Trong thời đại ngày nay, ngành nghề chế biến sản phẩm mỹ nghệ bằng xương, sừng… trở thành một nghề hốt bạc, thế nhưng do không có ư thức và biện pháp bảo vệ môi trường, mùi hôi,… nên khu làng nghề chế biến sản phẩm mỹ nghệ bằng xương, sừng… trở thành một nơi hôi thối, đến mức làng này có biệt danh là “làng thối” như câu chuyêän trong nước dưới đây…
(Tin tuc) - Mới đến đầu làng đă thấy thối. Thối từ trong bốc ra, từ ngoài tạt vào. Nắng khiến cái thối càng thêm cay mù đến tức thở.
Phát triển ngành nghề, nâng cao đời sống cho người dân là chủ trương đúng đắn của chính quyền xă Hoà B́nh (Thường Tín, Hà Nội). Thế nhưng mặt trái của làng nghề truyền thống chế biến xương, sừng, da trâu ḅ tại đây là t́nh trạng ô nhiễm môi trường.
Mới đến đầu làng đă thấy thối. Thối từ trong bốc ra, từ ngoài tạt vào. Nắng khiến cái thối càng thêm cay mù đến tức thở. Đây không những là vấn đề băn khoăn, lo lắng của người dân mà c̣n đặt ra cho cấp ủy, chính quyền xă phải t́m lời giải cho "bài toán" môi trường.
Hồi sinh làng nghề truyền thống
Từ lâu, Thụy Ứng đă nổi danh bằng nghề chế biến sản phẩm mỹ nghệ bằng xương, sừng. Một số hộ dân c̣n tận dụng học thêm nghề khác để có thu nhập nhiều hơn như chế biến da trâu, ḅ, lợn hay tận dụng xương để chế biến thức ăn gia súc. Công bằng mà nói không ít nhà đă nhờ đó mà giàu lên nhanh chóng.
Làng hiện có khoảng 800 hộ, với trên 3.000 nhân khẩu th́ có trên 80% số hộ chuyên sản xuất đồ mỹ nghệ bằng sừng và 10 hộ chuyên buôn bán da trâu, ḅ. Để phục vụ nguyên liệu cho hơn 600 hộ gia đ́nh sản xuất lược và các mặt hàng mỹ nghệ, hằng tháng các lái buôn phải chở về làng hàng vạn chiếc móng, sừng trâu ḅ từ khắp mọi miền đất nước, trong đó không ít sừng được nhập khấu từ Lào, Campuchia và châu Phi.
Mặt hàng đầu ḅ hiện đang rất được ưa chuộng làm vật trang trí, quà mừng tân gia. Để tạo được một chiếc đầu bỏ giả, đầu tiên phải làm một khung xương mặt ḅ bằng gỗ, sau đó đắp da mặt ḅ đă thuộc lên, tiếp đến là gắn mắt ḅ thủy tinh. Công đoạn cuối cùng là gắn cặp sừng châu Phi đă qua làm đẹp và đánh bóng. Mặt ḅ giả giống hệt mặt ḅ thật, thậm chí c̣n sinh động hơn, đẹp hơn nhờ cặp sừng ḅ châu Phi trong và bóng loáng.
Ông Nguyễn Văn Kiến, 70 tuổi, hiện là người duy nhất trong làng có thể làm được vài chục mặt hàng mỹ nghệ nổi tiếng từ sừng và móng trâu ḅ, trong đó có những mặt hàng vô cùng độc đáo và tinh xảo như rồng, công, phượng, đại bàng, rùa... Chế tác một con rồng dài cỡ 2 m mất khoảng một tháng rưỡi đến hai tháng nhưng đó là niềm say mê lớn nhất trong cuộc đời làm nghề của ḿnh, nên hễ cầm mảnh sừng lên ông Kiến lại nghĩ ngay đến rồng và có thể chuốt ngay một bộ phận nào đó của con rồng.
Không chỉ dùng làm quà lưu niệm, vật trang trí, trưng bày, những con giống làm từ sừng c̣n có giá trị sử dụng. Một con cua, con rùa làm bằng sừng nếu để trưng bày sẽ rất đẹp và sinh động, nhưng khi mở nắp bụng ra lại có chức năng là chiếc gạt tàn thuốc lá. Đồ trang trí bằng sừng trâu cũng có chức năng cản gió rất tốt.
Theo đúc kết của các cụ, nếu sừng tê giác cản gió được 100 lần th́ sừng trâu cản được 10 lần. Trước kia, các sản phẩm mỹ nghệ chủ yếu được làm từ sừng th́ nay đă có thể dùng thêm nguyên liệu là móng trâu, ḅ. Qua bàn tay khéo léo của người thợ, mọi thứ tưởng vô nghĩa đều trở nên có nghĩa, đều đẹp và sáng bóng như nhau, không thể phân biệt được đâu là sừng và đâu là móng nữa.
Bài toán môi trường
Hiệu quả kinh tế đă rơ, nhưng xét từ góc độ môi trường th́ làng nghề chế biến xương sừng, da trâu ḅ đă và đang gây ảnh hưởng xấu đối với đời sống người dân. Ngay đầu làng là một vùng ngập nước xú uế, rác thải và bụi.
Nước ao đen, bùn sủi lên với những đống xương ngâm vây quanh là ruồi muỗi... Hầu hết, sinh vật ở các ao trong làng đều chết v́ nước quá bẩn, mà nguyên nhân gây ô nhiễm chính là các chất hữu cơ bị phân hủy từ việc ngâm xương, sừng và nước tẩy rửa từ các gia đ́nh làm nghề.
Cũng chẳng khó để t́m ra nguyên nhân v́ sao khắp đường làng, ngơ xóm lại hôi tanh đến như vậy. Những chiếc xe tải cỡ lớn chở đầy da trâu ḅ dừng, đỗ hai bên đường chưa kịp bốc dỡ; những căn nhà chất ngất đủ loại da đang ướp muối hoặc nằm chờ chưa kịp ướp; nước thải chưa qua xử lư từ việc ướp da, đun nấu sừng và móng trâu ḅ phục vụ nghề thủ công mỹ nghệ tràn phứa ra cống rănh hoặc ao làng... kết lại thành "mùi hương" đặc trưng, mà chỉ ở đây mới có.
Cùng với nguồn nước, rác thải cũng là vấn đề gây ô nhiễm, đâu cũng thấy rác, rác ở ao, ngơ xóm, cống rănh, bờ mương. Đấy là chưa kể một lượng bụi khá lớn bay ra từ các điểm sản xuất trong làng. Bên cạnh những người thợ mài, dũa, chà sừng luôn có chiếc quạt thổi bụi. Dĩ nhiên toàn bộ lượng bụi thải ra đường, bụi phủ trắng trên các mái nhà, lối đi, bể nước ăn... Có thể nói mức ô nhiễm môi trường ở đây đă đến mức báo động, sức khỏe người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Ông Vũ Văn Đang - Phó chủ tịch UBND xă cho biết: "UBND xă đă nghĩ tới dự án quy hoạch các hộ dân làm nghề chế biến xương, sừng, da trâu, ḅ tập trung vào một khu vực xa khu dân cư để tránh gây ô nhiễm. Quy hoạch dự án được tŕnh lên cấp trên cho phép xây dựng cụm, điểm công nghiệp làng nghề với diện tích 3 ha, nằm ở phía nam xă. UBND xă c̣n lập kế hoạch xin lập dự án xử lư nước thải. Mức đầu tư là 1,6 tỷ đồng, theo vốn đối ứng (30% của nhân dân và 70% của nhà nước)".
"Theo đó, sẽ có các hạng mục công tŕnh như: kênh dẫn nước thải, trạm xử lư nước, ao sinh học, hệ thống hút bụi sừng và xử lư làm phân bón ruộng. Nhưng đến nay cả hai dự án này vẫn chưa thấy "động tĩnh "ǵ".
Ḥa B́nh đang cần một quy hoạch tổng thể, hoàn chỉnh cho công tác cải tạo môi trường. Ngoài sự nỗ lực của Đảng uỷ, chính quyền xă th́ rất cần sự quan tâm vào cuộc của các cấp, ngành chức năng với ư thức của mỗi người dân. Việc cần làm ngay là người dân phải có ư thức thu gom xử lư rác thải: nguồn nước ô nhiễm cần có giải pháp xử lư trước khi đưa vào kênh mương thải.
Theo Gia Long (Người đưa tin)
Hăi hùng làng "thối"
