Lá chắn suy thoái kinh tế thế giới chao đảo chưa từng có

[pizza]

Sau nhiều năm liên tiếp hứng chịu các cú sốc kinh tế, thế giới hiện ở trong trạng thái thiếu chuẩn bị nghiêm trọng để đối phó với một cuộc khủng hoảng mới.
Trong nhiều thập kỷ, mỗi khi khủng hoảng kinh tế toàn cầu xảy ra, các quốc gia thường phối hợp hành động. Trong cuộc Đại suy thoái nổ ra vào năm 2008, các ngân hàng trung ương đã tung ra những gói kích thích tiền tệ quy mô lớn, trong khi giới lãnh đạo quốc tế xây dựng phản ứng chung. Hơn một thập kỷ sau, trong đại dịch Covid-19, các chính phủ tiếp tục mở rộng các biện pháp này bằng những gói chi tiêu tài khóa chưa từng có.

Tuy nhiên, hiện nay, khi các nhà hoạch định chính sách cân nhắc tác động từ cuộc chiến Iran và cú sốc năng lượng lớn nhất trong nửa thế kỷ, hoặc bất kỳ khủng hoảng xuyên lục địa nào trong tương lai, khả năng xuất hiện một làn sóng phối hợp toàn cầu mới ngày càng trở nên mong manh. Tinh thần hợp tác đã suy giảm. Ngay cả khi còn tồn tại, nhiều quốc gia cũng khó có đủ nguồn lực tài chính để tham gia, Bloomberg nhận định.

Nguy cơ khủng hoảng kinh tế hiện hữu
"Đây là thời điểm tồi tệ nhất trong 20 năm qua, thậm chí là lâu hơn, xét về năng lực phối hợp để chống suy thoái", bà Carmen Reinhart, nhà kinh tế học tại Trường Kennedy Harvard, nhận định.

Mặc dù thị trường phần nào thở phào khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn hai tuần và Tehran cam kết mở lại Eo biển Hormuz, triển vọng vẫn mù mờ.

Ngay cả phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng mô tả thỏa thuận này mang tính "mong manh". Dù xung đột kết thúc, cuộc chiến Iran vẫn phơi bày rõ mức độ dễ tổn thương của nền kinh tế toàn cầu trước các cú sốc tiếp theo.


Carmen Reinhart, nhà kinh tế học tại Trường Kennedy Harvard. Ảnh: Bloomberg.
Tại Washington, các nhà hoạch định chính sách tham dự hội nghị mùa xuân của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới vào giữa tháng 4 sẽ đánh giá tác động của chiến tranh đối với ngân sách, bảng cân đối tài chính, sản xuất điện và nguồn cung lương thực toàn cầu. Triển vọng được dự báo là không mấy tích cực.

Việc Eo biển Hormuz bị gián đoạn trong nhiều tuần đã gây ra cú sốc năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Giá nhiên liệu tăng vọt ảnh hưởng đến các nền kinh tế châu Á và nhiều khu vực khác, đồng thời làm gián đoạn chuỗi cung ứng của các sản phẩm thiết yếu như phân bón, helium và nhựa.

Các nhà kinh tế dự báo lạm phát tăng và mức tăng trưởng chậm lại trong thời gian tới. Tổng nợ toàn cầu, bao gồm nợ chính phủ và doanh nghiệp, đã đạt mức kỷ lục 348 nghìn tỷ USD.

"Trước khi xảy ra chiến tranh, chúng tôi dự định nâng dự báo tăng trưởng năm 2026. Tuy nhiên, hiện nay, chúng tôi sẽ phải hạ mức dự báo xuống", bà Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc IMF, cho biết. "Chúng ta đang sống trong một thế giới bất định hơn và dễ tổn thương hơn trước các cú sốc".

Dự báo của Bloomberg Economics cho thấy tăng trưởng toàn cầu có thể giảm xuống còn 2,9% vào năm 2026, từ mức 3,4% của năm 2025.

Một yếu tố then chốt khiến mọi thứ trở nên ảm đạm là gánh nặng nợ. Trong đại dịch năm 2020, các chính phủ đã vay mượn ở quy mô lớn để tài trợ cho các gói hỗ trợ. Kể từ đó, nợ tiếp tục gia tăng trên diện rộng.

Tài chính công đang chịu áp lực tại nhiều nền kinh tế lớn như Anh và Nhật Bản, cũng như các quốc gia đang phát triển như Pakistan và Kenya. Theo Liên Hợp Quốc, khoảng 3,4 tỷ người sống tại các nước đang phát triển phải dành nhiều ngân sách hơn để trả nợ thay vì đầu tư cho y tế hoặc giáo dục.

"Không thể tiếp tục phát hành nợ mỗi khi kinh tế suy giảm nếu trong thời kỳ thuận lợi không tạo thặng dư để giảm nợ", ông Maurice Obstfeld, cựu chuyên gia kinh tế của IMF, nhận định.

Việc không tái cân bằng tài chính phần lớn xuất phát từ yếu tố chính trị. Một số chính phủ đã tăng trợ cấp nhiên liệu để kiềm chế giá trong nước, trong khi nhiều nước khác không đủ khả năng, buộc người dân phải gánh chịu chi phí cao hơn.

Vai trò của các cường quốc trong khủng hoảng
Đáng chú ý, Mỹ, quốc gia cùng Israel phát động chiến dịch quân sự tại Iran, có thể chịu tác động ít hơn so với phần còn lại của thế giới, do khả năng tài trợ thâm hụt tốt hơn.

Trong các cuộc khủng hoảng trước đây, Mỹ thường đóng vai trò điều phối phản ứng toàn cầu, đặc biệt thông qua Nhóm G20. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới ngày càng phân cực, khả năng phối hợp như vậy đang bị đặt dấu hỏi.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump bị cho là đã làm suy yếu chủ nghĩa đa phương và mối quan hệ với các đồng minh, khiến vai trò lãnh đạo toàn cầu của Washington trở nên mờ nhạt hơn, Bloomberg nhận định.

Các tổ chức như IMF và Ngân hàng Thế giới, vốn được thành lập để ứng phó khủng hoảng, vẫn còn nguồn lực đáng kể, với năng lực cho vay lên tới 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng ảnh hưởng của các tổ chức này đã suy giảm, đồng thời khả năng dự báo rủi ro cũng bị hạn chế.

Trong bối cảnh khoảng trống lãnh đạo xuất hiện, Trung Quốc được xem là một ứng viên thay thế, khi đã mở rộng các chương trình cho vay và hoán đổi tiền tệ. Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng đang đối mặt với các vấn đề nội tại, khiến khả năng hỗ trợ toàn cầu bị hạn chế.

Các ngân hàng trung ương, vốn từng đóng vai trò then chốt trong các cuộc khủng hoảng trước, hiện cũng đối mặt với những lựa chọn khó khăn. Việc tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát có thể làm gia tăng chi phí trả nợ, trong khi giảm lãi suất để hỗ trợ việc làm lại có nguy cơ thúc đẩy lạm phát.

Tại Mỹ, chi phí trả lãi nợ công dự kiến vượt 1.000 tỷ USD mỗi năm, trong bối cảnh tổng nợ công đạt khoảng 32 nghìn tỷ USD.

Trong trường hợp xảy ra một cú sốc lớn, nhiều chuyên gia cho rằng các chính phủ vẫn sẽ buộc phải tăng chi tiêu trong khi những ngân hàng trung ương sẽ hỗ trợ, dù điều này có thể khiến gánh nặng nợ tăng cao hơn nữa.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư có thể yêu cầu điều kiện khắt khe hơn như áp dụng chính sách thắt lưng buộc bụng sau khủng hoảng hoặc đòi hỏi lợi suất cao hơn, từ đó làm tăng chi phí vay mượn trong tương lai.

Những kịch bản này có thể khiến thế giới càng kém chuẩn bị hơn cho các cú sốc tiếp theo.

"Tôi không biết điều gì sẽ xảy ra sau cuộc chiến này", bà Georgieva nói. "Tuy nhiên, tôi biết rằng các cú sốc sẽ tiếp tục xuất hiện".

VietBF@ sưu tập