Luật Lao động 2012 đă bắt đầu có hiệu lực (từ ngày 1/5/2013), thay thế cho Luật Lao động năm 1994 được sửa đổi, bổ sung các năm 2002, 2006 và 2007. Để hướng dẫn bộ luật này, thời gian qua Chính phủ đă ban hành một số nghị định về hợp đồng lao động, tranh chấp hợp đồng lao động, làm thêm giờ, lao động trong công ty nước ngoài hay cho thuê lại lao động…Tuy nhiên, theo ông Trịnh Văn Quyết, Tổng giám đốc Công ty Luật SMiC, đang có những vấn đề làm ảnh hưởng đến tính hiệu quả của bộ luật quan trọng này.
PLVN đă có cuộc trao đổi với luật sư Trịnh Văn Quyết.
 |
| Luật sư Trịnh Văn Quyết |
Thưa luật sư, ông đánh giá như thế nào về những điểm mới sửa đổi của Luật Lao động 2012?
Tôi thấy rằng Luật Lao động 2012 đă có nhiều sửa đổi, bổ sung quan trọng như : chế định hợp đồng lao động là một ví dụ. Luật Lao động 2012 quy định cụ thể và rơ ràng hơn rất nhiều so với luật cũ, từ việc quy định nguyên tắc kư kết, nội dung của hợp đồng, việc thực hiện hợp đồng cho đến quy định rơ hơn các trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động. Ngoài việc hoàn thiện các chế định đă có trước đây, Luật Lao động 2012 c̣n quy định một số nội dung mới khác như chế định cho thuê lại lao động. Luật Lao động 2012 quy định rơ ràng hơn nhiều về hợp đồng lao động. Lần đầu tiên Luật Lao động quy định về nguyên tắc giao kết hợp đồng lao động. Luật Lao động 2012 bổ sung quy định về nghĩa vụ cung cấp thông tin trước khi giao kết hợp đồng lao động của người sử dụng lao động và người lao động. Điều này sẽ đảm bảo cho hai bên có cơ hội t́m hiểu đầy đủ các thông tin về nhau, về công việc trước khi đặt bút kư hợp đồng lao động. Luật Lao động 2012 quy định không cho người sử dụng lao động được giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động, áp dụng các biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng. Mặc dù những điều chỉnh này sẽ bảo vệ người lao động trước sự lạm dụng, chiếm dụng của người sử dụng lao động, nhưng theo tôi cũng sẽ làm khó cho nhiều doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, rất nhiều doanh nghiệp đă mất tiền v́ đă giao tiền, hàng hóa cho nhân viên của ḿnh. Hoạt động của nhiều doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến chẳng hạn buộc họ phải giao hàng cho nhân viên để đưa đến khách hàng ở ngoài công ty. Nhiều trong số nhân viên này đă không giao hàng hoặc giao hàng và nhận tiền của khách rồi bỏ trốn. Cho nên, thiếu biện pháp bảo đảm như cầm giữ giấy tờ gốc, hay tài sản bảo đảm đôi khi sẽ đưa doanh nghiệp vào một cái thế rất khó để bảo vệ quyền lợi chính đáng của ḿnh.
 |
| Người lao động sẽ được đảm bảo hơn với quy định mới của hợp đồng lao động, ảnh minh họa |
Luật Lao động 2012 có quy định mới về việc tự động kéo dài thời hạn của hợp đồng theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng. Theo đó, những hợp đồng này sẽ trở thành hợp đồng có thời hạn 24 tháng, nếu người lao động vẫn tiếp tục làm việc mà hai bên không kư kết hợp đồng mới trong thời hạn 30 ngày từ ngày hợp đồng cũ hết thời hạn.
Đây là một trong những chính sách bảo vệ người lao động. Trước đây, luật cũ chỉ nói đến trường hợp hợp đồng lao động có xác định thời hạn tự động trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn mà thôi.
Luật Lao động 2012 c̣n quy định các nội dung chủ yếu mà hợp đồng lao động phải có. Quy định này cũng nhằm đảm bảo quyền lợi của người lao động. Mọi thứ phải được quy định rơ ràng trong hợp đồng lao động mà hai bên kư kết. Chế độ thử việc cũng được bổ sung nhiều quy định mới trong bộ luật mới. Chẳng hạn quy định thỏa thuận về việc làm thử, quyền và nghĩa vụ của hai bên trong thời gian thử việc có thể được lập thành hợp đồng thử việc; chỉ được thử việc một lần đối với một công việc; tiền lương trong thời gian thử việc được nâng từ 70% lên 85% mức lương của công việc. Luật Lao động 2012 dành riêng một mục quy định trường hợp hợp đồng lao động vô hiệu, bao gồm các quy định về các trường hợp được xem hợp đồng lao động vô hiệu toàn bộ, hợp đồng vô hiệu một phần; thẩm quyền tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu và cách xử lư hợp đồng lao động vô hiệu.
Nhiều người quan tâm đến quy định tại điều 23 của Luật Lao động 2012 về nội dung chủ yếu của hợp đồng lao động, ông có thể phân tích rơ hơn những điểm mạnh, điểm yếu của quy định mới này?
V́ quan hệ lao động là một quan hệ đặc thù, ở chừng mực nào đó th́ không thể gọi là b́nh đẳng như trong một quan hệ dân sự thông thường được, và do đó nhà làm luật thường phải tính đến việc bảo vệ quyền lợi của người lao động. Tôi nghĩ, đây là lư do tại sao điều 23 Luật Lao động 2012 lại quay lại xu hướng cải cách pháp luật nói trên khi quy định các nội dung chủ yếu mà hợp đồng lao động phải có.
Tuy nhiên, tôi cho rằng quy định hiện tại về nội dung chủ yếu của hợp đồng lao động sẽ vướng khi thi hành trên thực tế. Điều 23 liệt kê quá nhiều nội dung chủ yếu mà không phải ngành nào, công việc nào cũng có những chế độ này.
Chẳng hạn, đối với những công việc văn pḥng th́ việc bắt buộc có nội dung “trang thiết bị bảo hộ lao động” là không phù hợp. Mặc dù các nhà làm luật đă dự liệu trường hợp hai bên “có thể giảm một số nội dung chủ yếu của hợp đồng lao động…” nhưng điều này chỉ giới hạn trong “lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp”.
Hơn nữa, các quyền lợi của người lao động như chế độ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao tŕnh độ kỹ năng nghề th́ không phải chủ doanh nghiệp nào cũng đáp ứng được. Những doanh nghiệp quy mô nhỏ, mới bắt đầu công việc sản xuất kinh doanh và nguồn vốn của doanh nghiệp c̣n eo hẹp, th́ quy định này trong hợp đồng lao động liệu rằng có “quá sức” đối với họ hay không?
Về vấn đề hợp đồng lao động vô hiệu, ngoài ṭa án, Luật Lao động mới c̣n cho thanh tra sở lao động - thương binh và xă hội thẩm quyền tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu. Ông có đánh giá ǵ về bổ sung này?
Đây là một nội dung mới của Luật Lao động 2012.
Trước khi Luật Lao động 2012 ra đời, ṭa án mới là cơ quan có thẩm quyền tuyên bố các giao dịch và hợp đồng vô hiệu. Trên thực tế, đối với các hợp đồng lao động, cơ quan có trách nhiệm trực tiếp kiểm tra, giám sát tính hợp pháp lại là thanh tra sở lao động - thương binh và xă hội.
Chắc là để khắc phục sự thiếu đồng bộ này, nên Luật Lao động 2012 đă trao cho thanh tra sở lao động - thương binh và xă hội có thẩm quyền tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu, khi phát hiện vi phạm về nội dung của hợp đồng.
Câu hỏi đặt ra là khi hai cơ quan cùng có quyền tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu như vậy, th́ liệu có gây ra t́nh trạng chồng lấn về thẩm quyền hay không? Theo nhận định của tôi là không.
Khoản 1, điều 9 Nghị định 44/2013/NĐ-CP quy định: “Trong quá tŕnh thanh tra hoặc giải quyết khiếu nại, tố cáo về lao động, nếu phát hiện nội dung hợp đồng lao động vi phạm thuộc một trong các trường hợp quy định tại điều 50 của Luật Lao động, trưởng đoàn thanh tra hoặc thanh tra viên lao động độc lập hoặc người được giao nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành lập biên bản về trường hợp vi phạm…”.
Như vậy, chỉ trong quá tŕnh thanh tra hoặc giải quyết khiếu nại, tố cáo về lao động, thanh tra sở lao động - thương binh và xă hội mới có quyền tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu. C̣n đối với trường hợp các bên có tranh chấp về hợp đồng lao động, th́ ṭa án vẫn là cơ quan có thẩm quyền tuyên hợp đồng lao động vô hiệu.
Phải nói rằng giải pháp của Luật Lao động 2012 có thể giúp đảm bảo quyền lợi cho một số đối tượng người lao động. Như tôi đề cập ở trên, không phải người lao động nào cũng biết được hết các quy định pháp luật về lao động để tự bảo vệ quyền lợi của ḿnh. Thanh tra phát hiện và tuyên hợp đồng lao động vô hiệu sẽ bảo vệ quyền lợi của người lao động ngay cả khi chưa có tranh chấp phát sinh từ các hợp đồng này. Việc tuyên hợp đồng lao động vô hiệu do thanh tra cũng được rút ngắn hơn so với vụ việc được giải quyết tại ṭa án.
Tuy nhiên, cũng phải nói rơ quan điểm rằng, về lâu dài, với xu hướng nhà nước pháp quyền, chúng ta không nên trao quyền cho cơ quan hành chính trong việc xem xét và tuyên hợp đồng lao động vô hiệu. Cần phải trao cho cơ quan ṭa án với tư cách là người xét xử vô tư và khách quan nhất, người bảo vệ chuẩn mực pháp luật xem xét đến sự phù hợp pháp luật của một quan hệ hợp đồng kư kết b́nh đẳng giữa hai chủ thể.
Có lẽ, giải pháp tạm thời bây giờ là phải trang bị tốt kiến thức và nâng cao kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp cho các thanh tra lao động nhằm xác định được chính xác hành vi vi phạm của doanh nghiệp, tránh được sự lạm dụng.
Xin cảm ơn ông!
Anh Phương (Thực hiện)
Quy định mới về hợp đồng lao động sẽ vướng khi thi hành trên thực tế?
