VN Việt Nam dự kiến vay hơn 8,3 tỷ USD từ Trung Quốc để xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng

[Gibbs]

Việt Nam dự kiến vay hơn 8,3 tỷ USD từ Trung Quốc để xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, phục vụ sáng kiến Vành Đai - Con Đường (BRI). Đây sẽ là con đường chính để Trung Quốc đưa hàng hóa ra cảng Hải Phòng.
Nhưng từ Lào Cai, Việt Nam có gì để xuất khẩu ngược lại? Ai thực sự hưởng lợi?
Liệu Việt Nam có đang trở thành “cửa ngõ” để Trung Quốc thay đổi xuất xứ hàng hóa, như lời ông Peter Navarro từng cảnh báo?
Bài học tuyến đường sắt cao tốc Lào còn đó: lỗ nặng, ít khách, lệ thuộc nợ nần. Bẫy nợ giăng sẵn, lãi mẹ đẻ lãi con. Bài học Cát Linh - Hà Đông cũng chưa xa.
Thuế suất 46% vừa áp lên hàng Việt xuất sang Mỹ từ ngày 9/4. Trong bối cảnh đó, tại sao ta vẫn lao theo Trung Quốc, vay nợ hàng tỷ USD cho một dự án chưa cấp thiết?
Lê Văn Quy

Trong quá khứ, những chuyến viếng thăm của các Lãnh đạo Trung Quốc đến Việt Nam thường mang nhiều mục đích chiến lược, chính trị và kinh tế. Tập Cận Bình sẽ không ngoại lệ. Dưới đây là những mục đích chính mà Tập có thể hướng tới trong chuyến công du lần nầy. Trung Quốc và Việt Nam đều là các nước “xã hội chủ nghĩa” do Đảng Cộng sản lãnh đạo, nên việc tăng cường “giao lưu đảng” và “đồng chí, anh em” là một điểm cốt lõi. Tập Cận Bình thường nhấn mạnh mối quan hệ "cùng chung ý thức hệ" nhằm thắt chặt sự gắn bó giữa hai đảng, hai nhà nước.
Chuyến đi lần này của Tập Cận Bình rơi vào thời điểm Việt Nam đang là một trong những quốc gia bị chú ý nhiều nhất khi thương chiến Mỹ-Trung leo thang căng thẳng. Cả hai bên đã liên tục áp thuế đáp trả lẫn nhau còn Việt Nam thì bị nghi ngờ là bên trung gian để giúp Trung Quốc tuồn hàng vào Mỹ. Năm 2024, xuất khẩu từ Trung Quốc sang Việt Nam đạt mức kỷ lục 162 tỷ USD, đưa quốc gia Đông Nam Á lần đầu tiên trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ ba thế giới của Trung Quốc. Câu hỏi được đặt ra là liệu Việt Nam có giảm nhập hàng Trung Quốc để tránh bị Mỹ nghi ngờ không, nhất là khi trước đó trong năm 2021, khoảng 16% hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ, tương đương 15,5 tỷ USD, bị dán mác là hàng Trung Quốc chuyển hướng.
Bên cạnh đó, những sự kiện về kinh tế, trong những ngày gần đây, Việt Nam đã bật đèn xanh cho việc triển khai internet vệ tinh Starlink từ công ty SpaceX của tỷ phú Elon Musk. Tin từ Reuters cho rằng hệ thống hạ tầng kỹ thuật lỗi thời của Việt Nam có thể gây gián đoạn hoạt động của các tuyến cáp quang ngầm quan trọng. Bên cạnh đó, những dãy núi cao cũng khiến internet ở Việt Nam kém ổn định. Vì thế, Việt Nam cần dịch vụ internet vệ tinh cho các hoạt động như tuần tra ở Biển Đông - khu vực xảy ra tranh chấp với Trung Quốc. Do đó, động thái hợp tác với SpaceX có thể không được Trung Quốc ủng hộ.
Một vấn đề liên quan an ninh khác mà Trung Quốc có thể quan tâm là việc Việt Nam và các công ty quốc phòng của Mỹ đang thảo luận về việc mua bán thiết bị quân sự. Trong đó, việc mua máy bay vận tải C-130 Hercules của hãng Lockheed Martin đang tiến triển rất tốt. Thông tin này được các quan chức nắm rõ tình hình nói với Reuters. Máy bay C-130 có thể chở lính, thiết bị quân sự và hàng hóa khác, đồng thời tăng cường năng lực quốc phòng của Việt Nam trong bối cảnh căng thẳng ngày càng gia tăng ở Biển Đông với Trung Quốc cũng như với các nước khác trong khu vực. Vì yhế trong chuyến thăm Việt Nam lần nnầy, Tập Cận Bình sẽ thuyết phục Việt Nam giữ khoảng cách với Mỹ," .
Việt Nam có vị trí địa chính trị quan trọng ở Đông Nam Á và là quốc gia có vai trò đáng kể trong chiến lược “Vành đai và Con đường” (BRI). Việc tăng cường hợp tác với Việt Nam giúp Trung Quốc củng cố ảnh hưởng của mình trong khu vực trước sự cạnh tranh từ Hoa Kỳ và các nước phương Tây. đồng thời vấn đề quan trọng hơn là Trung Quốc muốn thúc đẩy các dự án cơ sở hạ tầng, năng lượng, giao thông vận tải tại Việt Nam. Tăng cường thương mại và giải quyết các vướng mắc về thương mại biên giới, kiểm soát chất lượng hàng hóa, và mở rộng thị trường.
Biển Đông luôn là điểm nhạy cảm trong quan hệ Trung - Việt. Việc Tập đến Việt Nam có thể nhằm làm dịu căng thẳng, thúc đẩy cơ chế đối thoại song phương, hoặc đưa ra những thỏa thuận nhằm tránh xung đột leo thang. Đồng thời, Tập cũng có thể tìm cách khiến Việt Nam không “nghiêng” về phía các cường quốc khác (như Mỹ, Nhật) trong vấn đề Biển Đông.
Trong bối cảnh Việt Nam và Mỹ ngày càng xích lại gần nhau (đặc biệt là sau khi nâng cấp quan hệ lên "Đối tác chiến lược toàn diện"), Trung Quốc có thể cảm thấy cần "trấn an" Việt Nam và giữ vai trò trung tâm trong quan hệ song phương. Tập Cận Bình đến Việt Nam cũng có thể nhằm làm đối trọng lại chuyến thăm gần đây của các lãnh đạo Hoa Kỳ. Trong kế sách xoa dịu Việt Nam, dự kiến, bộ ngành, cơ quan, địa phương hai nước sẽ ký kết khoảng 40 văn kiện hợp tác trên hàng loạt lĩnh vực nhân chuyến thăm Việt Nam lần này của Tập Cận Bình, tạo cơ sở quan trọng để triển khai hợp tác hiệu quả hơn nữa trong thời gian tới.
Lão Thất

Ngày 2/4, Việt Nam đã bị Tổng thống Donald Trump kêu tên đích danh, áp dụng mức thuế gây sốc tới 46% trong chính sách thương mại của Mỹ. Hành động trên khiến Việt Nam rất mất mặt với bạn bè quốc tế, khi Trump ám chỉ đây là quốc gia trung chuyển hàng hoá Trung Quốc qua Mỹ nên phải đánh thuế thẳng tay cho chừa thói "khôn lỏi". Sắp tới đây, Việt Nam lại tiếp tục nhục mặt thêm lần nữa, khi mà Tập Cận Bình sẽ thăm chính thức Việt Nam từ ngày 14 đến 15/4, đó nhưng là một lời khẳng định về những ám chỉ của ông Trump là có căn cứ, và Trung Quốc cùng Việt Nam phải cấp tốc vượt "bão kinh tế" để qua tìm kế sách đối phó.
Lãnh đạo Việt chắc chắn không dám từ chối ý định qua thăm giữa lúc nước sôi lửa bỏng thế này của Tập Cận Bình, nhưng khi trải thảm đón chủ tịch Trung Quốc, chắc chắn thế giới sẽ lại có cái nhìn thế nào dành cho một chính quyền "ba phải", vừa lạy lục Mỹ vừa tiếp đón Trung Quốc một cách công khai? Bởi ai cũng biết, giữa lúc các cường quốc đại chiến thương mại, nên né tránh hết sức để giảm thiểu tối đa tổn hạị cho bên mình, đằng này nhà cầm quyền Việt lại sấn vào để thể hiện cái gọi là "ngoại giao cây tre", thì khác gì đang diễn hề cho cả thiên hạ xem?
Trước chuyến thăm Việt Nam, Tập Cận Bình lại ngô nghê đáp trả thuế của ông Trump bằng cách nâng thuế quan với hàng hóa Mỹ từ 84% lên 125% bắt đầu từ ngày 12/4. Trong khi ai cũng biết cuộc thương chiến kéo dài càng lâu thì Trung Quốc càng bất lợi vì hàng hoá Trung Quốc nhập vào Mỹ nhiều hơn rất nhiều lần so với chiều ngược lại. Việt Nam lựa chọn một tên lãnh đạo chỉ suy nghĩ đáp trả một cách cay cú chứ chưa thực sự tính đến hậu quả, thì có phải là đang dại dột đánh đổi kinh tế, tương lai đất nước chỉ vì cái sợ trước mắt hay không?
Linh Linh

Phó thủ tướng Việt Nam Hồ Đức Phớc có lịch họp với bộ trưởng Tài Chính Mỹ Scott Bessent ngày 09/04/2025 (giờ Washington), đúng vào ngày thuế đối ứng của Hoa Kỳ có hiệu lực, với mức cao đến 46% đối với Việt Nam. Một số chuyên gia dự báo Việt Nam nằm trong số các nước «có khả năng đạt thỏa thuận về thuế với Mỹ nhanh nhất».
*
Tuy nhiên, thách thức với phái đoàn Việt Nam là rất lớn, vì chính quyền Mỹ muốn chặt những « chân rết » xuất khẩu của Trung Quốc, trong đó có rất nhiều nước châu Á, đặc biệt trong bối cảnh hai siêu cường quốc có vẻ kiên quyết «đánh đến cùng» trong cuộc chiến thương mại.
Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc đến Washington mang theo hàng loạt đề xuất thiện chí : giảm thuế xuống còn 0% đối với hàng nhập từ Mỹ và đề nghị Washington áp dụng mức tương tự đối với hàng nhập từ Việt Nam, tăng cường nhập khẩu từ Hoa Kỳ để giảm thặng dư thương mại song phương và khuyến khích các công ty Mỹ tăng cường đầu tư vào Việt Nam. Theo VnExpress, phó thủ tướng Hồ Đức Phớc sẽ dự lễ ký kết giữa hãng hàng không Vietjet và quỹ đầu tư KKR về thỏa thuận tài chính 200 triệu đô la để mua thêm máy bay; tiếp đến sẽ gặp lãnh đạo các doanh nghiệp Mỹ, gồm Boeing, SpaceX và Apple.
*
MỸ TRỪNG PHẠT CÁC NƯỚC « SÂN SAU » CỦA TRUNG QUỐC
Tuy nhiên, đề xuất giảm thuế về 0% đã bị ông Peter Navarro, cố vấn thương mại và là kiến trúc sư kế hoạch thuế quan của tổng thống Trump, trả lời đài Fox News ngày 07/04, đánh giá là «là chẳng có ý nghĩa gì», tuy sau đó ông nhìn nhận đề xuất của phía Việt Nam là «bước khởi đầu nhỏ». Trong một diễn đàn đăng trên Financial Times ngày 08/04, ông Navarro cáo buộc Việt Nam, cũng như Cam Bốt và Mêhicô, là «sân sau» của Bắc Kinh, giúp hàng hóa Trung Quốc tránh thuế quan của Mỹ. Ông yêu cầu những nước này cần chấm dứt làm «trung gian».
Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung bắt đầu từ nhiệm kỳ thứ nhất của tổng thống Donald Trump và tiếp tục dưới thời Joe Biden cho đến nay. Việt Nam cùng nhiều nước được hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang các nước trong khu vực, còn được gọi là «Trung Quốc+1». Các nhà sản xuất Trung Quốc cũng chuyển một phần hoạt động sang Việt Nam để được dán nhãn «Hàng Việt Nam» sau đó xuất khẩu. Theo thống kê của Tổng Cục Hải Quan Việt Nam, tổng kim ngạch trao đổi hai chiều giữa Việt Nam và Trung Quốc năm 2024 đạt 205,2 tỷ đô la. Tuy nhiên, Việt Nam bị thâm hụt thương mại ngày càng lớn, với nhập siêu từ Trung Quốc trong năm 2024 lên đến 82,8 tỷ đô la, cao hơn rất nhiều so với mức nhập siêu 49,35 tỷ đô la của năm 2023.
*
VIỆT NAM BỊ CÁO BUỘC «GIAN LẬN»
Ngoài «gian lận phi thuế quan» để «thúc đẩy xuất khẩu sang Hoa Kỳ một cách không công bằng», Việt Nam cũng nằm trong danh sách các nước bị cố vấn thương mại Peter Navarro cáo buộc đánh cắp tài sản trí tuệ, thao túng tiền tệ, bán phá giá, hạn ngạch, thủ tục hải quan rườm rà, thu thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với sản phẩm mà theo chính quyền Trump là một loại thuế hải quan trá hình để «kìm hãm xuất khẩu của Hoa Kỳ».
Theo ông Peter Navarro, cả thế giới đã «lợi dụng» Hoa Kỳ từ nhiều năm qua. Hơn 20.000 tỉ đô la tài sản Mỹ đã bị chuyển ra nước ngoài từ năm 1976 đến 2024 do thâm hụt thương mại, tương đương với 60% GDP của Mỹ năm 2024. Mỹ đang trong «tình trạng khẩn cấp quốc gia do thâm hụt thương mại mất kiểm soát vì gian lậ ». Cho nên, ông Peter Navarro khẳng định chính sách thuế quan của Donald Trump sẽ sữa chữa hệ thống bị lỗi».
Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn lớn trong đàm phán với Mỹ. Và cho dù Việt Nam đạt được một thỏa thuận về thuế với Mỹ thì mức 0% cũng là điều bất khả thi, vì tổng thống Mỹ đã ấn định mức tối thiểu là 10%. Anh, Úc đã bị áp mức này. Đồng minh Israel thân cận của Mỹ cũng bị tổng thống Trump thẳng thừng từ chối xét lại mức thuế 17%.
Theo ngân hàng OCBC, được CNBC trích dẫn ngày 08/04, mức thuế 46% có thể khiến tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa Việt Nam bị cắt giảm tới 40% năm 2025 và có thể khiến GDP của Việt Nam bị giảm 1,2%. Ngân hàng Singapore hạ dự báo tăng trưởng của Việt Nam năm 2025 xuống còn là 5%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu đầy tham vọng của Hà Nội là 8%. Những biện pháp thuế quan của chính quyền Mỹ cũng buộc chính phủ Việt Nam phải xem xét lại mô hình sản xuất và thương mại được cho là «khôn ngoan» và «thành công» vì đã hưởng lợi từ cuộc thương chiến Mỹ-Trung.
THU HẰNG