Lịch sử Việt Nam trong hơn nửa thế kỷ qua cho thấy chế độ nào cũng có người bất đồng với chính sách của lănh đạo. Nhưng cách nhà cầm quyền đối xử với thành phần đối lập nhiều khi rất thô bạo, thiếu tính văn minh và dân chủ.
Dưới chế độ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, ngoài Bắc có vụ Nhân văn Giai phẩm trên mặt trận văn hoá, chính trị; có nông dân nổi loạn chống chính quyền qua khởi nghĩa Quỳnh Lưu, có vụ án Xét lại chống Đảng.
Nhiều người phải đổ máu khi phản đối chính sách cải cách ruộng đất, nhiều văn nghệ sĩ bị trù dập, giam tù v́ có suy nghĩ khác hơn tư tưởng chính thống của Đảng Cộng sản dưới sự lănh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nguyễn Hữu Đang, Hoàng Cầm, Phùng Quán, Hoàng Minh Chính, Nguyễn Chí Thiện, Vũ Đ́nh Huỳnh đă phải vào tù v́ bất đồng với nhà nước.
Thời Việt Nam Cộng hoà, trong Nam có nổi loạn B́nh Xuyên, có vụ án trí thức Caravelle, có nhà văn Nhất Linh bị giam khiến ông uất ức tự tử và Ngoại trưởng Vũ Văn Mẫu cạo đầu, từ chức để phản đối chính sách của Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm.
Những năm cuối thập niên 1960 và đầu 1970 có Ngô Kha, Huỳnh Tấn Mẫm, Lê Văn Nuôi, Nguyễn Công Khế, Ngô Lập, Tiêu Dao Bảo Cự và nhiều người khác đă mất mạng hay bị giam tù v́ bất đồng với cách cai trị của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu.
Sau khi đất nước thống nhất vào năm 1975, dưới chế độ Cộng hoà Xă hội Chủ nghĩa Việt Nam cũng có phản kháng bằng bạo lực, như vụ án Vinh Sơn, vụ án Hồ Con Rùa.
Trong khi đó, những phát biểu bất đồng dù trong ôn hoà cũng được nhà nước đáp lại bằng xách nhiễu hay án tù.
Thập niên 1990 có tiếng nói của Đoàn Viết Hoạt, Dương Thu Hương, Trần Xuân Bách, Phan Đ́nh Diệu, Nguyễn Thanh Giang, Trần Độ, Nguyễn Đan Quế, Nguyễn Văn Lư, Thích Quảng Độ, Tiêu Dao Bảo Cự, Hà Sĩ Phu...
"Bế tắc chính trị hiện nay nằm ở chỗ người dân thực sự không có cơ hội đóng góp vào sinh hoạt chính trị v́ mọi chuyện đều do đảng quyết định từ trên đưa xuống"
Kế tiếp là Lê Quốc Quân, Lê Thị Công Nhân, Nguyễn Vũ B́nh, Lê Chí Quang, Cù Huy Hà Vũ, Nguyễn Văn Đài, Lê Công Định, Phạm Hồng Sơn, Điếu cày Nguyễn Văn Hải, Nguyễn Tiến Trung, Tạ Phong Tần, Hồ Thị Bích Khương, Đoàn Minh Hạnh...cũng đă phải đối diện với những án tù nhiều năm v́ lên tiếng đ̣i các quyền căn bản cho dân, v́ có quan điểm bất đồng với nhà nước.
Hai điều 4 giống mà khác
Khi đất nước c̣n chia đôi, Đảng Cộng sản với quyết tâm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước nên mọi tiếng nói đối lập đều bị dập tắt ở miền Bắc.
Tại miền Nam, tuy nhiều thành phần chống chính quyền được hoạt động công khai nhưng không được ủng hộ hay tuyên truyền cho cộng sản.
Ai hoạt động cho cộng sản thường bị an ninh theo dơi và nhiều người đă bị bắt, bị giam tù nhiều năm ở Tam Hiệp, Chí Hoà, Côn Sơn, Phú Quốc.
Điều 4 của Hiến pháp Đệ Nhị Cộng hoà ban hành ngày 1-4-1967 ghi:
"Việt Nam Cộng Ḥa chống lại chủ nghĩa cộng sản dưới mọi h́nh thức"
“Việt Nam Cộng Ḥa chống lại chủ nghĩa cộng sản dưới mọi h́nh thức. Mọi hành vi nhằm mục đích tuyên truyền hay thực hiện chủ nghĩa cộng sản đều bị cấm chỉ.”
Điều này loại bỏ sự tham dự của thành phần cộng sản vào sinh hoạt chính trị miền Nam lúc bấy giờ.
Tuy nhiên, những người ủng hộ cộng sản đă nhân danh quyền tự do phát biểu, hội họp, tự do báo chí ghi trong hiến pháp để xuống đường, để công khai đ̣i hỏi các quyền căn bản trên các phương tiện truyền thông.
Các vụ án gọi là “tuyên truyền cho cộng sản” hay “làm phương hại đến an ninh quốc gia” của sinh viên, của kư giả đă khiến chánh án khó xử v́ họ chỉ tố cáo tham nhũng trong chính quyền, kêu gọi hoà hợp hoà giải, đ̣i quyền dân tộc tự quyết, đ̣i chấm dứt chiến tranh. Tạp chí Đối Diện của linh mục Chân Tín, các nhật báo Sóng Thần, Điện Tín, Đại Dân Tộc đă phải ra toà nhiều lần.
Sau ngày đất nước thống nhất, Hiến Pháp Cộng hoà Xă hội Chủ nghĩa Việt Nam, 1980 và 1992, lại cũng có Điều 4, nhưng mang một giá trị pháp lư ngược hẳn với Điều 4 của Hiến pháp Việt Nam Cộng hoà.
Điều 4 Hiến pháp 1992 ghi:
“Đảng Cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, đại biểu trung thành quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, theo chủ nghĩa Mác - Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là lực lượng lănh đạo Nhà nước và xă hội.”
Điều này mặc nhiên loại bỏ sự đóng góp vào tiến tŕnh xây dựng đất nước của những thành phần cộng đồng quốc gia, chiếm đại đa số trong dân không phải là đảng viên cộng sản, không theo chủ nghĩa Mác-Lê.
Như thế trong lịch sử dân tộc đă có thời gian những người hoạt động cho cộng sản không được tham gia vào sinh hoạt chính trị của đất nước.
Và ngày nay, với Điều 4 của Hiến pháp 1992, những người không phải đảng viên cộng sản không được tham gia vào việc lănh đạo đất nước.
Bế tắc chính trị hiện nay nằm ở chỗ người dân thực sự không có cơ hội đóng góp vào sinh hoạt chính trị v́ mọi chuyện đều do đảng quyết định từ trên đưa xuống. Ai không đồng ư thường bị sách nhiễu, trù dập hay trong nhiều trường hợp phải chịu án tù.
Gần đây nhà nước phát động góp ư sửa đổi Hiến pháp 1992, nhưng không muốn thay đổi Điều 4.
Đă có nhiều góp ư cho rằng hiến pháp hiện nay lỗi thời và Việt Nam cần có những cải tổ chế độ chính trị cho hợp với xu thế và nhu cầu phát triển thời đại.
Nhưng làm sao để có một hiến pháp mới tổng hợp được nguyện vọng toàn dân. Để có điều này, người dân phải được tham gia vào việc thảo luận về hiến pháp, về các tu chính hay được quyền tham gia chọn một hiến pháp mới, qua trưng cầu dân ư, hay qua một cuộc bầu cử quốc hội lập hiến với sự tham gia của nhiều khuynh hướng chính trị để soạn một hiến pháp mới cho Việt Nam.
Chưa xứng đáng?
"Có nhiều người Việt, trong cũng như ngoài nước, yêu nước mà không yêu chủ nghĩa xă hội, nếu không có đảng nào khác hơn Đảng Cộng sản th́ ai sẽ là đại diện cho họ?"
Đây là tiến tŕnh dân chủ mà người dân Việt xứng đáng được hưởng sau bao năm đă đổ xương máu giành độc lập và xây dựng đất nước.
Để nguyện vọng của mọi thành phần được phản ánh, người dân cần có quyền phát biểu chính kiến mà không sợ bị giam tù; cần có quyền tự do báo chí để truyền đạt thông tin, quan điểm; cần tự do lập hội và tự do ứng cử để tham gia vào việc lănh đạo và điều hành đất nước.
Tiến tŕnh này nên được bắt đầu bằng việc băi bỏ hay sửa đổi điều 79 và 88 luật h́nh sự để tránh trường hợp bắt giam những người chỉ v́ bày tỏ chính kiến bất đồng mà bị ghép tội “chống lại tổ quốc Việt Nam” hay “âm mưu lật đổ chính quyền nhân dân”.
Một lộ đồ dân chủ hoá cũng cần được đặt ra với việc quốc hội ban hành những đạo luật dân chủ cho dân được ra báo, được hội họp, biểu t́nh, lập đảng chính trị, tham gia ứng cử.
Thời hạn một hay hai năm để dân chủ hoá đất nước là khoảng thời gian hợp lư để đưa Việt Nam hoà nhập với xu thế thời đại.
Thủ tướng Vơ Văn Kiệt khi c̣n sống đă từng phát biểu:
“Chính kiến khác nhau, ư kiến khác nhau là b́nh thường, và điều quan trọng là cần phải có đối thoại, nói chuyện với nhau một cách ṣng phẳng.”
"Có hàng trăm con đường yêu nước khác nhau. Tổ quốc Việt Nam không của riêng một đảng, một phe phái, tôn giáo nào".
Ông Vơ Văn Kiệt đă nói thế trong một cuộc phỏng vấn với BBCVietnamese.com ngày 19-04-2007.
Tôi tâm đắc với phát biểu của ông. Có như thế nhà nước mới t́m được sự đồng thuận của dân, cũng như của Việt kiều, để đóng góp vào việc xây dựng quốc gia.
V́ có nhiều người Việt, trong cũng như ngoài nước, yêu nước mà không yêu chủ nghĩa xă hội, nếu không có đảng nào khác hơn Đảng Cộng sản th́ ai sẽ là đại diện cho họ và chỗ đứng của họ là ở đâu trong sinh hoạt chính trị.
Điều mà cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt nêu ra cũng chính là nền tảng cho sự hoà giải dân tộc đang rất cần có trong lúc này.
Tác giả dạy đại học cộng đồng và hiện sống tại vùng Vịnh San Francisco. Bài viết phản ánh quan điểm của riêng ông.
AP
'Bất đồng là biểu hiện của ḷng yêu nước'
