Vì sao Nga muốn hủy thỏa thuận xuất khẩu ngũ cốc Ukraina?

[vuitoichat]

Theo như Matxcơva dường như tìm lại lá bài ngũ cốc giữa lúc gặp khó khăn về quân sự tại Ukraina, sau khi quyết định của Matxcơva đình chỉ thỏa thuận vận chuyển ngũ cốc xuất khẩu của Ukraina khiến cho thị trường lương thực có nguy cơ căng thẳng trở lại sau hơn hai tháng dần ổn định.

Tàu chở hàng, bao gồm cả các tàu nằm trong thỏa thuận ngũ cốc Ukraina, đi qua eo biển Bosphorus ngoài khơi bờ biển Yenikapi của Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), ngày 31/10/2022. REUTERS - UMIT BEKTAS

Thỏa thuận về việc xuất khẩu ngũ cốc từ các cảng của Ukraina trên Biển Đen là thỏa hiệp duy nhất từ đầu cuộc xung đột Ukraina-Nga, nhờ đó Kiev giải tỏa được hàng triệu tấn lương thực bị kẹt trong kho, thế giới tránh được một cuộc khủng hoảng lương thực cận kề. Tuy nhiên, thỏa thuận này đang trước nguy cơ bị phá vỡ sau khi Matxcơva thông báo đình chỉ từ hôm thứ 29/10 với lý do Ukraina tấn công hạm đội Biển Đen của Nga ở Crimée.

Dù các chuyến tàu chở ngũ cốc từ các cảng của Ukraina vẫn chưa bị ngừng hoàn toàn, những diễn biến mới bên ngoài mặt trận khiến dư luận thế giới không khỏi lo ngại.

Thỏa thuận về việc xuất khẩu ngũ cốc Ukraina qua lối Biển Đen đã được đàm phán và ký ngày 22/07 năm nay, dưới sự bảo trợ và sau nhiều nỗ lực ngoại giao của Liên Hiệp Quốc và Thổ Nhĩ Kỹ.

Tối hôm Chủ nhật (30/10), các đại diện của Nga tham gia Trung tâm điều phối chung, được thành lập theo thỏa thuận trên để thanh tra các tàu ngũ cốc từ các cảng Ukraina đi qua eo biển Bosphore của Thổ Nhĩ Kỳ, thông báo rút khỏi cơ quan này với thời hạn không xác định. Như vậy là số phận của thỏa thuận về hành lang vận chuyển ngũ cốc trên Biển Đen có nguy cơ bị phá sản, an toàn cho các tàu xuất khẩu ngũ cốc của Ukraina sẽ không còn được bảo đảm, từ phía Nga.

Trên thực tế, thỏa thuận ký tại Istanbul hồi tháng 7 vừa qua, chỉ có hiệu lực 120 ngày, tức đến ngày 19/11 tới đây hoặc thỏa thuận được triển hạn, hoặc hết hiệu lực. Thời gian gần đây Nga liên tục ngỏ ý muốn hủy bỏ thỏa thuận, bất chấp hành động đó có thể tác động mạnh trực tiếp đến nguồn cung ứng lương thực của toàn cầu, làm trầm trọng thêm khủng hoảng lương thực ở những nước nghèo, như lo ngại của các tổ chức Liên Hiệp Quốc.

Theo nhật báo Le Monde, lập trường của Nga rất rõ từ trước khi Hạm Đội Biển Đen ở căn cứ Sebastopol bị tấn công. Tổng thống Nga Vladimir Putin đã phàn nàn với đồng nhiệm Thổ Nhĩ Kỳ Recepp Tayyip Erdogan về việc Nga bị nhiều thiệt thòi, không xuất khẩu được ngũ cốc và phân bón của mình, do cấm vận của phương Tây. Trong khi đó Ukraina ùn ùn xuất khẩu hàng triệu tấn ngũ cốc, vẫn có thu nhập giữa lúc chiến tranh ác liệt.

Từ khi chuyến tàu ngũ cốc đầu tiên rời cảng Odessa, ngày 28/07, Ukraina đã xuất được hơn 9 triệu tấn lương thực, trong đó khoảng 40% tới các nước châu Phi, châu Á, theo số liệu của Trung tâm điều phối chung ở Istanbul. Việc thiết lập một vành đai an toàn hàng hải cho xuất khẩu ngũ cốc của Ukraina đã giúp giảm nỗi lo về một cuộc khủng hoảng lương thực ở những nước nghèo, giúp bình ổn thị trường và giá ngũ cốc trên thế giới giảm.

Từ khi xảy ra chiến tranh tại Ukraina cho tới trước khi chuyến tàu hàng đầu tiên rời cảng của nước này, giá ngũ cốc tăng vọt, thế giới đã chuẩn rơi vào tình trạng khan hiếm lương thực thực phẩm.

Với Kiev, xuất khẩu được ngũ cốc tức là Ukraina thu về nguồn ngoại tệ quý giá, duy trì sản xuất nông nghiệp. Đây là điều mà Matxcơva không hề muốn cho kẻ thù của mình. Nga đã tìm kiếm nhiều lý do để thoát khỏi thỏa thuận này. Thậm chí Matxcơva còn viện cớ rằng phần lớn ngũ cốc Ukraina được xuất sang các nước châu Âu, không tôn trọng tinh thần thỏa thuận đã ký là chủ yếu xuất ngũ cốc sang các nước nghèo, mang tính nhân đạo, với mục đích tránh nguy cơ nạn đói.

Theo nhận định của nhiều chuyên gia, quyết định đình chỉ thỏa thuận vận chuyển ngũ cốc dường như phù hợp với chiến lược chung của Matxcova với Kiev lúc này. Khi bị mất ưu thế trên chiến trường, Nga tìm mọi cách làm suy yếu Ukraina trên mặt trận kinh tế, từ phá hủy hạ tầng cơ sở năng lượng, đến cắt nguồn thu từ nông nghiệp.

Thoát ra khỏi thỏa thuận, Nga hy vọng sẽ tìm được một phạm vi hành động khác đối phó với việc bị quốc tế cô lập, trong khi lá bài bắt bí khí đốt cho đến lúc này có vẻ như không tạo được hiệu ứng đối với các nước châu Âu như Matxcơva mong đợi.