Đàm phán Mỹ - Iran trước giờ G

[Romano]

Hai bên đang tồn tại "vấn đề về lòng tin" và việc khắc phục sẽ cần một lộ trình với các nhượng bộ dần dần từ cả hai phía
Mỹ và Iran dự kiến bắt đầu đàm phán tại thủ đô Islamabad dưới sự trung gian của nước chủ nhà Pakistan vào sáng 11-4 (giờ địa phương) trong giai đoạn ngừng bắn kéo dài 2 tuần. Đài CNN dẫn các nguồn thạo tin cho biết cuộc đàm phán có thể khởi đầu cho một loạt vòng thương lượng căng thẳng nhằm hướng tới một thỏa thuận lâu dài chấm dứt xung đột.

Phái đoàn Mỹ sẽ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner - con rể của Tổng thống Donald Trump. Phía Iran chưa chính thức công bố thành phần đoàn đàm phán, nhưng truyền thông trong nước cho biết đoàn có thể do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu.Do hai bên vẫn chưa thống nhất được các điều khoản của lệnh ngừng bắn, việc đạt được đồng thuận về chương trình nghị sự đàm phán có thể không dễ dàng. Ông Donald Trump cho biết đã nhận được "một đề xuất 10 điểm từ Iran" mà ông gọi là "cơ sở khả thi để đàm phán". Tuy nhiên, sau đó Iran lại công bố một danh sách 10 điểm, trong đó có những yêu cầu mà Mỹ khó có thể chấp nhận, như công nhận quyền kiểm soát của Tehran đối với eo biển Hormuz, bồi thường thiệt hại do xung đột và dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt. Một số phiên bản được truyền thông nhà nước Iran đăng tải còn đề cập yêu cầu công nhận quyền làm giàu hạt nhân của nước này.

Trong khi đó, ông Donald Trump và đội ngũ của mình đưa ra đề xuất riêng gồm 15 điểm. Dù chưa được công bố đầy đủ, kế hoạch này được cho là gồm các điều khoản như Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, bàn giao lượng uranium làm giàu cao, hạn chế năng lực quốc phòng và mở lại eo biển Hormuz. Câu hỏi then chốt hiện nay là liệu các cuộc đàm phán sắp tới có thể tìm ra điểm chung để đạt thỏa hiệp, hay sẽ đổ vỡ và châm ngòi cho xung đột mới.

Việc đưa Lebanon vào phạm vi lệnh ngừng bắn là một điểm gây nhiều tranh cãi trước khi đàm phán diễn ra. Iran nhiều lần khẳng định lệnh ngừng bắn bao gồm cả các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Hezbollah - đồng minh của Tehran - tại Lebanon. Quan điểm này cũng được Pakistan ủng hộ. Tuy nhiên, Israel và Mỹ lại cho rằng Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn.

Việc mở lại eo biển Hormuz cũng là một phần của thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8-4 nhưng số lượng tàu thuyền đi qua đó vẫn còn ít. Theo Tân Hoa Xã, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Seyed Abbas Araghchi cho biết trong cuộc điện đàm hôm 9-4 với người đồng cấp Nga Sergei Lavrov rằng việc bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz sẽ được thực hiện nếu Washington tuân thủ các nghĩa vụ của mình. Đáp lại, Phó Tổng thống JD Vance tái khẳng định nếu Iran không thực hiện cam kết mở lại eo biển thì lệnh ngừng bắn sẽ chấm dứt. Tổng thống Donald Trump cũng cảnh báo Tehran không được áp phí đối với tàu chở dầu đi qua tuyến hàng hải chiến lược này.

Một nội dung thảo luận hàng đầu nữa là vấn đề hạt nhân của Iran. Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến Washington tiến hành chiến dịch quân sự chống lại Tehran. Mỹ và Israel từ lâu cáo buộc Tehran phát triển vũ khí hạt nhân nhưng Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế không xác nhận điều này. Trong khi đó, Tehran khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

Trước thềm cuộc đàm phán, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với đài NBC News rằng ông "rất lạc quan" về khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình với Iran. Tuy nhiên, trong bối cảnh lệnh ngừng bắn còn mong manh, giới phân tích cho rằng những lợi ích đối lập và khác biệt lâu nay sẽ khiến việc đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài trong các cuộc đàm phán sắp tới gặp nhiều khó khăn. Theo họ, hai bên đang tồn tại "vấn đề về lòng tin" và việc khắc phục sẽ cần một lộ trình với các nhượng bộ dần dần từ cả hai phía.