Trong bối cảnh an ninh vùng ngày càng phức tạp, Giám đốc Viện nghiên cứu quốc pḥng Hudson tại Washington DC, Hoa Kỳ cho rằng Việt Nam cần mở rộng phạm vi t́m đồng minh quân sự.
Tiến sĩ Richard Weitz đồng thời cũng là b́nh luận viên của trang Bấm Second Line of Defense. Trả lời phỏng vấn của BBC Tiếng Việt, ông đánh giá về năng lực quốc pḥng của các quân binh chủng mà Việt Nam hiện có, cũng như các vấn đề liên quan đến khả năng Hà Nội mua vũ khí từ Washington.
Trước câu hỏi cần mua vũ khí tới mức nào là đủ sau khi Việt Nam đă đặt mua một số tàu ngầm hạng Kilo từ Nga để pḥng thủ biển, Tiến sĩ Richard Weitz nhận xét:
Richard Weitz: Một ḿnh Trung Quốc là đă đủ đè bẹp Việt Nam. Nhất là mấy năm gần đây, hải quân Trung Quốc đang ngày càng lớn mạnh trên nhiều phương diện. Họ vừa tự sản xuất vũ khí, vừa mua vũ khí từ Nga, nhiều hơn gấp nhiều lần lượng vũ khí Việt Nam mua.
Thế nên, có thể nói là Việt Nam đă áp dụng chiến lược "xù lông nhím". Tức là dương oai nhưng không làm tổn hại đến Trung Quốc nhằm tránh bị cuốn vào cuộc chạy đua vũ trang. Và Việt Nam có cả chiến lược cân bằng quyền lực từ bên ngoài nữa. Điều đó dễ nhận thấy.
Chẳng hạn như năm ngoái, Việt Nam tổ chức viếng thăm cảng, diễn tập quân sự. Vừa đủ để Bắc Kinh nghĩ rằng ḿnh không nên dính dáng vào chiến tranh trên biển với Việt Nam bởi v́ ḿnh sẽ chịu một số thiệt hại, và có thể Hoa Kỳ c̣n can thiệp vào nữa.
BBC Tiếng Việt: Thế c̣n không quân Việt Nam th́ sao? Chúng ta biết ǵ về lực lượng này?
Richard Weitz: Tôi nghĩ đây là bộ phận yếu nhất. Từ trước tới nay, không quân và hải quân yếu hơn cả trong số các binh chủng của quân đội Việt Nam.
Tiến sĩ Richard Weitz
Tiến sĩ Richard Weitz cho rằng với Việt Nam th́ mua vũ khí từ Hoa Kỳ dễ hơn là nhận các khóa huấn luyện quân sự
Ngược lại, về phía Trung Quốc, như chúng ta vừa thấy trong vài tuần qua, họ đă và đang sản xuất thêm nhiều phi cơ có sức công kích mạnh mẽ. Thế nên tôi nghĩ giữ ǵn an ninh không phận sẽ là phần khó khăn nhất.
Có lẽ Việt Nam dễ thua trên mặt trận này ngay từ lúc lâm trận, trừ khi có Hoa Kỳ hoặc bên nào đó can thiệp vào. Tuy nhiên chiến lược của Việt Nam là không gây chiến tranh với Trung Quốc mà giữ cho ḿnh đủ mạnh để đề pḥng những việc như vậy xảy ra.
BBC Tiếng Việt: Trong bài viết của ḿnh, ông có nhắc đến việc chính quyền cộng sản Việt Nam thừa hưởng một số vũ khí từ chính quyền Việt Nam Cộng ḥa cũ và của cả Hoa Kỳ sau khi chiến tranh kết thúc vào năm 1975. Khả năng Hoa Kỳ giúp Việt Nam nâng cấp kho vũ khí này tới đâu thưa ông?
Richard Weitz: Tôi nghĩ nâng cấp vũ khí th́ dễ dàng hơn và rẻ hơn là bán cả kho vũ khí cho Việt Nam. Có nhiều lư do để Hoa Kỳ tham gia vào các dự án này, khác hẳn với cách làm của Nga hay của các nước cung cấp vũ khí truyền thống.
Tuy nhiên, cũng có một số hạn chế v́ kho vũ khí xưa đă quá cũ kĩ. Thế nên nếu nâng cấp cũng không tăng thêm bao nhiêu năng lực quốc pḥng của Việt Nam.
Tất nhiên, mục đích của việc đó là để phát tín hiệu cho Bắc Kinh thấy Hoa Kỳ có quan tâm tới Việt Nam, chứ không phải chỉ khoanh tay đứng nh́n một khi có chiến tranh xảy ra giữa Việt Nam và Trung Quốc.
BBC Tiếng Việt: Ông cũng đề cập đến những trở ngại hoặc chống đối từ các đồng minh Đông Nam Á của Hoa Kỳ như Singapore và Thái Lan. Tiếng nói của họ nặng kư đến đâu khi kêu gọi Hoa Kỳ ngừng bán vũ khí cho Việt Nam?
Richard Weitz: Cái đó c̣n tùy vào việc họ cảm thấy như thế nào trong quan hệ với Trung Quốc. Trong mắt họ, Việt Nam từng bị nh́n nhận là nước rất hung hăn (a very aggressive country), từng chiếm đóng Campuchia...Các nước láng giềng cũng đă từng có nỗi sợ về Việt Nam.
Hiện Nga là nước cung cấp phi cơ
cho một số nước châu Á
Nhưng mấy năm gần đây Việt Nam cư xử có trách nhiệm hơn và chính sách đối ngoại cũng trở nên gắn bó với chiến lược của khối ASEAN, ḥa nhập vào hướng đi chung của khối Đông Nam Á, ngoại trừ một số vấn đề đối nội.
Chính quyền Việt Nam, như chúng ta biết vẫn c̣n rất chuyên chế, hạn chế nhân quyền nhiều hơn các nước khác, chỉ không gay gắt bằng Miến Điện mà thôi.
Nhưng về mặt ngoại giao th́ tôi nghĩ không có quan ngại ǵ thường trực về Việt Nam. Cho nên tùy vào việc các nước đó quan ngại tới đâu về Trung Quốc hay về Việt Nam hoặc các hành động mà hai nước này có thể gây ra.
Các nước láng giềng Đông Nam Á chắc chắn không muốn 'tái khởi động' (restart) chuyện Việt Nam bước vào con đường hung hăn.
Nhưng họ cũng không muốn Trung Quốc bước ra khỏi cách đi mà Bắc Kinh đă tuyên bố, đó là nước này sẽ không chủ động giải quyết xung đột với quốc gia trong khu vực bằng vũ lực.
BBC Tiếng Việt: Nhưng Việt Nam, theo nhận định của ông, chỉ là một khách hàng mua vũ khí tiềm năng của Hoa Kỳ. Họ phải làm ǵ để thay đổi hiện trạng để đạt được điều họ muốn từ Hoa Kỳ?
Dĩ nhiên, về phần nào đó là đây quyết định của cả hai. Phía Hoa Kỳ phải quyết định có bán vũ khí cho Việt Nam hay không, cũng như việc cần phải giải quyết thế nào cuộc đối đầu với Trung Quốc. Trong thời gian tới điều đó sẽ rơ thôi.
Việt Nam th́ phải tự quyết định xem họ có muốn mua vũ khí từ Hoa Kỳ hay không. Cả hai quốc gia cần phải quyết định chung. Họ cũng cần phải suy nghĩ xem Trung Quốc và các nước láng giềng trong khu vực sẽ phản ứng ra sao.
Nhưng tôi nghĩ vấn đề nằm ở chỗ tiền bạc nhiều hơn là ở ngoại giao. Tức là Việt Nam sẽ được lợi nhiều hơn từ việc khởi động mối quan hệ mua bán vũ khí quốc pḥng với Hoa Kỳ so với những mất mát có thể phát sinh từ việc các nước láng giềng lo ngại và tị hiềm về chuyện mua bán vũ khí.
BBC Tiếng Việt: Việc Việt Nam mua vũ khí của Hoa Kỳ liệu có vấp phải trở ngại nào từ chính phủ và quốc hội Hoa Kỳ, hoặc các nhóm vận động hành lang hay không?
Richard Weitz: Từ trước tới giờ các nhóm đấu tranh cho nhân quyền và tự do luôn phản đối, nhất là từ các Việt kiều rời Việt Nam khi cuộc chiến kết thúc năm 1975.
Tuy nhiên, những ǵ Trung Quốc làm trong năm qua đă thu hút sự chú ư vào nhu cầu làm sao có được bảo đảm rằng sức mạnh đang lên của Trung Quốc chỉ giúp củng cố chứ không gây tổn hại đến sự ổn định khu vực. Nhiều trở ngại truyền thống có thể được dàn xếp.
Điều quan trọng là phải gửi tín hiệu cho Bắc Kinh về những ǵ đă xảy ra như diễn tập quân sự chung hay tuyên bố về hợp tác hạt nhân, một loạt các bước đi khác Việt Nam và Hoa Kỳ đang triển khai nhằm gần lại nhau trong năm qua. V́ tôi luôn nêu quan điểm rằng hiện có một quan ngại chung trong vùng về Trung Quốc.
BBC Tiếng Việt: Ông biết ǵ về những chương tŕnh tập huấn quân sự cho Việt Nam từ Hoa Kỳ? Bởi chúng ta đều biết rằng mua vũ khí là một chuyện, nhưng có biết sử dụng hay không lại là một chuyện khác.
Richard Weitz: Huấn luyện quân sự c̣n khó hơn cả việc mua bán vũ khí. Hoa Kỳ từng gặp khó khăn với do có những quan ngại về nhân quyền. Có lẽ đối với Việt Nam th́ t́nh thế c̣n khó khăn hơn nữa.
Tuy nhiên, có thể áp dụng một lối đi khác, đó là Việt Nam học lại từ các nước đă được Hoa Kỳ tập huấn quân sự. Giới quân sự Hoa Kỳ cũng huấn luyện các những chuyên gia để họ đi đào tạo các đối tượng khác, tất nhiên chủ yếu là cho chính lực lượng quân sự của họ. Nhưng công tác này có thể bao gồm cả các lực lượng quân sự của các nước khác nữa.
Dat Viet
Năng lực pḥng thủ của Việt Nam
