Từ xa xưa cho đến tận bây giờ, bà con dân tộc Mường thuộc xă Lũng Vân, huyện Tân Lạc, tỉnh Ḥa B́nh quanh năm mây trắng bao phủ vẫn thường hái một loài cây rừng mọc hoang bám ḿnh trên những vách đá hoặc những cây cổ thụ để đun nước uống, ngâm rượu ngô và làm thuốc chữa bệnh.
Theo lời truyền qua các thế hệ người dân cư ngụ nơi đây, loài kỳ thảo này có tác dụng giúp cho con người sống trường thọ giữa núi rừng heo hút cồn mây.
“Xứ sở thần tiên”
Từ trung tâm thành phố Ḥa B́nh, phải vượt gần 50km đường đèo về ngă ba chợ Lồ, sau đó đi tiếp chặng đường ngoằn ngoèo, dốc cao liên tục mới t́m đến được xă Lũng Vân, vùng đất được mệnh danh là “miền đất thần tiên”.
Nằm cách mặt nước biển khoảng 1.600-2.000m, trên những dăy núi cao chót vót là nơi cao nhất của người Mường sinh sống nên nơi đây c̣n được mệnh danh là “nóc nhà của người Mường”.
Đường lên Lũng Vân thướt tha mây trắng, thi thoảng gió kéo mây tạt vào người khiến bất kỳ ai lần đầu đến đây cứ ngỡ rằng ḿnh đang ở trong chốn bồng lai tiên cảnh. Lũng Vân nằm sâu bên trong những dăy núi cao, biệt lập với thế giới bên ngoài và khí hậu nơi đây cũng rất khắc nghiệt nên chẳng mấy khi có người lạ đặt chân đến.
Lũng Vân
Mùa đông ở Lũng Vân vô cùng khắc nghiệt, lạnh buốt đến thấu xương. Thời tiết ở Lũng Vân gần như lạnh quanh năm, nên mùa hạ ở đây dường như không có, mùa “mát” ở Lũng Vân tuy tiết trời có phần dễ chịu hơn nhưng nếu là người lạ đến đây đều bất ngờ, bởi trời vừa nắng chang chang trên đỉnh đầu th́ bỗng dưng nước trút xối xả từ mỏm núi dẫn xuống khe.
Người ở đồng bằng ghé đây chơi gặp những trận nắng đợt mưa thất thường, bất chợt hơn chục lần một ngày sẽ thấy cái thời tiết “lạ” ở ngọn núi này.
Ấy vậy mà vùng đất này lại đặc biệt sản sinh ra loài “kỳ hoa dị thảo” - một dược liệu của nhiều bài thuốc quư hiếm. Thời c̣n chưa có Trạm y tế, bà con dân tộc Mường thuộc xă Lũng Vân đă biết cách hái những cây thuốc nam về chế biến thành thuốc để tự chữa bệnh cho ḿnh và người thân.
Ông Hà Văn Tơ, Chủ tịch xă Lũng Vân cho biết: “Kinh tế các hộ dân nơi đây chủ yếu đều thuộc dạng tự cung, tự cấp. Toàn xă có hơn 400 nóc nhà, chia thành 12 bản, với gần 3.000 nhân khẩu.
Cuộc sống c̣n khó khăn nghèo nàn nhưng xă lại nổi tiếng trong toàn tỉnh v́ có số lượng người sống thọ hơn 100 tuổi nhiều nhất. Có lẽ một phần nhờ không khí vùng cao trong lành không chút bụi bặm, bà con dân tộc bản tính đôn hậu không thích toan tính, bon chen lại lao động chăm chỉ nên cơ thể tráng kiện, ít sinh ra bệnh tật, đau ốm.
Cứ tối tối, các gia đ́nh lại quây quần yên b́nh trong những nếp nhà sàn với những hạt lúa, bắp ngô, con ốc đá, lá rau rừng... sau ngày làm việc vất vả trên nương rẫy”.
Thế nhưng người dân nơi đây lại không cho rằng họ có thể sống trên 100 tuổi chỉ đơn thuần là nhờ bản tính đôn hậu, khí hậu trong lành mà c̣n có một bí quyết nữa giúp họ sống lâu trăm tuổi, đó là một loài kỳ thảo trên rừng mà bà con hàng ngày thường hái về để đun nước, ngâm rượu, chữa bệnh - đó là cây Đái bay.
Thần dược?
Theo ông Hà Văn Tơ, không biết từ bao giờ cây Đái bay đă trở thành thứ thuốc lá quen thuộc trong đời sống người dân địa phương. Ông Tơ chỉ biết rằng sáng nào những người Mường Lũng Vân trước khi lên nương cũng phải chuẩn bị một can nước Đái bay để uống.
Trông vẻ bên ngoài, thân loài cây này mềm như thân cây sắn dây, có lá to giống như lá thị, cả thân cây và lá đều có thể dùng được. Bà con dân tộc khi hái cây Đái bay về sẽ cạo vỏ thật sạch, rửa hai, ba lần nước suối, thái lát mỏng, phơi khô, đun nước sôi th́ thả loài cây này vào.
Người Lũng Vân sống thọ nhờ kỳ hoa dị thảo?
Nước cây Đái bay có màu đỏ, vị ngọt mát, đun đến nước thứ hai, thứ ba là ngon nhất, bởi lúc này sẽ xuất hiện mùi thơm thoang thoảng. Riêng với thân cây, chỗ nào ph́nh ra to nhất th́ sẽ cắt lấy dùng để ngâm rượu ngô hoặc dùng làm thuốc xông hơi.
Đến “thung lũng mây”, lạc vào “xứ sở thần tiên”, có dịp tṛ chuyện với những cụ già trong làng mới hay rằng để hái được loài cây này phải mất khá nhiều công sức, có khi đi vào rừng sâu hàng tuần mà vẫn không lấy được.
Nhất là mấy năm trở lại đây, nhiều thương lái miền xuôi ngược đường t́m đến săn t́m lùng mua với giá cao khiến loài cây này càng trở nên khan hiếm dần.
Những bậc cao niên ở Lũng Vân thường truyền khẩu lại cho con cháu của ḿnh rằng: Lũng Vân chính là “thung lũng trong mây”, và nhờ sự hội tụ của mây trời, sương khói và cây rừng mà những người con của Lũng Vân có thể sống đến bách niên giai lăo mà vẫn minh mẫn lạ thường.
Ngoài công dụng để đun nước uống và ngâm rượu, cây Đái bay c̣n được ngâm cùng với rượu tỏi, hạt dổi, vỏ quế rồi bắt một con rết to cho vào sẽ có tác dụng trị đau gân, đau chân tay, sưng bầm, tím tái, phong thấp, cảm hàn... rất tốt.
Nhưng bài thuốc đặc biệt nhất vẫn là dùng loại cây đó kết hợp vừa xông mộc, vừa uống sẽ trị được chứng nhức mỏi cơ thể, đau nhức xương cốt ở người già. Những người đi rừng, leo núi nhiều cũng thường xuyên dùng phương pháp này trước và sau một chặng đường dài, sẽ khiến họ có sức khỏe dẻo dai...
Bởi thế, cứ vào đến mùa vụ, nơi đây không hiếm cảnh những đôi vợ chồng già đă ở tuổi xưa nay hiếm vẫn tất bật theo các con, cháu đi nương, làm rẫy.
Trăm tuổi vẫn leo núi, làm nương
Trước khi vào Lũng Vân, chúng tôi đă được nghe kể về những tích chuyện ly kỳ. Ở một vùng đất vốn nghèo truyền kiếp, những gia đ́nh quanh năm bữa đói bữa no, những cụ già trọn đời người vẫn chưa thỏa giấc mơ có được một bữa ăn sung túc, vậy mà họ lại khiến khối người ghen tị với sức khỏe - cùng với trí tuệ là vốn quư nhất của mỗi con người - bởi họ cứ lầm lũi sống đến số tuổi mà những người giàu kẻ sang dưới xuôi phải ước mơ.
V́ không thuộc đường đi lối lại nên bà Hà Thị Chỉ, Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi xă Lũng Vân dẫn chúng tôi đến bản Bục - nơi có nhiều cụ cao niên nhất xă Lũng Vân để gặp mế Hà Thị Nỉ năm nay đă 105 tuổi. Mế Nỉ có tới 9 người con, 45 người cháu, hơn 100 chắt, c̣n chút và chít th́ chưa thống kê được.
Dù tuổi đă cao nhưng trông mế Nỉ vẫn c̣n khỏe mạnh, minh mẫn, tóc đă bạc trắng như mây nhưng da dẻ thật hồng hào. Đặc biệt, hàng ngày mế vẫn nấu 2 bữa cám cho đàn lợn 5 con và trông chút, chít để bố mẹ chúng đi làm nương.
Cô con dâu của mế cho biết: “Ở tuổi ngoài bách niên mà mế vẫn đ̣i theo lên rừng hái thuốc. Không cho mế đi, nhiều khi mế buồn và bảo: “Chúng bay coi tao xem, tao đâu có phải người vô dụng mà bắt tao ở nhà?”.
Cách đó không xa là nhà cụ Bùi Văn Cẩn, năm nay đă ngoài 90 tuổi mà trông như mới ở tuổi thất thập. Sau khi đă rót mời khách 3 chén rượu ngô ngâm cây Đái bay, cụ Cẩn tâm sự: “Tổ tiên của người Mường Bi ở đất này chỉ thích sống trên núi cao, thích làm bạn với thiên nhiên nên cây rừng nào cũng quen mặt, nhớ tên.
Khi tôi mới sinh ra đă được uống nước cây Đái bay, lớn lên lại uống rượu ngâm loài cây này, khi về già th́ dùng thuốc có cây Đái bay để chữa chứng nhức mỏi gân cốt nên mới sống được lâu và khỏe như hiện nay”.
Cụ Cẩn c̣n bảo, ngày ấy người Mường Bi ở thung mây này khổ lắm, đường xá đi lại khó khăn nên lúa ngô trồng được th́ ăn, không trồng được th́ cả mùa cứ “đánh bạn” với rau rừng, nước cây rừng.
Cứ khi nào đói là lại uống nước cây Đái bay, kể ra cũng lạ kỳ lắm, bụng đang sôi ùng ục mà có thứ nước ấy vào th́ cái bụng sẽ yên, không c̣n cảm giác đói nữa. Có lẽ v́ cái tác dụng ấy nên nhà nào cũng mang can đựng nước cây Đái bay đi nương, rẫy, uống thứ nước đó vào sẽ nhanh chóng tan biến mệt mỏi, làm nương, rẫy sẽ khỏe hơn rất nhiều.
Chẳng biết từ bao giờ cây Đái bay đă ăn sâu vào tiềm thức của bà con dân tộc Mường nơi đây, ngoài công dụng giúp con người sống trường thọ, loài kỳ thảo đó c̣n gắn liền với văn hóa, phong tục, mỗi ngày lễ, ngày hội của người Mường Bi không thể không có chén rượu ngô ngâm cây rừng này.
Mỗi khi có khách quư đến nhà là gia chủ lại rót 3 chén rượu ngâm cây Đái bay để tỏ ḷng hiếu khách. Cũng nhờ chén rượu cây Đái bay mà t́nh cảm gia đ́nh, anh em, hàng xóm, bạn bè... thêm gắn bó, đó cũng là thứ không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của bà con dân tộc Mường Lũng Vân.
Có lẽ chưa nơi đâu trên dải đất h́nh chữ S có nhiều người sống thọ hơn 100 tuổi như ở Lũng Vân. Cả xă có hơn 400 nếp nhà sàn th́ đă có tới hàng chục cụ ông, cụ bà sống vượt qua một thế kỷ. Ai lần đầu đến đây cũng đều có cảm giác như các cụ đang đua nhau sống qua cái ngưỡng 100 tuổi ấy.
C̣n những người 80, 90 tuổi ở Lũng Vân th́ chưa thể thống kê hết được. Người c̣n, người đă mất, nhưng suốt bao năm qua, ai có một lần dù chủ định ghé qua hay vô t́nh lạc bước tới Lũng Vân, thưởng thức qua thứ nước uống hoặc nhâm nhi ly rượu được tinh lọc từ “thần dược” kỳ hoa dị thảo sẽ phần nào cảm nhận được sự “trường sinh bất lăo” như giấc mơ tiệm cận hiện thực ở “thung lũng tu tiên”.
Diễn Đàn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngôn luận, an toàn và uy tín. V́ một tương lai tươi đẹp cho các thế hệ Việt Nam hăy ghé thăm chúng tôi, hăy tâm sự với chúng tôi mỗi ngày, mỗi giờ và mỗi giây phút có thể. VietBF.Com Xin cám ơn các bạn, chúc tất cả các bạn vui vẻ và gặp nhiều may mắn.
Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.
Kỳ hoa dị thảo giúp trường thọ ở 'thung lũng mây'
