Ai được lợi khi UAE rời OPEC?

[PinaColada]

Việc UAE thông báo rút khỏi OPEC từ ngày 1/5 giáng đòn mạnh vào tổ chức này trong bối cảnh các quốc gia vùng Vịnh bế tắc trong việc vận chuyển hàng xuất khẩu qua eo biển Hormuz.

Ngày 28/4, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tuyên bố quyết định rút khỏi OPEC và OPEC+ để tập trung vào “lợi ích quốc gia”. Al Jazeera nhận định động thái này giáng đòn nặng nề vào nhóm các nước xuất khẩu dầu mỏ đúng vào thời điểm chiến sự Mỹ - Israel và Iran gây ra cú sốc năng lượng lịch sử và làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu.

Trong một tuyên bố, UAE cho biết nước đi này phản ánh “tầm nhìn chiến lược và kinh tế dài hạn của UAE, cũng như sự phát triển trong lĩnh vực năng lượng”.

“Trong thời gian tham gia tổ chức, chúng tôi đóng góp đáng kể và hy sinh lớn lao vì lợi ích chung. Tuy nhiên, đã đến lúc chúng tôi cần tập trung nỗ lực vào lợi ích quốc gia”, tuyên bố viết thêm.

Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed al-Mazrouei cho biết quyết định được đưa ra sau khi xem xét kỹ lưỡng các chiến lược năng lượng của cường quốc khu vực. Khi được hỏi liệu UAE có tham vấn ý kiến ​​của Saudi Arabia, ông al-Mazrouei cho biết UAE không nêu vấn đề này với bất kỳ quốc gia nào khác.

“Đây là một quyết định mang tính chính sách. Chúng tôi làm vậy sau khi xem xét kỹ lưỡng các chính sách hiện tại và tương lai liên quan đến mức sản lượng”, ông nói với hãng tin Reuters.

Trật tự năng lượng toàn cầu tan rã
Theo các nhà phân tích, kỷ nguyên lưu thông dầu mỏ tự do và ổn định đang bị thay thế bởi chủ nghĩa dân tộc tài nguyên và tình trạng "mạnh ai nấy chạy".

UAE quyết định rời bỏ hệ thống hạn ngạch để tự quyết sản lượng nhằm tối ưu hóa lợi ích quốc gia.

Các nhà nhập khẩu lớn ở châu Á và châu Âu đang chạy đua để thoát ly khỏi nhiên liệu hóa thạch Trung Đông, cắt giảm mức sử dụng năng lượng hoặc tăng cường sản xuất trong nước.

Các nhà xuất khẩu lớn - bao gồm cả Mỹ - đang cạnh tranh để giành giật thị phần trong một thế giới mà triển vọng tăng trưởng nhu cầu vốn đã bất định ngay cả trước khi cú sốc năng lượng "cả đời mới có một lần" này xảy ra.

OPEC là gì?
OPEC là Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ, được thành lập năm 1960 bởi 5 quốc gia nòng cốt nhằm điều phối chính sách năng lượng và bảo vệ lợi ích của các thành viên.

Liên minh này hiện bao gồm các nước xuất khẩu dầu ròng có lợi ích tương đồng và đã mở rộng tầm ảnh hưởng toàn cầu đáng kể sau khi thành lập khối OPEC+ vào năm 2016.

Dù chiếm gần một nửa sản lượng dầu thế giới vào năm 2025, tỷ phần của OPEC đã sụt giảm xuống còn khoảng 44% sau khi chiến sự tại Iran bùng nổ vào đầu năm 2026.

UAE gia nhập OPEC vào năm 1967 thông qua tiểu vương quốc Abu Dhabi và tiếp tục là thành viên sau khi độc lập vào năm 1971. OPEC chứng kiến quyền lực trên thị trường suy yếu phần nào do Mỹ tăng sản lượng dầu thô những năm gần đây.

“Điều này có nghĩa là tình trạng 'mạnh ai nấy chạy' đang diễn ra”, Gregory Brew, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran tại Eurasia Group, nhận định.

Vấn đề then chốt là tình trạng này sẽ kéo dài bao lâu. Các cơ chế phòng vệ của thị trường dầu mỏ hiện nay vốn có từ thập niên 1970, thời điểm OPEC thực sự xác lập quyền chi phối giá cả.

Để đối phó, Mỹ và các quốc gia phương Tây đã xây dựng kho dự trữ chiến lược nhằm ngăn ngừa cú sốc nguồn cung, đồng thời hình thành thị trường tương lai để phân tán rủi ro và kiềm chế biến động.

Học thuyết Carter về bảo vệ dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz đã bị đảo ngược. Mỹ hiện nay không chỉ là quốc gia tiêu thụ mà còn là nhà sản xuất hàng đầu, sử dụng năng lượng như một công cụ chính trị tầm cỡ, ông Brew nhận định.

Mặc dù việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz đã đẩy giá xăng tại Mỹ lên mức cao nhất trong nhiều năm, nhưng Washington vẫn tăng cường chiến dịch gây áp lực lên Tehran bằng một lệnh phong tỏa hải quân riêng, khiến lưu lượng tàu chở dầu chỉ còn nhỏ giọt.

Tờ Wall Street Journal đưa tin Tổng thống Trump đã chọn tiếp tục siết chặt nền kinh tế và xuất khẩu dầu của Iran bằng cách ngăn chặn vận chuyển đến và đi từ các cảng của nước này.

Ông Trump gợi ý rằng Mỹ - quốc gia có các nhà khai thác đá phiến vốn là đối thủ lâu đời của OPEC - cuối cùng có thể hưởng lợi từ mức giá cao do hậu quả của cuộc chiến. Ông hối thúc các nước khác mua dầu và khí đốt của Mỹ, yêu cầu Exxon Mobil, Chevron và những tập đoàn khác tăng cường kế hoạch sản xuất.

Tin buồn cho OPEC nhưng tin vui cho người tiêu dùng?
Việc một thành viên lâu năm như UAE rời khỏi OPEC có thể dẫn tới hỗn loạn và làm suy yếu liên minh dầu mỏ, vốn thường cố gắng thể hiện mặt trận thống nhất bất chấp những bất đồng nội bộ từ địa chính trị đến hạn ngạch sản xuất.

Các nhà phân tích tại Rystad Energy cho rằng việc UAE rời nhóm đã lấy đi “một trong số ít những bộ giảm chấn còn lại của thị trường”. Ole Hansen, trưởng chiến lược hàng hóa tại Saxo Bank, nhận định nếu các nhà sản xuất khác bắt đầu ưu tiên thị phần hơn kỷ luật hạn ngạch, khả năng quản lý thị trường một cách trật tự của OPEC thông qua điều chỉnh nguồn cung phối hợp sẽ ngày càng bị nghi ngờ.

Các quốc gia phương Tây đang rút kho dự trữ dầu chiến lược (SPR) ở mức kỷ lục. Dự kiến đợt xả 172 triệu thùng sẽ đưa dự trữ của Mỹ xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ.

Guyana, Brazil và Canada đang đẩy mạnh khai thác, tạo ra một bản đồ cung ứng mới nằm ngoài tầm kiểm soát của các liên minh cũ.

Ngoài ra, UAE và Saudi Arabia ngày càng cạnh tranh gay gắt trong các vấn đề kinh tế và chính trị khu vực, đặc biệt là ở khu vực Biển Đỏ.

Hai nước này tham gia một liên minh chống phiến quân Houthi ở Yemen vào năm 2015. Tuy nhiên, liên minh đã tan vỡ từ cuối tháng 12/2025, sau khi Saudi Arabia ném bom một lô hàng vũ khí hướng đến cho phe ly khai Yemen được UAE hậu thuẫn.

Công ty nghiên cứu năng lượng Rystad Energy cho biết việc UAE rút lui đánh dấu bước ngoặt lớn với OPEC.

“Việc mất đi một thành viên có năng lực sản xuất 4,8 triệu thùng mỗi ngày, cùng tham vọng tăng sản lượng trong tương lai, đã lấy đi một công cụ thực sự khỏi tay tổ chức này. Khi nhu cầu dầu mỏ đang tiến sát đến ngưỡng đỉnh, tư duy của các nhà sản xuất sở hữu trữ lượng dầu chi phí thấp đang thay đổi chóng mặt. Chờ đợi đến lượt mình trong một hệ thống hạn ngạch cứng nhắc giống việc để tuột mất cơ hội kiếm tiền”, Jorge Leon - người đứng đầu bộ phận phân tích địa chính trị của Rystad Energy - cho biết.

“Hiện tại, Saudi Arabia buộc phải gánh vác nhiều trọng trách hơn trong duy trì ổn định giá cả, và thị trường cũng mất đi một trong những 'bộ giảm xóc' quan trọng cuối cùng”, ông nói thêm.

Trong khi đó, chuyên gia cho rằng UAE rời OPEC để được giải phóng khỏi các nghĩa vụ theo thỏa thuận OPEC.

Michael Brown - chiến lược gia tại công ty môi giới thương mại Pepperstone của Anh - cho biết UAE cảm thấy "bị đè nén" bởi hạn ngạch và mục tiêu của OPEC, và giờ đây được tự do hơn. "Họ đang thảo luận về mục tiêu sản lượng tiềm năng lên tới 5 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2027", ông Brown cho biết.

Bên cạnh đó, chuyên gia nhận định quyết định của UAE không ảnh hưởng đến giá dầu trong ngắn hạn, bởi bế tắc tại eo biển Hormuz vẫn là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến nguồn cung dầu toàn cầu.

Tuy nhiên, ông Brown cho rằng điều này có thể đẩy nhanh quá trình đưa giá cả trở lại mức trước chiến sự Iran và tái cân bằng thị trường hàng hóa toàn cầu. "Mọi chuyện sẽ diễn ra nhanh hơn dự kiến ban đầu vì UAE sẽ vận chuyển thêm rất nhiều thùng dầu", ông nói.

Do đó, việc UAE rời OPEC có thể là tin tích cực với người tiêu dùng và nền kinh tế toàn cầu nói chung, khi nguồn cung năng lượng được đáp ứng nhanh chóng và đáng tin cậy.

VietBF@ sưu tập