Hơn 10 năm đi theo châm ngôn của ông Tập Cận Bình: Trung Quốc đứng vững trước cú sốc chưa từng có

[therealrtz]

Sự chuẩn bị của Trung Quốc

Theo CNN, hơn một thập kỷ qua, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã giám sát quá trình chuyển đổi trong nền kinh tế Trung Quốc với một mục tiêu duy nhất: Đảm bảo an ninh năng lượng cho đất nước.

Dưới tầm nhìn đó, Trung Quốc đã phát động cuộc cách mạng năng lượng tái tạo gồm năng lượng gió, năng lượng mặt trời và thủy điện, khoan sâu hơn nữa vào các mỏ dầu ngoài khơi và trên đất liền, đồng thời ký kết các hiệp định với các đối tác để tăng nguồn cung – tất cả nhằm mục đích giảm sự phụ thuộc của nước này vào nhiên liệu nhập khẩu và tự bảo vệ mình trước những “cú sốc từ bên ngoài”.

Hiện nay, cuộc khủng hoảng dầu mỏ lịch sử do xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran gây ra đang đặt ra thử thách khắc nghiệt nhất từ trước đến nay đối với nỗ lực to lớn của Trung Quốc hướng tới sự tự chủ năng lượng. Và dường như Trung Quốc đang vượt qua được thử thách này.

Trong khi các quốc gia châu Á đang thiếu nhiên liệu và phải vật lộn để tìm nguồn cung , Trung Quốc – nước nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới – lại đang sở hữu lượng dự trữ dầu mỏ khổng lồ, một ngành công nghiệp chủ yếu hoạt động bằng năng lượng trong nước và một đội xe ngày càng sử dụng nhiều điện thay vì khí đốt.

Đối với Trung Quốc, khả năng vượt qua những cú sốc năng lượng từ cuộc chiến kéo dài nhiều tuần “phần nào là sự chứng minh cho tất cả những gì họ đã làm để tăng cường an ninh năng lượng”, theo Erica Downs, một học giả nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia.

“Có rất nhiều điều mà sau này họ có thể nhìn lại và nói, ‘Chúng ta đã đưa ra quyết định đúng đắn.’”

Sự khẳng định vị thế của Trung Quốc diễn ra vào thời điểm Mỹ đang rút lui khỏi nỗ lực thúc đẩy năng lượng tái tạo và xe điện – tạo ra sự khác biệt rõ rệt giữa mô hình năng lượng của hai nền kinh tế hàng đầu thế giới.
Trạng thái điện

Kể từ khi trở thành nước nhập khẩu năng lượng ròng vào đầu những năm 1990, Trung Quốc đã coi sự phụ thuộc vào Trung Đông là một điểm yếu nguy hiểm.

Các nhà lãnh đạo nước này đã nhắm đến những tuyến đường thủy hẹp như eo biển Malacca, nơi nhiên liệu này được vận chuyển qua, như những điểm nghẽn tiềm năng nếu một đối thủ trong tương lai muốn bóp nghẹt nguồn cung của Bắc Kinh.

Để giảm sự phụ thuộc vào các tuyến đường biển, trong những thập kỷ gần đây, Trung Quốc đã xây dựng các đường ống dẫn dầu và khí đốt tốn kém, vận chuyển dầu khí qua đường bộ từ Trung Á, Nga và Myanmar. Nước này cũng đã đa dạng hóa các nguồn cung, với việc Nga vươn lên dẫn đầu danh sách các nhà cung cấp dầu mỏ của Trung Quốc sau cuộc chiến Nga-Ukraine.

Nhưng trong khi những người tiền nhiệm tập trung vào việc mở rộng các nguồn dầu khí của Trung Quốc, ông Tập Cận Bình cũng hướng đến mục tiêu giảm thiểu sự phụ thuộc của Trung Quốc vào thế giới bên ngoài.

Câu châm ngôn của ông Tập Cận Bình thường nhắc lại rằng Trung Quốc phải "tuân thủ tư duy về những tình huống xấu nhất", khi ông khích lệ các cán bộ dưới quyền ưu tiên an ninh quốc gia trước một thế giới ngày càng bất ổn.

Dưới thời ông Tập Cận Bình, Bắc Kinh đã đẩy mạnh nỗ lực mới nổi nhằm tăng cường năng lượng xanh và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tăng cường hỗ trợ của chính phủ cho năng lượng tái tạo và xe điện.

Hiện nay, các trang trại năng lượng mặt trời và gió khổng lồ đang được lắp đặt với tốc độ chóng mặt trên khắp các vùng cao nguyên nội địa và dọc theo bờ biển của Trung Quốc. Các nhà máy trong nước đã tìm ra công thức sản xuất pin giá rẻ cho ô tô điện, loại phương tiện đang nhanh chóng thay thế các xe chạy xăng trên đường cao tốc Trung Quốc.

Điều này càng được củng cố bởi vị thế thống lĩnh chuỗi cung ứng nguyên vật liệu cần thiết để sản xuất các mặt hàng này của Trung Quốc.

Và bức tranh rất đa dạng. Tại một quốc gia vốn đã vận hành một phần ba công suất thủy điện toàn cầu, các dự án đập đầy tham vọng đang được triển khai ở vùng núi phía tây Trung Quốc, trong khi chính phủ đang hướng tới việc tiên phong các công nghệ thế hệ mới như phản ứng tổng hợp hạt nhân và hydro xanh.

Trong khi đó, các mỏ than phong phú trải dài khắp các tỉnh phía bắc Trung Quốc tiếp tục cung cấp nhiên liệu cho các nhà máy điện và hỗ trợ nguồn cung năng lượng tái tạo, nhắc nhở rằng Trung Quốc, quốc gia phát thải carbon lớn nhất thế giới, vẫn chưa từ bỏ thói quen sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Ngay cả khi Trung Quốc đang vận hành phần lớn ngành công nghiệp của mình bằng điện từ năng lượng tái tạo và than đá, các tập đoàn năng lượng nhà nước của nước này vẫn đang thăm dò sâu hơn vào các sa mạc và dưới đáy biển để tìm kiếm thêm dầu khí – đồng thời tích trữ lượng dầu thô ước tính đủ dùng trong ít nhất vài tháng.

Nhìn chung, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới chỉ nhập khẩu khoảng 15% năng lượng, theo nhận định của các nhà phân tích Trung Quốc. Tuy nhiên, nước này vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu 70% lượng dầu mỏ và khoảng 40% khí đốt tự nhiên – và Trung Quốc cũng không tránh khỏi những biến động kinh tế do chiến tranh vùng Vịnh gây ra.

Giá nhiên liệu máy bay tăng vọt đã dẫn đến phí vé máy bay cao hơn và thậm chí là hủy chuyến bay, chi phí vận chuyển tăng lên, và giá cả hàng hóa toàn cầu tăng cao đang đẩy giá thành sản xuất lên .

Các nhà hoạch định trung ương đã can thiệp để giảm bớt sự tăng giá xăng và dầu diesel. Theo một báo cáo của Bloomberg News ngày 10 tháng 4, dẫn lời những người quen thuộc với vấn đề này, Bắc Kinh hiện đã bật đèn xanh cho các nhà máy lọc dầu quốc doanh khai thác trữ lượng dầu thương mại.

Và điều quan trọng là, nỗ lực tự lực cánh sinh của Bắc Kinh chỉ có thể giúp ích đến một mức độ nhất định đối với một nền kinh tế mà ngành sản xuất khổng lồ phụ thuộc vào nhu cầu mạnh mẽ từ nước ngoài trong khi lại phải đối mặt với tình trạng tiêu dùng yếu trong nước.

Nhưng khi Trung Quốc vẫn tương đối ít bị ảnh hưởng bởi sự biến động lịch sử của thị trường dầu mỏ toàn cầu – thậm chí còn ghi nhận tăng trưởng mạnh mẽ trong quý đầu tiên của năm 2026 – ông Tập Cận Bình và các nhà hoạch định chiến lược của ông dường như càng tự tin hơn về chiến lược của mình.

“Chúng ta đã đi tiên phong trong việc phát triển năng lượng gió và năng lượng mặt trời, và con đường đó giờ đây đã chứng minh là một hướng đi đúng đắn”, ông Tập Cận Bình phát biểu vào cuối tháng trước, theo một báo cáo từ đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV.
Cai dầu

Đầu năm nay, các tuabin gió tại trang trại điện gió Baiyunling ở tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc đã đi vào hoạt động.

Hiện nay, Trung Quốc là quốc gia dẫn đầu tuyệt đối trong sản xuất năng lượng tái tạo – với sản lượng điện gió và điện mặt trời gấp ba lần so với tổng sản lượng của Mỹ và Ấn Độ, hai quốc gia lớn tiếp theo, theo công ty nghiên cứu Global Energy Monitor.

Tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu năng lượng của Trung Quốc đang tăng nhanh chóng, với mục tiêu một ngày nào đó sẽ thay thế than đá.

Sự gia tăng của xe điện và xe hybrid – chiếm hơn một nửa số xe mới bán ra tại Trung Quốc – đã làm giảm nhu cầu dầu mỏ hơn 1 triệu thùng mỗi ngày, theo một nghiên cứu năm 2025 của Tập đoàn Rhodium. Cơ quan Năng lượng Quốc tế dự đoán mức tiêu thụ dầu của Trung Quốc sẽ đạt đỉnh vào năm 2027.

“Trước đây chúng ta lo lắng về an ninh năng lượng của Trung Quốc, nhưng giờ đây chúng ta biết giải pháp của mình là khả thi”, ông Lin Boqiang, hiệu trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách Năng lượng Trung Quốc thuộc Đại học Hạ Môn, cho biết. “Chúng ta có năng lượng tái tạo, chúng ta có xe điện, và khi giá dầu tăng cao, những chiếc xe này sẽ càng cạnh tranh hơn… nhưng nếu không có 20 năm đầu tư, chúng ta sẽ không có được điều này ngày hôm nay.”

Dù vậy, Trung Quốc vẫn chưa từ bỏ nhiên liệu hóa thạch, vốn vẫn cần thiết cho một số ngành công nghiệp và giao thông vận tải. Năm 2018, khi căng thẳng thương mại leo thang với chính quyền đầu tiên của Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Tập đã kêu gọi các tập đoàn năng lượng khổng lồ của Trung Quốc cải tổ sản xuất dầu khí của chính họ.

Năm ngoái, Trung Quốc đã đạt sản lượng dầu mỏ cao kỷ lục, khi các công ty bơm nhiều dầu hơn từ các mỏ dầu cũ, áp dụng công nghệ mới vào các mỏ dầu ngoài khơi rộng lớn ở Biển Bột Hải của Trung Quốc, và tiếp tục khoan các giếng sâu hàng dặm vào các mỏ dầu ở Tân Cương phía tây xa xôi để tìm kiếm thêm nguồn cung.

Điều cực kỳ quan trọng đối với bức tranh an ninh năng lượng là chính phủ và các công ty dầu mỏ Trung Quốc đã duy trì lượng dự trữ dồi dào, tăng cường xuất khẩu trước khi xung đột nổ ra để tích lũy lượng dầu mà công ty dữ liệu thương mại Kpler ước tính là khoảng 1,3 tỷ thùng, đủ để đáp ứng nhu cầu trong ba tháng, tính đến tháng 3.

“Quyết định nhấn mạnh an ninh năng lượng và tăng cường dự trữ dầu mỏ… đã được đền đáp xứng đáng”, Muyu Xu, nhà phân tích dầu thô cấp cao của Kpler, nhận định về cách Trung Quốc đang vượt qua cú sốc dầu mỏ hiện tại. “Đối với các sản phẩm như xăng và dầu diesel, nguồn cung cần được đảm bảo, bởi vì đó là yếu tố cốt lõi đối với Trung Quốc.”
Tương lai của công nghệ xanh

Mặc dù Bắc Kinh đã lên kế hoạch cho "kịch bản xấu nhất", nhưng khi Iran phong tỏa giao thông qua eo biển Hormuz vào đầu tháng 3, Trung Quốc vẫn chịu ảnh hưởng lớn.

Theo công ty tài chính Nomura, khoảng 38% lượng dầu và 23% lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng thường đi qua eo biển này là đến các cảng của Trung Quốc. Nhìn chung, con số này chiếm khoảng một nửa lượng dầu nhập khẩu và một phần sáu lượng khí đốt tự nhiên của Trung Quốc.

Nhưng sự phụ thuộc đó càng làm nổi bật khả năng phục hồi của Trung Quốc – và làm nổi bật sự tương phản giữa kế hoạch điện khí hóa nền kinh tế của Bắc Kinh.

Đã có những dấu hiệu cho thấy thế giới đang chú ý.

Trong quý đầu tiên của năm nay, xuất khẩu công nghệ xanh của Trung Quốc tăng mạnh, với xe điện, pin lithium và các sản phẩm tuabin gió tăng lần lượt 78%, 50% và 45% so với cùng kỳ năm ngoái, theo số liệu chính thức.

Cuộc khủng hoảng cũng có thể mở ra nhiều cơ hội hơn cho lĩnh vực này, vốn đang phải đối mặt với những hạn chế đối với việc xuất khẩu một số công nghệ xanh sang các quốc gia như Mỹ, Canada và các nước thuộc Liên minh châu Âu.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz “sẽ buộc mọi quốc gia phải xem xét lại vấn đề an ninh năng lượng của mình và hướng tới việc sản xuất nhiều năng lượng hơn trong nước”, theo lời ông Lin thuộc Đại học Hạ Môn.

Và khi nói đến việc liệu họ có muốn sử dụng pin, công nghệ năng lượng gió và năng lượng mặt trời mà Trung Quốc đã sản xuất trên quy mô lớn để làm điều đó hay không, các quốc gia trước đây còn do dự “cũng có thể cần phải suy nghĩ lại”.