Một mỏ than có số phận đặc biệt khi người Pháp, người Mỹ và bây giờ là người Trung Quốc đều chú ý.
Ngày 5.4.2006, Tập đoàn công nghiệp Than khoáng sản Việt Nam khởi công xây dựng Nhà máy nhiệt điện Nông Sơn tại xã Quế Trung huyện Nông Sơn tỉnh Quảng Nam. Nhà máy có công suất 30 MW tổng vốn đầu tư xây dựng 674 tỷ đồng, mục đích theo chủ đầu tư là khai thác triệt để nguồn tài nguyên khoáng sản, phục vụ phát triển kinh tế vì than Nông Sơn có trữ lượng lớn trong than có chứa hàm lượng kim loại nhiều. Ngay sau lễ khởi công, những người dân miền núi heo hút này lần đầu tiên nhìn thấy sự hiện diện của người Trung Quốc tại làng quê thanh bình của họ. Chủ đầu tư Việt Nam đưa một lượng lao động Trung Quốc khá hùng hậu của nhà thầu chính là Tổng công ty Thiết bị nặng Trung Quốc CMC vào Nông Sơn làm việc trong khuôn viên quy hoạch 19 hec-ta.
Hơn 5 năm nay, người dân chứng kiến cảnh mỗi buổi sáng, một chiếc xe tải nhỏ đổ xịch trước cổng chợ Trung Phước. Trên xe, một tốp người Trung Quốc mang bao tải vào chợ mua thực phẩm.
Dư luận chỉ nhớ đến cái tên Nông Sơn qua vụ chìm đò bi thảm hồi năm 2003 làm 18 em học sinh thiệt mạng. Tuy nhiên, Nông Sơn trong quá khứ đã được người Pháp chú ý ngay khi vừa đặt chân đến Việt Nam. Đây là một trong những mỏ than đầu tiên ở xứ thuộc địa, được khai thác phần lớn bằng phương pháp lộ thiên thủ công, đẩy than bằng xe goòng (wagonnet) ra bến sông Thu Bồn để về cảng. Một trong những người Việt làm cai nổi tiếng ở mỏ Nông Sơn thời bấy giờ là ông Trần Hoành, hay còn gọi là ông Cửu Cai. Ông Trần Hoành quê ở làng Phước Bình, nay thuộc xã Sơn Viên huyện Nông Sơn làm cai mỏ đến năm 1904 thì bỏ, tham gia phong trào Duy Tân và khởi nghĩa Duy Tân. Ra tù ông tới Huế sống trong nhà tranh bến Ngự với cụ Phan Bội Châu và trở thành nhân viên đắc lực cho cụ Huỳnh Thúc Kháng hơn 10 năm ở báo Tiếng Dân. Ông mất tại Huế năm 1936 và được chôn trong khuôn viên nghĩa trang Phan Bội Châu.
Nông Sơn cũng nằm trong tầm ngắm đầu tiên của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Khu kỹ nghệ An Hòa – Nông Sơn được Ngô Đình Diệm cho thành lập khi mới vừa lên làm Tổng thống miền Nam. Năm 2010, nhà nghiên cứu Lưu Anh Rô đã tìm ra được “Hồ sơ bảo vệ tổng thống” kể chi tiết sự kiện Ngô Đình Diệm dự lễ khánh thành Nhà máy lọc than Nông Sơn. Chuyến đi có cả phóng viên quốc tế tham dự diễn ra vào ngày 23.4.1961. Ngô Đình Diệm cùng đoàn tùy tùng bay đến Đà Nẵng vào lúc 8h10 phút. Từ đó Ngô Đình Diệm đi bằng xe hơi vào Bà Rén rồi lên Khu kỹ nghệ An Hòa. Từ An Hòa, đoàn tùy tùng chuyển qua xà lan ngược sông Thu Bồn đến Nông Sơn. Tại lễ khánh thành, Ngô Đình Diệm phát biểu: “Cách đây 6 năm, trong lúc tình hình trong nước còn nhiều khó khăn nhất là phương diện ngân sách song tôi đã quyết định mua lại mỏ than Nông Sơn đương còn là nơi hoang vu. Sau cuộc kinh lý đó, tôi quyết định một quy chế đặc biệt cho mỏ than này để nó có được sự phát triển đúng khả năng của nó”.
Nông Sơn còn được biết đến như một cửa ngõ trọng yếu. Ngày 17.8.1974, quân và dân Quảng Đà mở chiến dịch giải phóng Nông Sơn – Trung Phước. Đây là cứ điểm quan trọng nhất để tiến tới giải phóng thành phố Đà Nẵng khi lần đầu tiên xe tăng từ Trường Sơn ở chiến trường Quảng Đà được đưa xuống đồng bằng qua đường này. Ngay sau khi giải phóng Nông Sơn, Đoàn địa chất B.1, sau này đổi tên thành Đoàn địa chất 501 thuộc Tổng cục địa chất tiến hành thăm dò một số lỗ khoan sâu từ 150 mét đến 200 mét. Báo cáo của kỹ sư Hoàng Đình Khảm cho biết kết quả than Nông Sơn có nguồn tài nguyên đặc biệt do được hình thành trong một vùng có nhiều đá magma được coi là thành công của ngành địa chất Việt Nam. Thực ra, trước đó các kỹ sư người Pháp và cả người Mỹ đã phát hiện ra điều này.
Từ ngày giải phóng đến nay, Mỏ than Nông Sơn thuộc Tổng công ty Than nội địa với máy móc thiết bị lạc hậu khai thác kém hiệu quả. Dự án xây dựng Nhà máy nhiệt điện Nông Sơn do Tập đoàn công nghiệp Than khoáng sản Việt Nam đầu tư được thuyết minh như một cứu cánh cho sự phát triển kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, suốt cả một quá trình dài, nguồn tài nguyên quý hiếm cũng là mỏ than duy nhất từ miền Trung đến miền Nam này đã bị lãng phí với lý do không đủ phương tiện khai thác, điều kiện giao thông cách trở… Cho đến khi Tập đoàn công nghiệp Than khoáng sản Việt Nam ra tay dựa hoàn toàn kỹ thuật vào người Trung Quốc. Số phận đặc biệt của mỏ than Nông Sơn một lần nữa lại qua tay người nước ngoài và cuộc sống nhân văn của cộng đồng dân cư hiền hòa ở đây đang chịu sự xáo trộn chưa từng có khi người Trung Quốc đã đến!
nguyenminhson72
Người Trung Quốc đến Nông Sơn
