Biển Đông: Liệu "gấu" Nga sẽ "vỗ ngực xưng tên"? Trong những năm gần đây, bất chấp căng thẳng tại Biển Đông đang leo thang, Mátxcơva hầu như không đưa ra một lời b́nh luận chính thức.
Bất ngờ vào ngày 23/05 vừa qua, Đại sứ Nga tại Philippines đă lên tiếng "phản đối bất kỳ bên thứ 3 nào không có tranh chấp can dự vào hoạt động tranh chấp trên Biển Đông" vào khu vực này và "đây là quan điểm chính thức của (chính phủ) chúng tôi. Cũng giống như Mỹ, Nga không phải là một bên tranh chấp trên Biển Đông, nếu không Nga sẽ trở thành kẻ can thiệp vào công việc nội bộ của các bên tranh chấp", với lí do "Nga quan tâm tới tự do hàng hải". Đây có thể coi là lần đầu tiên một quan chức Nga chính thức có b́nh luận về t́nh h́nh căng thẳng ở Biển Đông.
Nga có thực sự muốn quay trở lại Biển Đông?
Trong chiến lược lấy lại vị thế của ḿnh sau thời kỳ "ngủ đông", Nga rất cần một đồng minh để phát triển và mở rộng ảnh hưởng ở khu vực Đông Nam Á và Việt Nam đă hiện lên như là một "đối tác" lí tưởng. Liên tục trong nhiều năm qua, Nga đă bán cho Việt Nam nhiều vũ khí tối tân như máy bay tiêm kích SU-27, SU-30, hộ tống hạm Gepard, tàu ngầm lớp Kilo, hệ thống tên lửa pḥng thủ bờ biển K-300P Bastion và tổ hợp tên lửa pḥng không S300.
Ngày 23/03/2010, hăng thông tấn Nga đưa tin Bộ trưởng Quốc pḥng Nga Anatoly đă thông báo rằng Hải quân Nga sẽ giúp Hải quân Việt Nam trong việc xây dựng căn cứ đồn trú tàu ngầm, có thể là tại Cam Ranh. Tiếp đến ngày 07/05/2011, một hạm đội bao gồm Tàu Đô đốc Vinogradov, tàu chở dầu hạng trung Pechenga và tàu cấp cứu SB-522 thuộc Hạm đội Thái B́nh Dương của Nga đă thăm Việt Nam và ghé Cảng Tiên Sa, Đà Nẵng.
Vào ngày 05/04/2012, tập đoàn khí đốt Gazprom của Nga đă tuyên bố tham gia dự án khai thác khí đốt tại hai lô 5.2 và 5.3 ở Biển Đông mà công ty Anh BP đă phải từ bỏ dưới áp lực của Trung Quốc. Có thể coi đây là một nước cờ liều lĩnh của Nga, v́ trước giờ Nga vẫn đang chơi cờ nước đôi: một mặt bán vũ khí, khí tài cho các quốc gia trong khu vực, mặt khác tiếp tục thúc đẩy quan hệ với Bắc Kinh.
Nga cũng thừa hiểu đây là một "con cá" khó câu v́ sẽ làm "phiền ḷng" Trung Quốc, xấu nhất có thể dẫn tới xung đột. Nga cũng sẽ phải "oằn lưng" v́ cỡ cường quốc như Anh với BP và Mỹ với Exxon cũng đă phải chùn bước, c̣n Ấn Độ th́ đă dừng hợp tác trong dự án thăm ḍ dầu khí ở hai lô 127 và 128 ngoài khơi hai tỉnh Khánh Ḥa và Ninh Thuận.
Tuy nhiên, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy Nga có những lợi thế nhất định để làm cơ sở cho hành động "can đảm" của ḿnh. Nga không hề bị lệ thuộc và càng không phải là "con nợ" của Trung Quốc, điều khác biệt với việc phụ thuộc khá chặt chẽ về kinh tế và tài chính của Mỹ với Trung Quốc. Do đó Nga dám đi những nước cờ táo bạo v́ Trung Quốc không thể dùng "áp lực kinh tế", c̣n Mỹ th́ phải thận trọng hơn.
Hiện Nga c̣n là một trong những đối tác cung cấp vũ khí lớn cho Trung Quốc. Mà Trung Quốc cũng đang mở rộng quy mô lực lượng quân đội cả về số lẫn chất lượng nhằm mục tiêu tạo áp lực cho các nước xung quanh. Theo các nhà nghiên cứu Trung Quốc th́ tranh chấp ở Biển Đông không phải là vấn đề đối đầu trực tiếp với các nước như Việt Nam, Philippines, Malaysia,.. mà là cuộc tranh giành quyền lực giữa Trung Quốc và Mỹ. Nếu đúng như thế th́ chắc chắn Trung Quốc không muốn rơi vào thế khó "lưỡng đầu thọ địch". Đặc biệt hơn là Mátxcơva đang "rảnh tay" v́ không phải vướng bận vào những vấn đề lớn như Iran, Iraq, Bắc Triều Tiên,... trong khi Washington vẫn đang cần Bắc Kinh trong những vấn đề nóng bỏng như Bắc Triều Tiên.
Philippines chắc chắn rất quan tâm đến vụ "đánh cờ" này của Nga. Nếu Nga thành công, Philippines có thể học theo Việt Nam kư hợp đồng với Nga để thăm ḍ và khai thác tại những vùng mà nước này tuyên bố thuộc chủ quyền của ḿnh c̣n Trung Quốc th́ nói không.
Tham vọng và khả năng
Trở lại với việc đưa ra b́nh luận của Đại sứ Nga tại Philippines 23/05, có một điểm đáng lưu ư là Nga ủng hộ "giải pháp song phương", điều mà Trung Quốc mong muốn và theo đuổi từ lâu. Nhiều nhà phân tích cho rằng Nga đang dần thể hiện ḿnh "thân" Bắc Kinh. Nếu Nga tiếp tục bày tỏ thái độ về việc này th́ có thể coi như là gây thêm khó khăn mới trong việc hướng tới "giải quyết đa phương" của Việt Nam, Philippines. Bất ngờ hơn là Nga c̣n tuyên bố muốn tập trận chung với Philippines. Đây chỉ có thể lại là một nước cờ đôi đầy ẩn ư của Mátxcơva, theo AP th́ đây cũng có thể là một động thái quan trọng chứng tỏ Nga không hề tụt hậu vị thế so với Mỹ .
Chắc chắn nếu Nga xuất hiện th́ sẽ khiến t́nh h́nh diễn biến tại Biển Đông thay đổi. Trong t́nh huống Nga tiếp tục đi những nước cờ táo bạo và Trung Quốc sẽ chỉ lên tiếng phản đối "lấy lệ" v́ bị "kẹt" như nêu trên th́ chủ quyền của Việt Nam trên những vùng biển này sẽ được củng cố v́ sự khai thác tài nguyên trên một vùng biển nào đó nếu diễn ra tốt đẹp th́ cũng là một h́nh thức xác định chủ quyền. Nhưng tất cả chỉ là "t́nh huống giả định", khả năng thành hiện thực c̣n là một câu hỏi khó.
Trong Hội nghị Thượng đỉnh An ninh châu Á lần thứ 11 tại Shangri-La với sự tham dự của đại diện tới từ 28 quốc gia châu Á - Thái B́nh Dương cùng với Anh, Pháp, và Mỹ, Nga gần như không có một động thái hay phát biểu cụ thể nào đề cập tới vấn đề Biển Đông. Trong khi Mỹ th́ rất mạnh dạn bày tỏ quan điểm khi Bộ trưởng Quốc pḥng Mỹ Leon Panetta công bố "đến năm 2020, Mỹ sẽ triển khai 60% năng lực hải quân tại Thái B́nh Dương, và 40% tại Đại Tây Dương, thay đổi so với tỷ lệ 50:50 hiện nay". Điều này khiến các nhà quan sát đặt câu hỏi về khoảng cách giữa "hoài băo" và thực lực của Nga để hiện diện thường xuyên hơn tại khu vực này.
Hiện tại vẫn chưa thấy phản ứng của các nước trong khu vực về những động thái của Nga. Nếu có chỉ là một vài hợp tác nhỏ trên lĩnh vực kinh tế. Ngay cả trong Hội nghị Thượng đỉnh An ninh châu Á lần thứ 11 vừa rồi, đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam do Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh, Thứ trưởng Bộ Quốc pḥng dẫn đầu, đă có nhiều cuộc gặp thúc đẩy quan hệ hợp tác song phương với các đối tác như Ấn Độ, Trung Quốc, Mỹ, Singapore, Australia, Canada, Anh và Liên minh châu Âu (EU) mà không hề có chi tiết nào đề cập đến việc "gặp gỡ" Nga.
Có lẽ v́ Nga đang quá "bận" trong vấn đề Syria - đất nước hiếm hoi c̣n lại mà Mátxcơva có lợi ích lớn ở khu vực Trung Đông. Thể hiện qua việc Tổng thống Nga Putin vừa có những phát biểu cứng rắn bày tỏ quan điểm của Mátxcơva về vấn đề Syria trước báo giới trong chuyến công du đến Pháp vào ngày 01/06 vừa rồi. Nên tạm thời Nga chưa thể dồn "tâm huyết" để thực hiện "hoài băo" của ḿnh ở khu vực Biển Đông được.
Liệu "gấu" Nga sẽ "vỗ ngực xưng tên" ở Biển Đông? Câu trả lời th́ hiện tại chưa nhiều yếu tố để đi đến một khẳng định cuối cùng.
Theo Nghĩa Huỳnh
Vietnamnet
Biển Đông: Liệu "gấu" Nga sẽ "vỗ ngực xưng tên"?
