Tiết lộ lý do quan trọng khiến chưa tổng thống Mỹ nào trước ông Trump dám đánh Iran

[therealrtz]

Quyết định phát động chiến tranh với Iran của Tổng thống Donald Trump không chỉ phá vỡ tiền lệ kéo dài hàng chục năm trong chính sách đối ngoại của Mỹ, mà còn đẩy Washington vào một cuộc xung đột đầy rủi ro và khó đoán định. Khi các đời tổng thống Mỹ trước đều tránh lựa chọn quân sự vì lo ngại hậu quả vượt tầm kiểm soát, bước đi gây sốc của ông Trump đang đặt ra câu hỏi lớn về cái giá thực sự mà nước Mỹ và thế giới phải trả.

Từ “kẻ thù không đội trời chung” đến quyết định vượt lằn ranh đỏ

Trong gần nửa thế kỷ, các đời lãnh đạo Mỹ luôn coi Iran là một trong những “quốc gia nguy hiểm nhất” đối với họ, do hệ tư tưởng chống Mỹ sâu sắc và bộ máy lãnh đạo mang màu sắc tôn giáo cứng rắn. Những định kiến này, được củng cố qua nhiều thập kỷ từ cuộc khủng hoảng con tin năm 1979 đến việc Tehran hậu thuẫn các lực lượng vũ trang trong khu vực. Tất cả đã tạo nên một nền tảng tâm lý chính trị chống Iran rất sâu sắc tại Washington.

Tuy nhiên, dù mối thù địch kéo dài, các tổng thống Mỹ trước đây đều tránh lựa chọn chiến tranh toàn diện với Iran. Chính sách chủ đạo của họ vẫn là kiềm chế thông qua trừng phạt kinh tế, cô lập ngoại giao và răn đe quân sự. Các nỗ lực ngoại giao, dù thường xuyên thất bại vì rào cản chính trị ở cả Washington và Tehran, vẫn luôn được duy trì như một phương án thay thế chiến tranh.

Quyết định của ông Trump để phát động chiến tranh vì thế không chỉ là sự tiếp nối của tư duy đối đầu, mà còn là bước ngoặt chưa từng có, đẩy Mỹ vào con đường mà các chính quyền trước đó đều cho là quá rủi ro và khó kiểm soát.
Ngoại giao chỉ là “vỏ bọc”?

Theo phân tích, các nỗ lực ngoại giao trước chiến tranh dường như thiếu thực chất. Những nhân vật như đặc phái viên Steve Witkoff hay Jared Kushner được cho là không đạt được tiến triển đáng kể trong đàm phán với Tehran, trong bối cảnh khoảng cách giữa hai bên về vấn đề hạt nhân và tên lửa vẫn rất lớn.

Washington bị cho là đặt ra những yêu cầu tối đa, bao gồm cả việc Iran phải từ bỏ hoàn toàn việc làm giàu uranium, trong khi lại thiếu sự hiểu biết kỹ thuật cần thiết về hồ sơ hạt nhân. Đồng thời, việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự và phát đi những tín hiệu ủng hộ thay đổi chế độ khiến thông điệp ngoại giao trở nên mâu thuẫn.

Thực tế này phản ánh một vấn đề lâu dài trong chính sách Mỹ đối với Iran, đó là sự hoài nghi sâu sắc về khả năng đàm phán với một quốc gia này, từ đó làm suy yếu ý chí theo đuổi giải pháp hòa bình. Trong lịch sử, nhiều tổng thống Mỹ từng hy vọng tạo ra một bước đột phá ngoại giao với Iran nhưng bất thành không chỉ vì lập trường cứng rắn của Tehran mà còn do những ràng buộc chính trị trong nội bộ Mỹ.

Thỏa thuận hạt nhân năm 2015 dưới thời Tổng thống Barack Obama được xem là bước tiến xa nhất, nhưng cũng gây tranh cãi sâu sắc trong nước và không đủ để thiết lập một nền tảng quan hệ bền vững.

Khi ông Trump rút khỏi thỏa thuận này trong nhiệm kỳ đầu, tiến trình ngoại giao gần như sụp đổ hoàn toàn, mở đường cho căng thẳng leo thang và chương trình hạt nhân Iran tiếp tục phát triển.
Từ kiềm chế sang chiến tranh toàn diện

Trong khi các chính quyền trước, kể cả dưới thời Tổng thống Joe Biden, vẫn duy trì chiến lược kiềm chế, thì nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump đã đánh dấu sự thay đổi căn bản. Việc Mỹ cùng Israel tấn công trực tiếp vào lãnh thổ Iran và các cơ sở hạt nhân của nước này đã phá vỡ nguyên tắc tránh chiến tranh kéo dài suốt nhiều thập kỷ của Mỹ.

Đáng chú ý, mục tiêu thay đổi chế độ lần đầu tiên được nêu rõ ràng, khi các lãnh đạo cấp cao Iran bị tiêu diệt ngay trong những đòn tấn công đầu tiên. Đây là tham vọng mà ngay cả những chính quyền cứng rắn trước đây cũng không công khai thừa nhận.

Tuy nhiên, sau gần ba tuần giao tranh, triển vọng đạt được mục tiêu này ngày càng mờ mịt. Iran vẫn duy trì sự kháng cự mạnh mẽ, trong khi không có lực lượng đối lập đủ khả năng thay thế chính quyền hiện tại.
Những rủi ro đã được cảnh báo từ lâu

Các chuyên gia từ lâu đã cảnh báo rằng việc lật đổ một chế độ thông qua can thiệp quân sự bên ngoài, đặc biệt chỉ dựa vào không kích, là cực kỳ khó khăn và tiềm ẩn nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Những rủi ro này bao gồm khả năng xuất hiện lãnh đạo cứng rắn hơn, nguy cơ nội chiến lan rộng, và sự gián đoạn nghiêm trọng đối với nguồn cung dầu toàn cầu.

Thực tế, nhiều trong số các kịch bản tiêu cực này đang dần trở thành hiện thực, khi chiến tranh gây ra bất ổn khu vực, làm gia tăng áp lực lên kinh tế toàn cầu và đẩy Mỹ vào một cuộc xung đột không có lối thoát rõ ràng.
Một cuộc chiến không có hồi kết rõ ràng

Hiện tại, mục tiêu của Mỹ dường như đã chuyển từ thay đổi chế độ sang làm suy yếu năng lực quân sự của Iran, đặc biệt là hệ thống tên lửa và máy bay không người lái. Tuy nhiên, những mục tiêu này vẫn mơ hồ và khó đo lường, khiến việc đánh giá thành công trở nên gần như bất khả thi.

Trong khi đó, phía Iran thể hiện lập trường cứng rắn hơn, yêu cầu các đảm bảo an ninh và sẵn sàng gây tổn thất lớn cho Mỹ cũng như nền kinh tế toàn cầu để khôi phục khả năng răn đe.

Kết cục của cuộc chiến vì thế vẫn là một ẩn số lớn, giống như chính lý do dẫn đến nó. Điều chắc chắn duy nhất là quyết định của ông Trump đã phá vỡ tiền lệ kéo dài hàng chục năm, đẩy Mỹ vào một cuộc đối đầu trực diện với Iran mà những hệ lụy địa chính trị, kinh tế và an ninh có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí định hình lại trật tự toàn cầu.