Iran tăng cường tiếp cận châu Âu nhằm gây sức ép lên Mỹ

[Romano]

Trong bối cảnh căng thẳng với Mỹ chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, Iran đang chủ động nối lại kênh đối thoại với các nước châu Âu, qua đó gia tăng sức ép buộc Mỹ phải nhượng bộ.

Tehran tìm “đòn bẩy” châu Âu

Theo tờ The Guardian, ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cuối tuần qua đã tiến hành các cuộc trao đổi với nhiều nước châu Âu để làm rõ đề xuất của Tehran liên quan đến kho làm giàu uranium ở mức cao cũng như kế hoạch quản lý eo biển Hormuz. Động thái diễn ra ngay sau vòng đàm phán kéo dài 21 giờ tại Islamabad (Pakistan) nhưng chưa đạt kết quả rõ ràng.

Sau các cuộc đàm phán, ông Araghchi tiếp tục điện đàm với ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot và Đức Johann Wadephul, đồng thời trao đổi với các đối tác khu vực như Arab Saudi, Oman và Qatar. Tehran nhấn mạnh tiến trình đàm phán do Pakistan dẫn dắt chưa đi vào bế tắc và vẫn còn dư địa tiếp tục.

Theo đánh giá của giới quan sát, Iran đang điều chỉnh chiến lược khi nhận thấy châu Âu không còn hoàn toàn đồng thuận với Mỹ như trước. Trong hơn một năm qua, chính quyền Tổng thống Donald Trump gần như gạt châu Âu ra bên lề vấn đề Iran, ưu tiên phối hợp với Israel. Ngược lại, Tehran từng xem các nước châu Âu là “cánh tay nối dài” của Washington. Tuy nhiên, sự chia rẽ ngày càng rõ giữa hai bờ Đại Tây Dương đang mở ra cơ hội mới cho Iran.

Eo biển Hormuz trở thành tâm điểm

Một trong những vấn đề then chốt là tương lai của eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 11% thương mại hàng hải toàn cầu và một phần ba lượng dầu vận chuyển bằng đường biển.

Các nước châu Âu đang cân nhắc xây dựng liên minh hải quân mang tính phòng thủ nhằm đảm bảo tự do hàng hải tại khu vực này sau khi xung đột kết thúc. Kế hoạch dự kiến dựa trên kinh nghiệm từ chiến dịch bảo vệ tàu thuyền ở Biển Đỏ.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã công bố sẽ tiếp tục tổ chức hội nghị chung với Anh và các đồng minh để thảo luận sáng kiến này. Tuy nhiên, mọi phương án đều cần Iran tham gia và đồng thuận, đặc biệt liên quan đến kế hoạch áp phí lưu thông qua eo biển.

Một dự luật tại quốc hội Iran đề xuất áp phí với toàn bộ tàu thương mại đi qua Hormuz, không chỉ riêng tàu chở dầu. Thậm chí, Tehran có thể yêu cầu thanh toán bằng tiền điện tử nhằm né tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Giới phân tích cho rằng Iran đang tìm cách thiết lập một cơ chế kiểm soát eo biển với mức phí thấp để thu hút nhiều quốc gia tham gia, qua đó tạo thêm đòn bẩy kinh tế và chính trị. Đồng thời, Tehran cũng kêu gọi các nước sở hữu tàu rà phá thủy lôi như Đức, Anh và Italy không tham gia dọn thủy lôi tại khu vực, vì điều này có thể bị coi là hỗ trợ chiến lược phong tỏa của Mỹ.

Việc xử lý các bãi thủy lôi chưa được lập bản đồ đầy đủ vốn đã nguy hiểm trong điều kiện bình thường và càng rủi ro hơn nếu diễn ra trong bối cảnh bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái.

Ở chiều ngược lại, châu Âu cũng đang chịu áp lực nội bộ khi phải cân bằng giữa quan hệ với Mỹ và lợi ích riêng. Tại Italy, Thủ tướng Giorgia Meloni đối mặt với những thách thức chính trị ngày càng lớn, khiến việc đáp ứng yêu cầu từ Washington trở nên nhạy cảm hơn.

Bài toán hạt nhân và niềm tin

Về chương trình hạt nhân, Iran khẳng định đã thể hiện thiện chí khi đề xuất pha loãng 450 kg uranium làm giàu thay vì chuyển giao cho bên thứ ba. Tehran từng đề xuất thành lập một liên minh gồm Iran, Mỹ và Saudi Arabia để thực hiện kế hoạch này, nhưng thỏa thuận không thành.

Tuy nhiên, các nhà ngoại giao châu Âu cho rằng vẫn còn nhiều nghi ngại về khả năng đạt được một thỏa thuận lâu dài, đặc biệt khi không có sự đảm bảo nào rằng Mỹ sẽ duy trì việc nới lỏng trừng phạt.

Một số ý kiến cho rằng việc hợp thức hóa nguồn thu từ eo biển Hormuz có thể trở thành “đòn bù đắp” nếu Washington thay đổi lập trường về lệnh trừng phạt. Song, không phải ai cũng tin cơ chế thu phí này có thể bền vững.

Diễn biến mới phản ánh xu hướng rộng hơn trong nội bộ châu Âu: mong muốn thể hiện lập trường độc lập hơn trước Mỹ, ngay cả khi điều đó có thể ảnh hưởng đến các thỏa thuận lớn như hỗ trợ Ukraine.

Giới chuyên gia cho rằng việc châu Âu tỏ ra cứng rắn hơn với Washington không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế mà còn để duy trì sự ủng hộ của cử tri đối với các chính sách quốc phòng tốn kém.

Trong bối cảnh địa chính trị biến động mạnh, động thái xích lại gần châu Âu của Iran cho thấy một sự điều chỉnh chiến lược đáng chú ý. Tuy chưa rõ liệu nỗ lực này có thể tạo ra đột phá trong quan hệ với Mỹ hay không, nhưng rõ ràng Tehran đang tìm cách khai thác mọi khe hở trong trật tự quốc tế để củng cố vị thế của mình.