập Tam Hiệp đã đáp ứng nhu cầu nóng bỏng về năng lượng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Năm ngoái, nó cung cấp 84 tỷ kWh cho lưới điện quốc gia.

Một cặp vợ chồng sống cạnh bờ sông phải di dời để phục vụ việc xây dựng đập.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, khi các kỹ sư đang tiến hành những khâu kiểm tra, đánh giá cuối cùng ở công trình thế kỷ này, Chính phủ Trung Quốc đã thừa nhận, họ đang phải đối mặt với những vấn đề khẩn cấp mà nó đặt ra. Một trong số đó là chương trình tái định cư cho khoảng 1,4 triệu người, vốn bị một số ý kiến chỉ trích rằng không thành công như mong đợi. Rất nhiều người dân tái định cư đã không thể gây dựng lại cuộc sống như trước khi bị di dời khỏi khu vực hiện nay là lòng hồ.

Ô nhiễm, động đất và nguồn nước

Ngay khi kế hoạch xây dựng đập Tam Hiệp được thông qua, nhiều nhà hoạt động môi trường đã lo ngại về ảnh hưởng của nó đến điều kiện sinh thái địa phương. Và 19 năm sau, nỗi lo ngại đó dường như là có lý. Mưa lớn và lũ lụt mùa hè năm 2010 đã kéo một lượng lớn rác sinh hoạt và phế thải xây dựng theo dòng chảy của sông Dương Tử đổ về hồ chứa. Ở nhiều khu vực, rác tập trung lại dày đến nỗi có thể đi được trên đó. Rác nhiều đến mức người ta lo nó có thể làm nghẽn các cửa đập.

Một nỗi lo ngại khác là trữ lượng nước cực lớn của hồ chứa có thể làm tăng nguy cơ sạt lở, xói mòn và động đất ở các khu vực lân cận. Rất nhiều nhà khoa học đã cảnh báo về nguy cơ này và Chính phủ Trung Quốc cũng thừa nhận đây là một vấn đề mà họ đang tìm cách kiểm soát bằng cách đầu tư các hệ thống cảnh báo thảm họa và gia cố hai bên bờ sông.

Khả năng kiểm soát nguồn nước sông Dương Tử của đập Tam Hiệp cũng là vấn đề được quan tâm. Lưu vực của dòng sông dài nhất châu Á này đang trải qua đợt hạn hán nghiêm trọng đầu tiên trong nửa thế kỷ qua. Mực nước sông xuống thấp nhất kể từ khi đập Tam Hiệp hoạt động, năm 2003.

Tại các tỉnh Hồ Bắc và Hồ Nam, số người không có nước sạch để sử dụng đã lên đến hơn 700.000. Gần 1 triệu hecta đất nông nghiệp đang hạn nặng, đe dọa mất mùa trên diện rộng. Tàu bè đã bị cấm lưu thông trên đoạn sông dài 151km từ Vũ Hán đến Nhạc Dương vì nước quá cạn, chỗ sâu nhất chỉ còn khoảng 3m. Trước một số ý kiến lo ngại việc trữ nước tại hồ chứa của đập Tam Hiệp gây hạn hán, đại diện ban quản lý công trình này cho biết, từ đầu năm đến nay họ đã xả khoảng 17 tỷ m3 nước xuống hạ lưu để chống hạn.

Hương Tiên (theo Guardian và NY Times, 20/5)