Chính phủ vay tiền Bắc Kinh để mua 6 máy bay Trung Quốc, một hãng hàng không quốc gia chịu gánh nặng lớn

[therealrtz]

Gần 5 năm nay, một đội máy bay do Trung Quốc sản xuất vẫn nằm im tại sân bay Kathmandu (Nepal). Từng được kỳ vọng là bước tiến hướng tới việc củng cố đội bay nội địa của hãng hàng không quốc gia Nepal Airlines, những chiếc máy bay này giờ đây lại trở thành một vấn đề nan giải bất chấp nỗ lực của giới chức trong nước.

Câu chuyện về những chiếc máy bay này bắt nguồn từ hơn một thập kỷ trước.

Nepal Airlines tiếp nhận chiếc máy bay MA-60 đầu tiên từ Trung Quốc vào ngày 27/4/2014, tiếp theo là chiếc Y-12E vào ngày 14/11 cùng năm. Cả 2 đều là hàng viện trợ từ Trung Quốc. Trong những năm tiếp theo, hãng đã mở rộng đội bay bằng cách mua thêm một chiếc MA-60 vào tháng 1/2017, một chiếc Y-12E vào tháng 2 cùng năm, và 2 chiếc nữa vào cuối tháng 2/2018.

Thương vụ này được thực hiện bằng sự kết hợp giữa các khoản trợ cấp và cho vay từ Trung Quốc, tổng cộng 408 triệu nhân dân tệ – tương đương khoảng 6,67 tỷ rupee (1,17 nghìn tỷ VNĐ) vào thời điểm đó. Trong đó, 180 triệu nhân dân tệ là trợ cấp, còn 228 triệu nhân dân tệ là khoản vay ưu đãi. Theo các điều khoản cho vay, Bộ Tài chính Nepal, đơn vị sở hữu máy bay cho đến khi khoản vay được trả hết, sẽ trả lãi suất hàng năm là 1,5% cộng với phí dịch vụ. Đổi lại, bộ tính lãi suất 1,75% cho hãng hàng không Nepal Airlines.

Ban đầu, gánh nặng tài chính được giảm nhẹ nhờ thời gian ân hạn 7 năm, trong đó Nepal Airlines không bị bắt buộc phải trả nợ. Thời gian ân hạn kết thúc vào tháng 3/2021. Tuy nhiên, đến lúc đó, các máy bay đã bắt đầu ngừng hoạt động.

Những thách thức về vận hành đã xuất hiện ngay từ đầu. Nepal Airlines đối mặt với tình trạng thiếu phi công được đào tạo bài bản để vận hành máy bay Trung Quốc. Phụ tùng thay thế không dễ kiếm, và khi có thì giá rất cao. Phí bảo hiểm cũng rất đắt đỏ. Nhu cầu thị trường đối với loại máy bay này không lớn. Ngoài ra, việc đào tạo phi công và kỹ sư lại tốn kém.

Trước những khó khăn ngày càng gia tăng, hội đồng quản trị Nepal Airlines quyết định đình chỉ hoạt động toàn bộ đội máy bay Trung Quốc vào ngày 29/6/2020. Kể từ đó, các máy bay vẫn nằm im tại chỗ và dần xuống cấp do ảnh hưởng của thời tiết.

Những nỗ lực tìm cách giải quyết vấn đề liên tục thất bại. Vào tháng 9/2022, Nepal Airlines thông báo công khai tìm khách thuê máy bay nhưng không nhận được phản hồi nào. Sau đó, những nỗ lực để bán máy bay cũng gặp phải số phận tương tự: sự im lặng từ thị trường.

Hãng hàng không sau đó đã chuyển sang các kênh ngoại giao. Vào tháng 12/2024, CEO lúc bấy giờ là Yubaraj Adhikari đã nêu vấn đề này với Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC), nhà cung cấp máy bay. Ông đề xuất AVIC nhận lại máy bay như một động thái thiện chí, xét đến mối quan hệ song phương thân thiết giữa Nepal và Trung Quốc. Ông cũng đề nghị phối hợp với AVIC để tạo điều kiện thuận lợi cho việc bán máy bay.

Tuy nhiên, đề xuất này đã gặp phải những khó khăn, bắt nguồn từ thỏa thuận ban đầu.

Đại diện AVIC làm rõ rằng theo thỏa thuận liên chính phủ, các máy bay này trước tiên được chuyển giao cho chính phủ Trung Quốc trước khi được bàn giao cho Nepal Airlines. Do đó, bất kỳ quyết định nào về việc bán chúng đều cần sự chấp thuận từ Bắc Kinh.

Mặc dù AVIC từ chối chấp thuận ngay lập tức việc bán máy bay, nhưng họ vẫn đưa ra một số hỗ trợ nhỏ. Công ty cho biết họ có thể giúp xác định các nhà khai thác tiềm năng, đồng thời cho biết một số máy bay Y-12E vẫn đang được sử dụng tại Trung Quốc. Họ cũng gợi ý các tổ chức trong nước như Quân đội Nepal hoặc Cục Hàng không Dân dụng Nepal có thể xem xét việc triển khai loại máy bay này.

Do không có giải pháp rõ ràng, vấn đề đã leo thang lên các cấp chính phủ cao hơn. Trong một diễn biến mới đây, Bộ trưởng Tài chính Nepal đã chỉ đạo Nepal Airlines xem xét khả năng đưa máy bay trở lại hoạt động. Các quan chức cho biết, chính phủ Trung Quốc không thoải mái với việc cho phép bán các máy bay được mua theo thỏa thuận giữa chính phủ 2 nước.

Chỉ thị này thực chất đã đẩy hãng hàng không trở lại vạch xuất phát bởi việc khôi phục đội bay không phải là một nhiệm vụ đơn giản.

Theo hãng hàng không, việc này sẽ đòi hỏi khoản đầu tư hơn 2 tỷ rupee (hơn 350 tỷ VNĐ). Hãng sẽ cần phải tuyển dụng các phi công và đào tạo các cơ trưởng mới, một quá trình có thể mất nhiều năm. Chưa kể việc đảm bảo nguồn cung phụ tùng thay thế ổn định vẫn là một thách thức lớn.

Trong khi đó, thời gian đang khiến những chiếc máy bay xuống cấp trầm trọng. Giá trị của chúng đã giảm mạnh. Năm 2023, một cuộc thẩm định độc lập của một công ty Mỹ ước tính toàn bộ phi đội chỉ đáng giá 220 triệu rupee (gần 40 tỷ VNĐ) – một phần nhỏ so với chi phí ban đầu.

Trong khi đó, Nepal Airlines tiếp tục chật vật. Hãng đang gánh khoản nợ vượt 50 tỷ rupee (8,8 nghìn tỷ VNĐ), và việc đội bay Trung Quốc bị đình chỉ hoạt động càng làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng.

Các khoản vay mà chính phủ Nepal nhận để mua những máy bay này vẫn tiếp tục phát sinh lãi. Chỉ riêng trong năm qua, gánh nặng lãi suất liên quan đến các máy bay MA-60 và Y-12e đã khiến tổng nợ phải trả tăng thêm hơn 681 triệu rupee (120 tỷ VNĐ)

Thiệt hại về tài chính không dừng lại ở đó. Ngay cả khi không hoạt động, máy bay vẫn cần được bảo trì.

Chi phí bảo hiểm, đậu máy bay, bảo dưỡng động cơ và sửa đổi hướng dẫn sử dụng tiêu tốn của hãng gần 200 triệu rupee (35 tỷ VNĐ) mỗi năm. Trong đó, khoảng 115 triệu rupee được chi cho máy bay MA-60 và 85 triệu rupee cho máy bay Y-12E nhỏ hơn, theo báo cáo của Văn phòng Tổng Kiểm toán Nepal. Tại Nepal Airlines, sự thất vọng ngày càng gia tăng. “Chúng tôi đã cố gắng bán hoặc cho thuê máy bay từ năm 2022, nhưng không ai quan tâm”, một quan chức cấp cao giấu tên của hãng cho biết.

Theo Kathmandu Post