Khu vực đồng tiền chung euro (Eurozone) sụp đổ, thậm chí là đồng tiền chung này sẽ bị loại bỏ.
Chưa bao giờ những dấu hiệu cảnh báo lại xuất hiện dày đặc như thế và mỗi ngày qua là một tin tức không vui với tất cả mọi người. Nếu kịch bản tồi tệ nhất này xảy ra, đó sẽ là thảm họa không chỉ với riêng châu Âu, mà còn tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu.
Cải tổ hay là "chết"
Cuối năm 2011, Anh đã chỉ đạo các ngân hàng trong nước chuẩn bị cho khả năng sụp đổ của Eurozone. Thậm chí, ngân hàng CLS được cho đã tiến hành các bài test áp lực để chuẩn bị cho tình huống tồi tệ nhất này. Ngoại trưởng Ba Lan Radoslaw Sikorski thậm chí còn yêu cầu Đức đứng ra ngăn chặn sự sụp đổ của liên minh tiền tệ châu Âu, bởi "chúng ta đã đứng ở bờ vực mất rồi". Lần đầu tiên, dường như cả châu Âu đã coi khả năng tan vỡ của đồng euro như một hiện thực khả hữu.
EU đã đứng trước thách thức lớn nhất kể từ khi được thành lập. Họ buộc phải cứu Eurozone, bởi đồng euro là một trong giá trị căn bản cấu thành nên sức mạnh của liên minh này. Vì thế, ở thời điểm cuối năm ngoái, các nhà lãnh đạo hàng đầu châu Âu đã liên tục tiến hành các cuộc họp thượng đỉnh hòng tìm ra một phương cách giải quyết khủng hoảng. Rốt cuộc, tối 9-12-2011, Đức và Pháp đã thuyết phục được 26/27 quốc gia thành viên, trừ Anh, nhất trí tham gia “hiệp ước tài chính” mới của Eurozone.
Dự kiến hiệp ước trên sẽ chính thức được thông qua vào tháng 3-2012. Tất nhiên, câu hỏi về việc hiệp ước trên có thực sự cứu được Eurozone và chuyện Anh đứng ngoài cuộc có thực sự tạo ra cái gọi là một châu Âu “hai cấp độ” hay không chỉ có tương lai mới giải đáp được. Ở một khía cạnh khác, trong kịch bản tồi tệ nhất, nếu một quốc gia thành viên rời bỏ Eurozone hoặc thậm chí là cả liên minh tiền tệ này sụp đổ, nó sẽ để lại những hậu quả và tác động gì đến kinh tế châu Âu nói riêng và thế giới nói chung?
Bất ổn xã hội
Theo các nhà kinh tế, rời bỏ Eurozone và quay trở lại với đồng nội tệ trước đây, với các nước thành viên trong khối, về cơ bản là hoàn toàn có thể. Song, điều đó không dễ thực hiện, bởi quốc gia đó sẽ phải gánh chịu những tổn thất kinh tế nặng nề trong quá trình này.. Các hiệp ước châu Âu chỉ cho phép các quốc gia thành viên rời bỏ Eurozone, nếu như họ chấp nhận rời bỏ luôn liên minh châu Âu. Và quá trình này sẽ diễn ra trong thời gian đủ lâu để các nhà đầu tư rút sạch vốn khỏi quốc gia đó.
Chưa hết, khi đồng tiền chung được thành lập, nợ của các quốc gia thành viên đều được quy đổi sang euro. Vì thế, sẽ rất khó để định giá mức nợ công của quốc gia này khi trở lại với đồng nội tệ. Ngoài ra, việc các nước thành viên phát hành trái phiếu chính phủ bằng euro sẽ là yếu tố tranh cãi pháp lí gây tác hại nghiêm trọng đến niềm tin của nhà đầu tư khi các nước này quyết định rút khỏi Eurozone.
Và khi đồng tiền chung euro bị loại bỏ, luôn có những nạn nhân, chẳng hạn như những công dân mà khoản tiết kiệm của họ đột nhiên trở nên ít đi hoặc mất sạch chỉ sau một đêm. Lịch sử cho thấy những sự sụp đổ liên minh tiền tệ thường kèm theo các vụ bạo loạn hoặc thậm chí là nội chiến. Trưởng kinh tế gia UBS Bank, Stephane Deo tin rằng “gần như không thể tưởng tượng ra chuyện rời bỏ Eurozone mà không để lại những hậu quả xã hội nghiêm trọng".
Lợi bất cấp hại
Cũng theo ông Deo, EU sẽ ngay lập tức mất đi ảnh hưởng trên trường quốc tế nếu từ bỏ euro. Những nỗ lực để thúc đẩy một chính sách an ninh và đối ngoại chung sẽ trở nên vô nghĩa. Không có đồng euro, tiếng nói của những nước, thậm chí là lớn như Đức, cũng chẳng khác gì những lời thì thầm. Chính vì thế, kinh tế gia người Mỹ Barry Eichengreen cho rằng những hậu quả chính trị khổng lồ đó sẽ khiến người châu Âu làm hết sức để ngăn Eurozone khỏi sụp đổ, trừ phi dưới một hoàn cảnh cực kì đặc biệt.
Và hoàn cảnh đặc biệt đó đã xuất hiện hay chưa? Hay chi phí cứu đồng euro đã vượt qua lợi ích mà các nước có thể thu được từ đồng tiền này? Lời đáp là chưa. Bởi lẽ, chưa có quốc gia nào đã sẵn sàng từ bỏ những lợi ích của đồng euro hay chấp nhận đau thương từ việc rút khỏi Eurozone, từ Đức - nền kinh tế số 1 của EU, cho đến Hy Lạp hay Bồ Đào Nha - những quốc gia đang chìm sâu trong khủng hoảng hiện tại.
Kinh tế Đức phát triển chủ yếu nhờ xuất khẩu và đồng euro đang khiến hàng hoá Đức trở nên vô cùng cạnh tranh, với mức giá thấp và ổn định. Nếu Đức rời Eurozone, lợi thế này sẽ biến mất ngay lập tức. Và theo ước tính được coi là “nhẹ nhàng” của nhà kinh tế Dirk Meyer, Đức sẽ mất từ 250 đến 340 tỷ euro (10-14% GDP) trong 2 năm đầu tiên nếu rời Eurozone. Còn với Hy Lạp, chính quyền Athens có thể lấy lại tính cạnh tranh của nền kinh tế khi rời bỏ Eurozone bằng cách phá giá đồng drachma. Điều đó thoạt nghe là khá tốt, song thực chất lại không khác gì một vòng luẩn quẩn. Bởi Hy Lạp rốt cuộc vẫn phải trả phần lớn các khoản nợ của mình, dù cho có rời Eurozone, bằng đồng euro. Điều đó có nghĩa, với việc phá giá đồng drachma, các khoản nợ của Hy Lạp nếu tính theo euro, sẽ trở nên phình to hơn.
Theo tính toán của ông Mark Cliffe, Trưởng kinh tế gia ING Bank, việc Eurozone tan rã còn tạo ra những vấn đề nghiêm trọng khác: Giá cổ phiếu lao dốc, sự cần thiết phải cứu trợ các ngân hàng với số tiền lên tới hàng tỷ euro cũng như tỷ giá hối đoái của euro với các đồng tiền mạnh khác. Ông kết luận: "Nếu so sánh với những lợi ích dài hạn, quy mô thiệt hại kinh tế trong 2 năm đầu tiên khi rời bỏ Eurozone là vô cùng nặng nề. Vì thế, những người có trách nhiệm cần phải nghĩ thật kĩ trước khi coi quyết định rời bỏ Eurozone là một lựa chọn".
Đào Diệu
Kịch bản tồi tệ nhất cho khủng hoảng kinh tế châu Âu
