Sau 10 năm Trịnh Công Sơn rời cơi tạm đến rong chơi bến mơ, người yêu nhạc vẫn khôn nguôi trống vắng. Khoả lấp nỗi nhớ nhung ấy, gia đ́nh ông đă có những chương tŕnh "10 năm nhớ Trịnh Công Sơn" khắp cả ba miền Bắc- Trung- Nam. Và đúng 10 năm sau khi ông đă về chốn vô thường, bà Dao Ánh, người yêu đầu tiên của Trịnh Công Sơn, chủ nhân của 300 trang thư t́nh đă quyết định công bố "chút t́nh riêng"...
T́nh trong mộng
Nhận sự uỷ thác của gia đ́nh cùng bà Ngô Vũ Dao Ánh, với tư cách là bạn của cố nhạc sĩ, nhà báo Nguyễn Duy là người biên tập 300 trang thư t́nh của Trịnh Công Sơn công bố thành một ấn phẩm mang tính nghệ thuật cao phát hành vào ngày 1/4 đúng ngày người nhạc sĩ tài hoa về cơi vĩnh hằng. Tôi gọi điện trao đổi với nhà văn Nguyễn Duy, đúng vào thời điểm mà anh đang vùi đầu vào những trang sách, cẩn thận nhặt từng dấu chấm, dấu phẩy sai để chuyển nhà in hiệu đính cho giai phẩm "Thư t́nh gửi một người". Ông cũng hiệu đính luôn: "300 trang thư t́nh, chứ không phải là 300 bức thư t́nh như có tờ báo đă đưa tin đâu nhé". Gói gọn cảm xúc của ḿnh sau khi đọc cả 300 trang thư t́nh của Trịnh Công Sơn, nhà văn Nguyễn Duy buông hai từ thật ư nghĩa: "Bái phục"! Tôi hiểu, ông "Bái phục" tài văn chương, cách sử dụng ngôn ngữ h́nh ảnh của Trịnh và cũng "Bái phục" một t́nh yêu đẹp, và người đă ǵn giữ 300 trang thư trải qua bao loạn lạc, ly tán.
Trịnh Công Sơn và em gái Trịnh Vĩnh Trinh
Ngày ấy, Trịnh Công Sơn 25 tuổi vừa tốt nghiệp trường Sư phạm Quy Nhơn. Mang theo một mối t́nh với người con gái xứ Huế tuổi 15 đẹp đến độ "nắng hờn ghen môi, mây hờn ghen tóc" khi ẩn dật ở nơi chênh vênh "chỉ có người với trời", thị trấn B'Lao. Trong ba năm từ 1964 đến năm 1967, Trịnh Công Sơn đă viết 300 trang thư gửi mối t́nh đầu, mối t́nh đẹp chỉ thấy trong văn, trong nhạc mang tên Dao Ánh.
Cảm nhận của nhà văn Nguyễn Duy khi đọc bức thư đầu tiên của Trịnh Công Sơn gửi Dao Ánh ngày 17/9/1964 là những tiếng ḷng hồi hộp, reo vui: "Dao Ánh, Dao Ánh, Dao Ánh...". Nét bút trên trang thư nhảy múa như những nốt nhạc: "Anh cảm ơn Ánh ngh́n lần đă yêu thích thiên- đàng- sương- mù của anh. Anh sẽ cố gắng yêu thích nó đến bao giờ không thể. ở đây có sự tự do của con người mỗi ngày chỉ thấy ḿnh và trời đất…". Và khi ấy, giữa trời đất ấy, có một người đàn ông mơ mộng, trầm tư hàng ngày có một niềm vui lớn lao nhất là ra bưu cục chờ nhận thư của người con gái ḿnh yêu. Trịnh Công Sơn cứ viết thư, viết bằng tất cả nỗi "nhớ Ánh rất tha thiết". Trịnh viết khi trăng lên, lúc sáng sớm thức dậy, khi đông lạnh hoang vu, lúc chiều tà hoàng hôn phủ bóng... viết trong tâm thức "anh" gọi tên Dao Ánh. Nỗi nhớ ấy, tiếng gọi ấy thành ra những nét chữ, những h́nh ảnh của ngôn từ reo lên trong tiếng nhạc ḷng.
Ba năm vun đắp cho mối t́nh thư đẹp như pha lê để rồi vẫn một lá thư cuối nói lời: "Chúng ḿnh chấm dứt cho t́nh yêu đó ở đây". Ba năm ấy biết bao nhiêu t́nh đong đầy trong những trang thư. Bức thư đầu Trịnh Công Sơn nói lời cảm ơn, bức thư cuối cũng là lời cảm ơn nhưng chất chứa bao nuối tiếc, nhớ thương. "Hăy xem mọi lỗi lầm đều ở anh cả và sau quyết định này là một lối ngỏ thênh thang trên đó Ánh hăy đi vào những cuộc phiêu lưu mới đừng ăn năn, đừng băn khoăn ǵ cả. Tất cả rơ như một khoảng trắng. Cũng đành vậy thôi. Anh đă nh́n t́nh yêu ở một độ cao nhất của thuỷ triều. Quyết định như không thuộc về anh. Anh xin cảm ơn bốn năm ṛng ră nâng niu t́nh yêu đó. Cũng xin cảm ơn những buổi đợi chờ thật dịu dàng không bao giờ c̣n có được...".
Cần 20 năm để trả nợ t́nh xưa
Có ai biết rằng, người con gái Trịnh Công Sơn yêu khi ấy mới 15 tuổi, cái tuổi "ô mai" vui buồn theo mây trời giữa xứ Huế mộng mơ. Và mối t́nh ấy, theo Nguyễn Duy, là mối t́nh "vị thành niên, mối t́nh qua thư và quá đỗi trong sáng. ở trong đó, ta gặp những cuộc hẹn ḥ bất thành của anh Sơn, những giận hờn, trách cứ như biết bao người đàn ông khác trong t́nh yêu. Những trách cứ sao mà dịu dàng, ngọt ngào và quá đỗi yêu thương".
T́nh yêu trong mộng đẹp như những trang thơ ấy đă khiến những nốt nhạc rung lên, niềm cảm xúc riêng tư ấy được gọi thành tên, thành những ca từ mà thấp thoáng ở đó là bóng dáng của Dao Ánh trong các ca khúc Trịnh Công Sơn viết như: Tuổi đá buồn, Như cánh vạc bay, Chiều một ḿnh qua phố… Có những bản nhạc, Trịnh Công Sơn viết riêng với lời tựa "Bản của Ánh đó" như Mưa hồng, Tuổi đá buồn mà đến giờ Dao Ánh vẫn c̣n giữ.
Dao Ánh (cũng giống như chị gái Bích Diễm bóng hồng trong nhạc phẩm Diễm xưa) cũng không c̣n trên con đường để "dài hun hút cho mắt thêm sâu". Nhưng Trịnh Công Sơn không tạo "gánh nặng" cho nhạc phẩm của ḿnh sự thất t́nh. Và t́nh đă xa coi như chuyện t́nh cờ. Nhưng không ngờ hai mươi năm sau, năm 1988 trải qua bao nhiêu dâu bể, từ bên Mỹ, Dao Ánh trở về Việt Nam t́m Trịnh Công Sơn. Hai mươi năm xa đủ để thời gian khoả lấp những giận hờn, nhưng nhớ thương th́ không thể. Không rơ Dao Ánh nói ǵ với Trịnh Công Sơn nhưng người nhạc sĩ đă hài ḷng với thực tại "hai mươi năm xin trả nợ dài, trả nợ một đời em đă phụ tôi" nhạc phẩm “Xin trả nợ người” ngân lên trong con tim khát cháy yêu thương.
Trong hai mươi năm ấy, Dao Ánh đă có gia đ́nh, đă hiểu rơ cuộc đời, nên "hết phụ t́nh" Trịnh Công Sơn. Và cũng sau chuyến về Việt Nam hội ngộ cùng Trịnh Công Sơn, Dao Ánh đă ly hôn nhanh chóng với chồng. Suốt thời gian sau này Trịnh Công Sơn và Dao Ánh coi nhau như hai người bạn tâm giao. Họ thường xuyên thư từ qua lại hỏi thăm nhau. C̣n theo ông Đinh Cường (bạn thân của Trịnh Công Sơn): "Tháng cuối cùng trước khi Sơn mất, Dao Ánh về thăm suốt tuần, sáng nào ánh cũng đến ngồi bên chiếc xe lăn của Sơn, chỉ c̣n biết nh́n Sơn, cho đến chiều tối mới về nhà". Trịnh Công Sơn yêu Dao Ánh từ khi "nàng" ở tuổi 15, phải trải qua hai mươi năm mới nhận được lời đáp. Tuy đă quá muộn, nhưng trên cơi đời này có mấy ai được yêu và được nhận có một khoảng cách dài lâu đến thế đâu!
Trân trọng ǵn giữ và công bố
Bằng chứng của t́nh yêu ấy là những trang thư Trịnh Công Sơn viết gửi Dao Ánh. Kể cả những trang thư sau này, chỉ riêng ḿnh Dao Ánh đă nhận hơn 300 trang thư từ người nhạc sĩ đa tài. Gói trọn nỗi niềm yêu riêng tư, Dao Ánh đă ǵn giữ những kỷ niệm ấy suốt hơn 40 năm ṛng. Những trang thư, b́ thư, những bông hoa dă quỳ Trịnh Công Sơn ép tặng Dao Ánh vẫn c̣n nguyên vẹn. "Và cho đến phút cuối, khi mọi người động viên rất nhiều Dao Ánh mới quyết định công bố những trang thư anh Sơn viết gửi riêng ḿnh. Chị Dao Ánh không muốn khoe t́nh cảm riêng, mà ở đây chị hiểu đó là những trang viết vượt lên trên t́nh cảm nam nữ, đó là những tác phẩm văn chương thực sự bên cạnh sự nghiệp sáng tác âm nhạc của anh Sơn", ông Nguyễn Trung Trực (chồng bà Trịnh Vĩnh Trinh) nói.
Những bóng hồng trong sáng tác của Trịnh Công Sơn, đó là người yêu hay chỉ là những giai nhân thấp thoáng trong tâm tưởng cũng rất nhiều. ông vốn là người đa tài và cũng đa t́nh. Người đời cứ nh́n vào những nhạc phẩm ông để lại mà gọi tên những giai nhân. Trong số đó, sau này có ai đó đă gọi tên Hồng Nhung, đó là một t́nh yêu đă khiến Trịnh Công Sơn hồi hộp đợi "em" từ rất sớm, để rồi "Ru em ngồi yên đấy, tôi t́m cuộc t́nh cho". Nhắc về những cuộc t́nh dài lâu hay thoáng qua trong tâm hồn người nhạc sĩ, đến giờ gia đ́nh Trịnh, cô em gái Trịnh Vĩnh Trinh vẫn khẳng định: "Trinh rất trân trọng Hồng Nhung, cũng như những bóng hồng của anh Sơn. Anh Sơn cũng đă sáng tác bốn nhạc phẩm tặng riêng chị Hồng Nhung. Gia đ́nh trân trọng những t́nh cảm riêng tư của anh Sơn và mối t́nh nào với anh cũng đẹp. T́nh cảm với chị Dao Ánh là một mối t́nh lớn suốt mấy chục năm với những trang thư t́nh c̣n để lại. Đến nay, những trang thư ấy vượt thời gian để thành những áng văn chương".
Nguyễn My
(ĐS&PL)
Trịnh Công Sơn & 300 trang thư của mối t́nh đầu
