Những chính sách nguy cơ châm ngòi bất ổn kinh tế của ông Trump

[sunshine1104]

Tổng thống Trump triển khai nhiều chính sách để "đưa Mỹ vĩ đại trở lại", nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ châm ngòi bất ổn kinh tế cho đất nước.

Chỉ trong vài tuần sau khi nhậm chức, Tổng thống Donald Trump đã triển khai hàng loạt chính sách nhằm thực hiện các mục tiêu "xây dựng đất nước đáng tự hào, thịnh vượng và tự do", đưa Mỹ vào kỷ nguyên vàng. Tuy nhiên, những động thái này đang làm dấy lên lo ngại nhất định.

Ông chủ Nhà Trắng tung đòn áp thuế với Canada, Mexico và Trung Quốc khiến thị trường phản ứng tiêu cực. Chính sách trục xuất người nhập cư trái phép có thể ảnh hưởng nguồn lao động. Hàng loạt viên chức liên bang nguy cơ mất việc theo kế hoạch tinh giản từ Ban Hiệu suất Chính phủ (DOGE).

"Quá nhiều biến động, không ai biết điều gì sắp xảy đến. Thuế quan có thể mang đến lợi ích dài hạn là đưa sản xuất trở lại Mỹ, nhưng những gì diễn ra ngay lúc này chỉ là sự hỗn loạn", Ethan Karp, giám đốc điều hành Magnet, tổ chức phi lợi nhuận chuyên hỗ trợ các nhà sản xuất địa phương ở Cleveland, bang Ohio, nói.

Ông Trump khi tranh cử nhiều lần đề cập ý định dùng thuế quan để chấm dứt những ngày Mỹ bị đối xử bất công, nhưng thông báo ngày 1/2 về áp thuế 25% với hầu hết hàng hóa từ Canada và Mexico, 10% với Trung Quốc vẫn là động thái gây sốc. Hai ngày sau, Tổng thống Trump hoãn áp thuế Canada và Mexico trong 30 ngày, triển khai biện pháp với Trung Quốc từ ngày 4/2. Ngày 10/2, ông tiếp tục thông báo áp thuế 25% với nhôm và thép nhập khẩu vào Mỹ từ ngày 4/3.

Các doanh nghiệp tại Mỹ đang cố gắng thích nghi, nhưng nỗ lực này gặp trở ngại là họ không biết rõ bao giờ sẽ là điểm cuối của những đòn thuế quan.

Alicia Chong, chủ công ty bán đồ trang trí tại bang Pennsylvania, đã kêu gọi một số đối tác Trung Quốc chiết khấu 10% để bù đắp thuế. "Nếu cách này không hiệu quả, tôi sẽ tăng 5% giá bán", bà Chong nói. Bà định tìm nguồn cung thay thế, nhưng chưa thực hiện bởi không rõ ông Trump còn nhắm đến nước nào khác.

Theo FactSet, trong tuần đầu tháng 2, từ "thuế quan" xuất hiện trong 172 hội nghị báo cáo tài chính trực tuyến của 1.500 công ty niêm yết Mỹ, so với mức 32 cùng kỳ năm trước.

Chỉ số bất ổn chính sách dựa trên tin tức đã lên cao như hồi đại dịch Covid-19 và hậu khủng hoảng tài chính năm 2008. Bất ổn có thể cản trở đầu tư dài hạn cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và hạ tầng, kinh tế gia Đại học Stanford Nick Bloom, một trong ba người thiết lập chỉ số, nhận định.

Traci Tapani, đồng chủ tịch Wyoming Machine, bang Minnesota, nói biến động trong chính sách của ông Trump khiến công ty sản xuất tấm kim loại này khó hoạt động hơn. "Bất kể chúng tôi có làm gì thì cũng vẫn có nhiều bất ổn. Không ích gì khi Tổng thống thay đổi quan điểm về thuế chỉ trong vài ngày", bà nói.

Trung Quốc đã áp thuế 10-15% với những mặt hàng như dầu thô, than đá, LNG, máy móc trang trại và một số loại ôtô. Các đối tác khác nhiều khả năng cũng sẽ đáp trả nếu ông Trump tiếp tục theo đuổi chính sách thuế. Kinh tế gia trưởng Gregory Daco của hãng kiểm toán EY ước tính Mỹ có thể mất 1,5 điểm phần trăm tăng trưởng GDP năm 2025, 2,1 điểm phần trăm tăng trưởng năm 2026, nếu Canada, Mexico và Trung Quốc đồng loạt trả đũa nền kinh tế số một thế giới.

Nhiều chuyên gia còn cảnh báo chính sách ông Trump theo đuổi sẽ khiến lạm phát tăng trở lại.

Tuy nhiên, nền kinh tế Mỹ luôn có năng lực phục hồi mạnh mẽ. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã áp thuế đối với máy giặt, tấm pin mặt trời, thép và nhôm và hầu hết hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Nền kinh tế vẫn tăng trưởng ổn định cho đến khi đại dịch xảy ra.

Một số lãnh đạo doanh nghiệp ca ngợi việc ông Trump tập trung thúc đẩy ngành sản xuất nội địa. "Nhiều người trong chúng ta quên rằng bạn thực sự không có nền kinh tế nếu không có nền tảng công nghiệp", Mark J. Costa, giám đốc điều hành của Eastman Chemical, nói.

Chính sách về người nhập cư của Tổng thống Trump cũng gây lo ngại. Người nhập cư, kể cả người ở lại Mỹ trái phép, đóng góp cho nguồn lực lao động và sự phát triển của nhiều doanh nghiệp. Ông Trump đang triển khai chiến dịch trục xuất "lớn nhất lịch sử", huy động gần như toàn bộ lực lượng hành pháp liên bang để thực hiện nhiệm vụ.

Các hộ kinh doanh tại những khu vực có mật độ người nhập cư cao cho biết nhóm này giảm xuất hiện đáng kể. "Họ dừng làm những việc thường ngày", Adam Chavez, chủ cửa hàng phụ tùng ôtô ở Los Angeles, bang California, nói. Mẹ của Chavez cũng không dám ra khỏi nhà, dù bà đã là công dân Mỹ. "Tôi phải trấn an 'mẹ à, không ai bắt mẹ đâu'. Bà ấy rất lo sợ".

Miguel Alfaro, chủ nhà hàng Mexico tại thành phố, cho biết doanh số đã giảm gần 50% từ khi ông Trump nhậm chức. "Tôi hy vọng có thể duy trì kinh doanh, bởi tôi đã đầu tư rất nhiều, cả tiền tiết kiệm, vào nhà hàng", ông Alfaro chia sẻ.

Tại những vùng nông nghiệp như Bakersfield, bang California, các chủ vườn cam quýt nói có thời điểm lượng lao động đến làm việc giảm 75%. Tình hình đã trở lại bình thường, nhưng diễn biến cho thấy nguy cơ gián đoạn vẫn hiện hữu.

Theo ước tính từ Viện Chính sách Nhập cư, Mỹ có khoảng 13,7 triệu người nhập cư trái phép vào giữa năm 2023, tương dương 4% tổng dân số.

Trong thăm dò gần đây, Hiệp hội Các nhà thầu Mỹ đã liệt kê thiếu nguồn cung lao động là một trong những lo ngại hàng đầu của họ trong năm 2025. Các thành viên ở Florida, Georgia, Texas, Oklahoma và nhiều nơi khác ghi nhận tình trạng công nhân không đến làm việc "vì tin đồn hoặc lo ngại bị cơ quan di trú nhắm đến", Brian Turmail, phát ngôn viên hiệp hội, cho biết.

Trung tâm vì Nước Mỹ tiến bộ cho rằng nếu ông Trump trục xuất toàn bộ người nhập cư trái phép, GDP Mỹ sẽ giảm 2,6 điểm phần trăm trong 10 năm, tương đương 4.700 tỷ USD, ngân sách liên bang mất nguồn thu 900 tỷ USD.

Chính quyền Tổng thống Trump còn đang cắt giảm bộ máy liên bang theo kế hoạch tinh giản do DOGE đề xuất.

Tổng viên chức dân sự, không gồm nhân viên bưu chính, tại Mỹ là 2,4 triệu người, chiếm khoảng 1,5% tổng việc làm phi nông nghiệp. Chi tiêu công cho nhóm này là 6.750 tỷ USD trong năm tài khóa gần nhất, tương đương gần 1/4 GDP. Ông Trump đang muốn tinh giản 10%, tương đương 240.000 vị trí.

Cắt giảm viên chức có thể tạo ra các hệ lụy về dài hạn, như tăng tỷ lệ thất nghiệp vùng, kinh tế gia Jonathan Schwabish của Viện Đô thị, trụ sở Washington, phân tích.

Thượng nghị sĩ Dân chủ bang Virginia Tim Kaine cảnh báo nếu chính quyền Trump cắt giảm 100.000 vị trí khỏi Washington như cam kết tranh cử, đó sẽ là thảm họa kinh tế với thủ đô và bang Maryland, Virginia.

Trong khi đó, Victor Hoskins, chủ tịch Cơ quan Phát triển kinh tế Hạt Fairfax, bang Virginia, cho rằng điều này cũng mở ra cơ hội cho các công ty tư nhân để tìm kiếm nhân tài.

"Người có năng lực sẽ được chọn", Hoskins nhấn mạnh.