Người dân Iran vỡ mộng

[nguoiduatinabc]

Cuộc chiến của liên quân Mỹ - Israel nhằm vào Iran không chỉ phá hủy hàng nghìn công trình mà còn đánh sụp niềm tin của người dân vào một kỷ nguyên Iran tiến bộ, an toàn từng được hứa hẹn.

Gần ba tuần sau khi liên quân Mỹ - Israel tấn công, người Iran đang cân nhắc lại cái giá của kịch bản đổi thay bộ máy.

Giữa những cột khói đen đặc quánh và mạng lưới điện tê liệt tại Tehran, niềm tin của người dân vào một kỷ nguyên an toàn từng được hứa hẹn đang sụp đổ.

"Cơn thịnh nộ" của Mỹ - Israel không chỉ nhắm vào các căn cứ quân sự mà đánh thẳng vào nhà ở, trường học và hy vọng của những người như Mandana - từng ủng hộ can thiệp từ bên ngoài. Khi lời hứa can thiệp "có mục tiêu" biến thành tấn công tổng lực, người Iran tìm điểm tựa trong tinh thần dân tộc mãnh liệt giữa một quốc gia đang dần kiệt quệ.

Từ kỳ vọng đến sự sụp đổ niềm tin

Theo Financial Times, sau những biến động đẫm máu hồi tháng 1, Mandana - một phụ nữ Tehran từng khao khát cải cách - đã hoàn toàn mất kiên nhẫn với bộ máy nội tại. Cô từng âm thầm ủng hộ một kịch bản chuyển đổi có sự tác động từ ngoại lực.

Vào ngày 28/2, khi thông tin vụ tấn công khiến lãnh đạo Ali Khamenei và gia đình thiệt mạng lan đi, Mandana tin rằng "bình minh" cô chờ đợi đã đến.

Nhưng những ngày kinh hoàng sau đó đã đập tan ảo tưởng ấy. Các cuộc không kích của Mỹ và Israel không chỉ nhắm vào các yếu nhân hay căn cứ quân sự, mà đã trực diện đánh sụp nền tảng sống của người dân bình thường.

Cuối tuần qua, Tehran chìm trong làn khói đen độc hại sau khi Israel oanh tạc các kho nhiên liệu quanh thành phố. Đến thứ Ba, những vụ nổ lớn tiếp tục làm tê liệt mạng lưới điện trên diện rộng.



Ngay trung tâm thành phố, gần Quảng trường Vanak, Mandana bàng hoàng chia sẻ sau một vụ nổ lớn sát căn hộ: “Chúng tôi không đáng phải chịu cảnh bom đạn này. Đất nước này, thành phố này đâu phải để đối mặt với sự hủy diệt?. Tại sao quá trình chuyển đổi không thể diễn ra êm đẹp?”.

Quy mô tổn thất nặng nề cùng việc chính quyền nhanh chóng ổn định bộ máy qua việc bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei làm Đại giáo chủ đã khiến nhiều người dân thay đổi quan điểm. Họ bắt đầu hoài nghi về việc liệu sự can thiệp từ bên ngoài có thực sự mang lại kết thúc tốt đẹp như kỳ vọng.

Theo giới quan sát, tinh thần dân tộc và ý chí bảo vệ quốc gia đang gia tăng mạnh mẽ. Những tuyên bố về việc "thay đổi bản đồ Iran" hay nhắm vào hạ tầng điện lực từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã làm dấy lên nỗi lo sợ về sự tan rã đất nước. Ngay cả những người phản đối chính quyền cũng cảm thấy cần phải đoàn kết để bảo vệ quốc gia.

Một nhà xã hội học tại Tehran gọi đây là "làn sóng dân tộc chủ nghĩa thời chiến" - nơi nỗi sợ bị xóa sổ trở thành sợi dây liên kết xã hội chặt chẽ nhất.

“Cơn thịnh nộ" nhắm vào hạ tầng dân sự

Cuộc xung đột của Mỹ, Israel đã gây ra những hệ quả trực tiếp đến đời sống người dân Iran. Các hoạt động quân sự của họ không chỉ nhắm vào các mục tiêu chiến lược mà còn gây ảnh hưởng đến hạ tầng dân sự.

Cho đến nay Iran có hơn 1.300 người thiệt mạng, khoảng 8.000 công trình, nhà ở, trường học và các di sản văn hóa bị ảnh hưởng, làm dấy lên lo ngại về sự tàn phá lâu dài đối với nền tảng quốc gia. Các kho nhiên liệu và cơ sở điện lực bị hư hại dẫn đến tình trạng ô nhiễm không khí và mất điện diện rộng tại các thành phố lớn như Tehran.

Người Tehran nghẹt thở dưới những cột khói đen đặc, không khí nồng đặc mùi hóa chất khiến mỗi hơi thở của người dân đều trở nên đau đớn. Giới chức Iran cáo buộc các cuộc oanh tạc vào kho nhiên liệu là hành vi đầu độc dân thường và bức tử môi trường trên quy mô lớn.

Việc Chợ Lớn và các nhà máy khử mặn bị hư hại là đòn giáng mạnh vào an sinh. Trong khi đó, Iran và nhiều quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà máy này để cung cấp nước sạch.

Quy mô tàn phá tàn khốc đã châm ngòi cho làn sóng chỉ trích gay gắt nhắm vào liên quân tấn công Israel, Mỹ lẫn giới chính trị lưu vong.

Từng đặt cược vào lời hứa của Washington về một cuộc can thiệp “có mục tiêu”, người dân Iran giờ đây bàng hoàng trước sự hủy diệt tổng lực đánh thẳng vào vấn đề dân sinh của họ. “Tại sao họ lại tiến hành chiến tranh tổng lực?”, một phụ nữ bàng hoàng chất vấn.

Sự phẫn nộ đang dâng cao đối với những nhân vật ủng hộ chiến tranh từ xa. Họ cho rằng có khoảng cách quá lớn giữa lời kêu gọi từ các thủ đô phương Tây và trải nghiệm khốc liệt tại hiện trường.

"Có lẽ họ (ám chỉ ông Reza Pahlavi, con trai cựu vương Iran và những người ủng hộ giải pháp quân sự) về để trực tiếp chứng kiến cảnh bom đạn. Những người ủng hộ chiến tranh cần có trách nhiệm với hậu quả hiện nay, dù tôi nghi ngờ khả năng đó”, một phụ nữ nói.

Tương lai nào cho Iran?

Tại Iran, các lực lượng tuần tra hiện diện dày đặc để duy trì trật tự. Tâm điểm chú ý đổ dồn vào ông Mojtaba Khamenei. Dù những người ủng hộ đã xuống đường ăn mừng việc ông kế vị, nhưng tân lãnh đạo này vẫn chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi chiến sự bắt đầu.

Giữa bối cảnh Mỹ và Israel đe không để bất kỳ ai kế vị được yên ổn, những tin đồn về việc ông bị thương trong chiến tranh đang lan truyền rộng rãi, bao phủ lên chính trường Iran một bầu không khí bất định.

Sự kế vị này mang đến nỗi lo về một kỷ nguyên tiếp nối các chính sách cứng rắn và đối đầu gay gắt với phương Tây. "Đất nước bị tàn phá, còn Khamenei chỉ được thay thế bằng một Khamenei khác trẻ hơn 30 tuổi”, Mahboubeh, một biên dịch viên, nói.

Dù vẫn tồn tại những luồng ý kiến ủng hộ Hoàng thân lưu Pahlavi cùng sự can thiệp của liên quân Mỹ - Israel bất chấp tổn thất, nhưng tâm lý bao trùm Iran lúc này là sự bất an sâu sắc về thực trạng đất nước. Câu hỏi lớn nhất đang đặt ra là liệu những gì còn sót lại sau cuộc chiến có đủ để tái thiết tương lai, hay người dân chỉ được thừa hưởng một quốc gia trên đống đổ nát.