Không gian công cộng chết yểu vì… chính quyền

Theo tiến sỹ, kiến trúc sư Lê Đình Tri, Phó Vụ trưởng Vụ Kiến trúc Quy hoạch- Bộ Xây dựng, yếu kém của việc thiếu không gian công cộng là do nhận thức của chính quyền và cư dân đô thị; nhiều cơ quan quản một đối tượng nhưng trách nhiệm không rõ của ai; xử phạt không triệt để kiểu “đầu voi đuôi chuột”…

Theo nhận định của TS, KTS Lê Đình Tri, đối với không gian công cộng, người sử dụng vừa là người quan sát, lại vừa là người tham gia các hoạt động chung. Các hoạt động trong không gian công cộng thường gây ảnh hưởng tương tác với nhau. Vì thế, không gian công cộng được coi là nơi diễn ra các xung đột xã hội, nhưng cũng là nơi của các hòa giải xã hội giữa các tổ chức cá nhân, là không gian giao tiếp đặc biệt của cư dân đô thị. Giá trị của không gian công cộng lớn như vậy nhưng, theo KTS Tri thực trạng các không gian công cộng trong đô thị hiện hữu đang có nhiều vấn đề.

Theo đó, KTS Tri chỉ ra 11 vấn đề của không gian công cộng. Thứ nhất là kế thừa hoặc lợi dụng không chủ ý các khoảng không đô thị; Không gian công cộng rất đa dạng về quy mô, vị trí, hình dạng và mục đích; phân cấp quản lý tùy tiện; Thụ hưởng từ không gian công cộng không công bằng (bán hàng, để xe, trông xe thu tiền); Tiện ích thiếu, thường xuyên bị xâm hại; ngầm hóa kỹ thuật hạ tầng còn hạn chế; Chưa an toàn cho dân cư, du khách vào ban đêm vì hệ thống chiếu sáng không đủ; nhiều không gian công cộng, cây xanh, mặt nước biến mất; Kiểm soát duy trì chất lượng không gian công cộng chưa hề có trong quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng. Đáng nói nhất theo KTS Tri đến thời điểm này Việt Nam vẫn chưa có một dự án đầu tư nào dành riêng cho không gian công cộng. Trong khi đó, rất nhiều không gian bị bỏ phí và không được sử dụng vào mục đích công cộng của hàng ngàn công sở, công trình công cộng và các cơ quan nhà nước là rào cản tiếp cận của người dân với không gian công cộng của thành phố.

Phân tích của KTS Tri cho thấy, sở dĩ có quá nhiều vấn đề đối với không gian công cộng là do nhận thức của chính quyền và cư dân đô thị về vấn đề này chưa tốt; Việc quy hoạch chưa vào thực tế, chất lượng nghiên cứu thấp, lệch hướng; nhiều cơ quan quản lý một đối tượng nhưng trách nhiệm không rõ của ai vì quản lý rất chồng chéo. Có một thực tế rõ ràng là nhà quản lý đang thu lợi từ không gian công cộng nhưng không tái đầu tư. Việc xử phạt không triệt để; cấp phép tùy tiện cho các hoạt động đào đường, quảng cáo, xây mới, cải tạo mặt nhà…; thiếu nhạc trưởng chăm lo bộ mặt và quản trị không gian công cộng.

Để khắc phục điều này, KTS Tri chỉ ra một số giải pháp trong đó đó đáng chú ý nhất là việc đổi mới việc lập và tổ chức thực hiện quy hoạch chi tiết; tăng cường giám sát cộng đồng; xử lý nghiêm minh các sai phạm; Sớm ban hành Nghị định Chính phủ về cải tạo chung cư, khu đô thị cũ; Tiếp tục nghiên cứu soạn thảo, ban hành Nghị định Chính phủ về Cấp phép xây dựng công trình và đặc biệt là xây dựng Luật Kiến trúc trong năm 2012. Theo KTS Tri, trong lúc không gian công cộng còn khan hiếm, một giải pháp có thể làm ngay là phối hợp nghiên cứu giải pháp bỏ hàng rào tại các cơ quan công sở, công trình công cộng trong thành phố, thu hồi vỉa hè, trả lại đúng chức năng công cộng của nó để tạo ra nhiều không gian công cộng mới của các đô thị.

Lam Nguyên