Tổng thống Mỹ Donald Trump giải thích rằng Bộ trưởng Hải quân John Phelan bị cách chức do mâu thuẫn với lãnh đạo Lầu Năm Góc về chương trình đóng tàu.

"Ông ấy là người quyết đoán và ông ấy có một vài xung đột với một số người khác, chủ yếu là về việc đóng và mua tàu mới", Tổng thống Trump nói về việc Bộ trưởng Hải quân Mỹ mất chức.

"Phải hòa thuận với nhau, đặc biệt là trong quân đội. Một số người thích ông ấy, một số khác thì không và đó chuyện thường tình", ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng ngày 23.4.

Tổng thống Trump nêu lý do Bộ trưởng Hải quân Mỹ mất chức

Quân đội Mỹ ngày 22.4 thông báo Bộ trưởng Hải quân John Phelan từ chức và người thay thế tạm thời là Thứ trưởng Hung Cao. Lầu Năm Góc không nêu lý do ông Phelan ra đi và cũng không nói rõ là ông từ chức hay bị cách chức.

Reuters dẫn các nguồn tin giấu tên cho biết ông Phelan bị bãi nhiệm một phần vì chưa cải cách đủ nhanh để đẩy nhanh tốc độ đóng tàu, và một phần vì ông bất hòa với các lãnh đạo chủ chốt của Lầu Năm Góc.


Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan phát biểu bên cạnh Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio hồi tháng 12.2025

ẢNH: REUTERS

Chánh văn phòng của ông Phelan là ông John Harrison bị Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth sa thải vào tháng 10.2025.

Ông Phelan là tỉ phú điều hành một quỹ đầu tư tư nhân tại Florida, từng là nhà tài trợ của ông Trump. Ông là lãnh đạo dân sự đầu tiên của các quân chủng bị mất chức trong nhiệm kỳ 2 của ông Trump. Trong khi đó, đã có hơn 30 sĩ quan cấp cao bị mất chức dưới thời Bộ trưởng Pete Hegseth.

Theo giới phân tích, việc đột ngột cách chức ông Phelan cho thấy sự lo ngại của Tổng thống Trump về tầm nhìn của ông đối với chương trình đóng tàu chiến của Mỹ.

Ông Trump đang muốn đẩy mạnh việc đóng tàu nhằm cạnh tranh với Trung Quốc. Vào tháng 12.2025, ông Trump công bố dự án tàu chiến mới thuộc Hạm đội Vàng của Hải quân Mỹ, được nhắm đến như là sự nâng cấp lớp tàu khu trục Arleigh Burke hiện tại.

Lớp tàu chiến mang tên ông Trump, dự kiến được đóng từ năm 2028, mốc thời gian mà giới chuyên gia cho là khó khả thi, theo The Hill. Bên cạnh đó, một số chuyên gia cho rằng chương trình này là cực kỳ tốn kém, với ước tính mỗi chiếc có giá tối thiểu 24 - 26 tỉ USD, tương đương 12 tàu khu trục.

VietBF@sưu tập

Cái chết của ông David Wilcock ở tuổi 53 xảy ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh mở cuộc điều tra về một loạt trường hợp tử vong và mất tích đầy bí ẩn của hàng chục nhà khoa học Mỹ từ năm 2023.


Ảnh chụp lần livestream cách đây 3 tuần trên kênh YouTube chính thức của ông David Wilcock

ảnh: youtube/David Wilcock

Ông David Wilcock là nhà nghiên cứu UFO (hiện tượng vật thể bay không xác định) người Mỹ, và là tác giả, nhà sáng tạo nội dung về những hiện tượng huyền bí trong vũ trụ. Thi thể của ông đã được phát hiện trong một vụ việc ban đầu được xác định là tự sát, RT hôm 23.4 đưa tin.

Trong thông báo hôm 20.4, Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Boulder (hạt Colorado, Mỹ) cho biết vào 10 giờ 44 sáng cùng ngày, một người đã gọi điện vào tổng đài 911.

Nhân viên trực tổng đài nghi ngờ người gọi "đang bị khủng hoảng tâm lý". Khi đến một ngôi nhà ở khu vực đông bắc thị trấn Nederland thuộc hạt Boulder, phía cảnh sát phát hiện một người đàn ông cầm súng.

Vài phút sau khi cảnh sát có mặt, người này đã dùng súng tự sát.

Người đàn ông được tuyên bố tử vong tại hiện trường, và lực lượng chức năng sau khi tiến hành khám xét không phát hiện thêm bất kỳ ai khác trong nhà.

Đến ngày 22.4, Văn phòng Giám định pháp y hạt Boulder xác nhận nạn nhân tên David Wilcock, 53 tuổi.

Ông Trump nói gì về loạt nhà khoa học Mỹ mất tích bí ẩn?

Cái chết của ông Wilcock gây rúng động giới nghiên cứu và những người tin vào hiện tượng UFO và giả thuyết về người ngoài hành tinh.

Bản thân ông là tiếng nói tích cực của phong trào yêu cầu chính phủ tiết lộ sự thật, theo đó những người ủng hộ cho rằng chính phủ Mỹ đang bưng bít thông tin về UFO và sự sống ngoài trái đất.

Ông Wilcock có hàng trăm người theo dõi trên các nền tảng như YouTube và Facebook, và là tác giả của nhiều đầu sách, trong đó có các tác phẩm bán chạy như "The Source Field Investigations" và "The Synchronicity Key".

Hai ngày trước khi tự sát, ông đăng lời dự báo trên X rằng đang trải qua những vấn đề nghiêm trọng. "Tôi muốn mọi người biết rằng tôi yêu và cảm ơn mọi người rất nhiều", ông Wilcock viết.

Cái chết của nhà nghiên cứu UFO người Mỹ diễn ra trong bối cảnh dư luận ngày càng chú ý đến những trường hợp tử vong và mất tích của ít nhất 10 nhà khoa học và nhà nghiên cứu Mỹ trong vài năm qua.

Những tình huống chưa giải thích được xung quanh các vụ việc trên đã làm dấy lên nhiều suy đoán trên mạng, từ khả năng gián điệp nước ngoài cho đến nghi vấn chính phủ che giấu các chương trình nghiên cứu UFO tuyệt mật.

Vài ngày trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh mở cuộc điều tra về những trường hợp tử vong và mất tích bí ẩn của các nhà khoa học Mỹ kể từ năm 2023. Đây là những nhân vật được cấp quyền tiếp cận các bí mật hạt nhân và vũ trụ thuộc nhóm tuyệt mật nhất của Mỹ.

VietBF@sưu tập

Việc Bộ trưởng Hải quân Phelan từ chức được cho là bằng chứng về những rạn nứt ngày càng sâu sắc trong bộ máy nắm quyền lực tại Lầu Năm Góc.

Lầu Năm Góc ngày 22/4 phát đi thông báo gây bất ngờ về việc Bộ trưởng Hải quân John Phelan sẽ rời nhiệm sở "ngay lập tức". Dù cơ quan này không đưa ra lý do cụ thể, theo các nguồn thạo tin, đây là kết cục tất yếu của một chuỗi mâu thuẫn âm ỉ và những cuộc đối đầu trực diện tại Lầu Năm Góc.

Bộ trưởng Hải quân là quan chức dân sự đứng đầu Bộ Hải quân Mỹ, chịu trách nhiệm về hành chính, nhân sự, ngân sách và mua sắm, không điều hành tác chiến trực tiếp.


Ông John Phelan lắng nghe Tổng thống Trump phát biểu tại câu lạc bộ Mar-a-Lago ở Palm Beach, Florida hồi tháng 12/2025. Ảnh: AP

Phelan từng được Tổng thống Donald Trump ca ngợi là hiện thân của "tinh thần táo bạo và tài năng kiểu Mỹ", nhưng nhiệm kỳ của ông lại kết thúc trong ồn ào chỉ sau hơn một năm nắm chức vụ.

5 quan chức am hiểu vấn đề từ Lầu Năm Góc tiết lộ ông Phelan đã bị ép từ chức sau những xung đột nảy lửa lặp đi lặp lại với cả Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Thứ trưởng Steve Feinberg. Trọng tâm của mối rạn nứt nằm ở tầm nhìn phát triển chiến hạm mới lớp Trump dành cho hải quân Mỹ. Trong khi Phelan kiên trì với ý tưởng xây dựng những con tàu khổng lồ tốn kém hàng tỷ USD, giới lãnh đạo Lầu Năm Góc lại muốn chuyển hướng sang các tàu mặt nước không người lái nhỏ gọn, có giá thành rẻ và linh hoạt hơn.

Những con tàu khổng lồ như vậy sẽ khiến Bộ Quốc phòng tiêu tốn hàng tỷ USD chỉ riêng cho khâu phát triển, chúng "hoàn toàn không phù hợp với định hướng mà ông Hegseth và Feinberg mong muốn", một nguồn tin cho hay.

Tình trạng lệch pha về chiến lược này nghiêm trọng đến mức Thứ trưởng Feinberg đã trực tiếp tước quyền kiểm soát nhiều chương trình đóng tàu then chốt khỏi tay Bộ trưởng Phelan. Đây là một dấu hiệu bất thường, cho thấy giới lãnh đạo cao nhất của Bộ Quốc phòng đang can thiệp sâu vào các kế hoạch mua sắm vốn thuộc thẩm quyền của quân chủng hải quân.

Ba quan chức Mỹ giấu tên cho hay chính quyền ngày càng thất vọng khi văn phòng của Phelan không thể vực dậy ngành đóng tàu. Một người còn nói thêm rằng nhiều chương trình của hải quân đang bị đình trệ và Phelan đã không tạo ra được chuyển biến hay bước tiến rõ rệt nào kể từ khi nhậm chức.

Hunter Stires, người từng là cố vấn cao cấp của hải quân trong cả chính quyền tổng thống Joe Biden và chính quyền Trump, nhận định Phelan còn mắc sai lầm nghiêm trọng khi tỏ ý sẵn sàng để các chiến hạm Mỹ được đóng tại nước ngoài.

"Những phát biểu Phelan đưa ra đã trực tiếp làm suy yếu chiến lược mà chính quyền Trump đang theo đuổi là thu hút những hãng đóng tàu hàng đầu của các nước đồng minh đầu tư vào hiện đại hóa và mở rộng nhà xưởng ngay tại Mỹ", ông nói.

Căng thẳng không chỉ dừng lại ở các dự án khí tài mà còn lan sang cả vấn đề nhân sự và kỷ luật quân đội. Giữa ông Hegseth và Phelan từng nảy sinh tranh cãi gay gắt khi Bộ trưởng Quốc phòng yêu cầu xem xét hình thức truy cứu trách nhiệm đối với thượng nghị sĩ Mark Kelly, vì Kelly xuất hiện trong một video kêu gọi quân nhân không tuân theo các mệnh lệnh mà ông cho là "phi pháp". Việc Phelan thiếu quyết đoán trong việc xử lý vấn đề này càng khiến ông dần mất đi chỗ đứng.

Phelan cũng mất đi những nhân sự chủ chốt trong những tháng gần đây. Hồi tháng 10 năm ngoái, Bộ trưởng Hegseth đã sa thải Jon Harrison, chánh văn phòng đầy quyền lực của Phelan. Harrison từng là người tìm cách cải tổ sâu rộng các văn phòng chính sách và ngân sách thuộc lực lượng hải quân.

Cách quản lý của Phelan bị coi là "xa rời thực tế", khiến cả Feinberg và Hegseth đều thất vọng, theo một nguồn tin.

Việc Bộ trưởng Phelan phải rời ghế diễn ra giữa lúc Mỹ đang thực hiện chiến dịch quân sự tại Iran và một tuần trước khi Bộ trưởng Hegseth chuẩn bị điều trần về đề xuất ngân sách 1,5 nghìn tỷ USD do Lầu Năm Góc đưa ra, trong đó có các khoản tăng cường đáng kể cho những chương trình then chốt của hải quân.

Theo báo Washington Post, ông Hegseth gần đây đang dẫn đầu một cuộc thanh lọc đối với các cấp bậc cao nhất trong quân đội. Những vụ bãi nhiệm gây xôn xao thường diễn ra mà không có lời giải thích rõ ràng, nhắm vào các tướng lĩnh và đô đốc đứng đầu mọi quân chủng trừ thủy quân lục chiến, cho đến một số luật sư quân đội và cả người đứng đầu lực lượng tuyên úy của lục quân.

Mâu thuẫn giữa Phelan với Hegseth và Feinberg nằm trong một chuỗi những vụ lục đục nội bộ diễn ra trên diện rộng suốt quãng thời gian kể từ khi Bộ trưởng Hegseth lãnh đạo Lầu Năm Góc. Ông Hegseth cũng từng nhiều lần va chạm với Bộ trưởng Lục quân Dan Driscoll liên quan đến việc Bộ trưởng Quốc phòng sa thải một số tướng lĩnh và chặn đường thăng tiến đối với những người khác.

Trong một tuyên bố hồi đầu tháng, Parnell khẳng định Bộ trưởng Hegseth "vẫn duy trì mối quan hệ làm việc tốt đẹp với bộ trưởng của mọi quân chủng". Tuy nhiên, nhiều quan chức nói rằng thực tế không phải như vậy.

"Họ đã tìm cách loại bỏ ông Driscoll và Phelan từ lâu rồi", Washington Post ngày 22/4 dẫn lời một quan chức Mỹ am hiểu vấn đề cho hay.

Dù căng thẳng nội bộ đã kéo dài nhiều tháng, thời điểm Phelan rời đi vẫn khiến không ít quan chức quốc phòng bất ngờ. Họ nói rằng ông vừa tới Đồi Capitol vào chiều 22/4 để gặp gỡ các nghị sĩ đảng Cộng hòa trong Ủy ban Quân vụ Thượng viện, chỉ vài giờ trước khi thông tin ông từ chức được công bố.

VietBF@sưu tập

Video ghi lại khoảnh khắc chó nghiệp vụ K9 của cảnh sát San Diego khống chế nghi phạm mang gậy đang lan truyền trên mạng xã hội.

Video được CBS News đăng cuối tuần trước và đang lan truyền trên mạng xã hội cho thấy nhóm khoảng 20 cảnh sát cùng chó nghiệp vụ áp sát một thanh niên 20 tuổi gần bãi đỗ xe ở trung tâm thành phố San Diego, bang California, Mỹ. Thanh niên này trước đó bị cáo buộc dùng gậy gỗ liên tiếp đánh vào đầu nhân viên bãi đỗ xe rồi bỏ trốn.

Khi bị cảnh sát phát hiện ở gần khu dân cư gần đó, nghi phạm đang cầm cây gậy gỗ dài khoảng 1,8 m, từ chối tuân thủ lệnh của cảnh sát và vung gậy đe dọa, bất chấp các sĩ quan đã bắn nhiều phát đạn cao su cảnh cáo.

Do nghi phạm có hung khí và thể hiện thái độ chống đối, cảnh sát đã triển khai chó nghiệp vụ K9. Nghi phạm đã dùng gậy gỗ đánh chó nghiệp vụ, nhưng con vật không sợ hãi mà tiếp tục lao lên áp sát.

Cuối cùng, chó nghiệp vụ đã cắn được vào cánh tay nghi phạm, khiến anh ta phải buông gậy và ngã xuống đất, tạo điều kiện để các sĩ quan áp sát, khống chế.


Khoảnh khắc cảnh sát Mỹ thả chó nghiệp vụ khống chế nghi phạm ở San Diego, bang California. Video: CBS News

Nhiều người dùng mạng xã hội đã khen ngợi phản ứng nhanh chóng, sự phối hợp nhịp nhàng của lực lượng thực thi pháp luật và hành động của chó nghiệp vụ.

"Con chó này còn dũng cảm hơn những người có vũ trang", một người bình luận. "Hãy thưởng cho nó một miếng bít tết thật to nhé!".

Sau khi bị bắt, nghi phạm bị truy tố nhiều tội danh, trong đó có chống người thi hành công vụ, phá hoại tài sản, hành hung, với mức tiền bảo lãnh là 50.000 USD.

Chó nghiệp vụ K9 là lực lượng hỗ trợ quan trọng trong hành pháp ở Mỹ, được nhiều cơ quan như FBI, sở cảnh sát địa phương, lực lượng hải quan, biên phòng sử dụng. K9 (K-nine) bắt nguồn từ cách đọc "canine" (chó).

Những con chó này được huấn luyện chuyên sâu để thực hiện nhiều nhiệm vụ như truy tìm nghi phạm, phát hiện ma túy, chất nổ, tìm kiếm cứu nạn, hỗ trợ khống chế đối tượng nguy hiểm. Các giống chó thường được cảnh sát sử dụng gồm German Shepherd, Belgian Malinois và Labrador Retriever, nhờ khả năng đánh hơi, sức bền và tính kỷ luật cao.

Quá trình huấn luyện K9 có thể kéo dài từ vài tháng đến hơn một năm. Mỗi con thường gắn bó với một huấn luyện viên cố định, tạo thành một "bộ đôi" làm việc lâu dài.

VietBF@sưu tập

Ông Hùng Cao, Quyền Bộ trưởng Hải quân Hoa Kỳ, đã công bố tuyên bố chính thức đầu tiên sau khi đảm nhiệm chức vụ, nhấn mạnh ba ưu tiên cốt lõi gồm chăm lo quân nhân, thúc đẩy đóng tàu, và bảo vệ lãnh thổ quốc gia.

Trong thông điệp công bố ngày 23 tháng 4 năm 2026, ông Hùng Cao bày tỏ lòng biết ơn đối với Tổng thống Trump và Bộ trưởng Bộ Chiến Tranh Pete Hegseth đã trao trọng trách lãnh đạo Hải quân. Ông khẳng định đã tiếp nhận toàn bộ nhiệm vụ và xác định rõ hướng hành động trước mắt là tăng cường năng lực chiến đấu, đồng thời bảo đảm đời sống và tinh thần cho lực lượng hải quân và thủy quân lục chiến.

Ông cũng tái khẳng định cam kết duy trì sứ mệnh tác chiến của Hải quân Hoa Kỳ trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu ngày càng phức tạp, đồng thời ghi nhận đóng góp của cựu Bộ trưởng Hải quân John C. Phelan, người vừa rời nhiệm sở đột ngột vào Ngày 22 tháng 4 năm 2026.

Theo thông báo từ Ngũ Giác Đài, việc ông Phelan rời chức có hiệu lực ngay lập tức, tuy không nêu rõ lý do chính thức, nhưng các nguồn tin cho biết có liên quan đến bất đồng nội bộ về cải tổ chương trình đóng tàu và phương thức quản trị trong thời kỳ chiến dịch quân sự đang diễn ra.



Ông Hùng Cao, 54 tuổi, sinh tại Sài Gòn năm 1971, rời Việt Nam cùng gia đình năm 1975 và tị nạn cộng sản , tại Hoa Kỳ. Ông gia nhập Hải quân năm 1989, tốt nghiệp Học viện Hải quân Hoa Kỳ năm 1996 và phục vụ trong các đơn vị đặc nhiệm, tháo gỡ bom mìn, cùng nhiều nhiệm vụ tác chiến tại Iraq, Afghanistan và Somalia, trước khi giải ngũ với cấp bậc Đại tá vào năm 2021.

Trước khi đảm nhiệm vai trò hiện tại, ông từng ứng cử các chức vụ dân cử tại tiểu bang Virginia với lập trường nhấn mạnh cải tổ quân đội, nâng cao tiêu chuẩn và tập trung vào năng lực chiến đấu. Ông được phê chuẩn làm Thứ trưởng Hải quân vào tháng 10 năm 2025.

Việc chuyển giao lãnh đạo diễn ra trong lúc Hải quân Hoa Kỳ đang thi hành phong tỏa các cảng Iran và tham gia các chiến dịch liên hệ đến xung đột khu vực. Các báo cáo cho thấy nguồn đạn dược đã bị tiêu hao đáng kể sau nhiều tuần giao tranh, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái trang bị và tăng cường khả năng sẵn sàng chiến đấu trước các đối thủ chiến lược như Trung Cộng.

Giới quan sát nhận định việc bổ nhiệm ông Hùng Cao phản ánh định hướng của chính quyền Tổng thống Trump trong việc củng cố sức mạnh quân sự, ưu tiên hiệu quả tác chiến và khả năng lãnh đạo quyết đoán trong giai đoạn đầy biến động hiện nay.

Trong thế giới chính trị đầy biến động, người ta thường bảo nhau rằng: "Yên lặng trước cơn bão" luôn là sự yên lặng đáng sợ nhất. Dù lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đã được thiết lập từ ngày 7/4, nhưng tại Eo biển Hormuz – huyết mạch giao thương quan trọng bậc nhất thế giới – những đợt sóng ngầm vẫn không ngừng cuộn trào. Giới chức quân sự Mỹ hiện đang ráo riết chuẩn bị những kịch bản tác chiến mới, sẵn sàng giáng đòn mạnh mẽ vào các năng lực quân sự của Tehran nếu những nỗ lực ngoại giao tan thành mây khói.

"Mục tiêu động" và chiến lược bẻ gãy gọng kìm Hormuz

Thay vì những đợt không kích dàn trải như tháng đầu tiên của cuộc chiến, kế hoạch mới của Lầu Năm Góc tập trung vào việc "nhổ tận gốc" khả năng phong tỏa eo biển của Iran. Các nguồn tin quân sự tiết lộ Mỹ sẽ ưu tiên "nhắm mục tiêu động" vào khu vực miền nam Vịnh Ả Rập và Vịnh Oman. Đối tượng bị tiêu diệt hàng đầu là đội tàu tấn công nhanh, tàu rải mìn và các khí tài phi đối xứng mà Tehran đã sử dụng cực kỳ hiệu quả để đóng cửa các tuyến đường thủy, biến chúng thành công cụ gây áp lực lên Washington. Việc phong tỏa này đã tạo ra những cú sốc kinh hoàng cho nền kinh tế toàn cầu, đe dọa trực tiếp đến nỗ lực kiềm chế lạm phát của Tổng thống Donald Trump.

Lưới lửa ven biển và rào cản từ "những con sói biển" nhỏ bé

Dù đã hứng chịu nhiều đợt oanh tạc, tình báo Mỹ đánh giá một tỷ lệ lớn tên lửa phòng thủ bờ biển của Iran vẫn còn nguyên vẹn. Đặc biệt, đội tàu nhỏ cơ động cao của nước này có thể trở thành bệ phóng tấn công bất ngờ, khiến nỗ lực mở lại eo biển của Mỹ trở nên vô cùng phức tạp. "Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng", các chuyên gia vận tải biển cảnh báo rằng trừ khi Mỹ có thể khẳng định đã tiêu diệt hoàn toàn 100% năng lực quân sự của đối phương, nếu không các hãng vận tải vẫn sẽ không dám mạo hiểm đưa tàu băng qua "cánh cửa tử thần" này.

Leo thang căng thẳng: Nhắm vào cơ sở hạ tầng và giới lãnh đạo

Điểm gây tranh cãi lớn nhất trong kế hoạch mới là khả năng Mỹ sẽ hiện thực hóa lời đe dọa của ông Trump: tấn công vào các mục tiêu hạ tầng lưỡng dụng, bao gồm các cơ sở năng lượng. Đây được xem là đòn đánh vào kinh tế để buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán. Chưa dừng lại ở đó, quân đội Mỹ còn phát triển phương án tiêu diệt các cá nhân cụ thể trong bộ máy lãnh đạo Iran bị coi là "kẻ phá bĩnh" tiến trình hòa bình. Cái tên đứng đầu danh sách đen được nhắc tới là Ahmad Vahidi – Tổng tư lệnh Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Sự rạn nứt trong nội bộ Tehran qua con mắt Donald Trump

Trên mạng xã hội, Tổng thống Trump liên tục khẳng định chế độ Iran đang "rạn nứt" sau các chiến dịch phối hợp giữa Mỹ và Israel. Ông mô tả một cuộc đấu đá nội bộ "điên rồ" giữa phe "diều hâu" (đang thua trận) và phe "ôn hòa" (đang tìm kiếm sự tôn trọng). Tuy nhiên, thực tế là trong thời gian ngừng bắn, Iran đã khôn khéo di chuyển các bệ phóng tên lửa và hàng ngàn thiết bị bay không người lái (UAV) tự sát đến các vị trí chiến lược mới. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã thẳng thừng đe dọa sẽ tiêu diệt tất cả các mục tiêu này nếu Tehran từ chối một thỏa thuận hòa bình.

Gọng kìm hải quân: 19 chiến hạm và lệnh phong tỏa gắt gao

"Tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa", Iran đang đối mặt với sự hiện diện quân sự dày đặc chưa từng có. Hải quân Mỹ hiện duy trì 19 tàu chiến tại Trung Đông, bao gồm 2 nhóm tác chiến tàu sân bay. Từ ngày 13/4, Mỹ đã thực thi lệnh phong tỏa các cảng của Iran và điều hướng ít nhất 33 tàu vận tải. Thậm chí, lực lượng Mỹ đã thực hiện các đợt đổ bộ kiểm tra tàu ngay giữa đại dương, cách Vịnh Ba Tư hàng ngàn dặm. Vụ việc gần nhất là việc kiểm tra một tàu chở dầu không quốc tịch đang vận chuyển dầu từ Iran vào rạng sáng thứ Tư vừa qua tại Ấn Độ Dương.

Các nhà hoạch định chiến tranh của chính quyền Trump thừa nhận họ từng đánh giá thấp quyết tâm đóng cửa eo biển của Iran ở giai đoạn đầu cuộc chiến. Sự chậm trễ trong việc triển khai lực lượng răn đe lúc đó đã dẫn đến tình trạng bế tắc kéo dài như hiện nay. Cổ nhân có câu: "Sai một ly, đi một dặm", và giờ đây, nước Mỹ đang nỗ lực sửa sai bằng những kế hoạch quân sự cứng rắn nhất. Dù ông Trump vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao, nhưng rõ ràng "thời gian ngừng bắn không phải là vô tận". Khi những họng súng đã lên nòng và những chiếc tàu sân bay như USS Abraham Lincoln đang trực sẵn ngoài khơi, tương lai của Trung Đông đang đứng trước ranh giới mỏng manh giữa hòa bình và một cuộc hủy diệt quy mô lớn hơn.

Trong thế giới phẳng ngày nay, không một quốc gia nào là một hòn đảo biệt lập. Cổ nhân có câu: "Môi hở răng lạnh", hay "Cháy nhà hàng xóm, bình chân như vại" là điều không thể. Những gì đang diễn ra tại các cửa ngõ giao thương huyết mạch của thế giới chính là minh chứng sống động nhất cho thấy một đốm lửa nhỏ ở Trung Đông cũng có thể thiêu rụi sự ổn định của cả một nền kinh tế cách đó nửa vòng trái đất.

Cơn địa chấn tại châu Á: Khi cái túi rỗng và bình xăng cạn

Khắp các nẻo đường tại châu Á, người ta đang chứng kiến những cảnh tượng vốn chỉ có trong thời kỳ khủng hoảng. Các trạm xăng bắt đầu định lượng nhiên liệu bán ra, bệnh viện rơi vào tình trạng cạn kiệt vật tư y tế, và người dân thì nháo nhào tích trữ từng chiếc túi nilon. Không dừng lại ở đó, các nhà máy đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt bao bì trầm trọng. Cơn ác mộng này không còn là dự báo, nó là thực tại đang bủa vây lục địa đông dân nhất thế giới.

Câu hỏi đặt ra là: Tại sao nước Mỹ – một cường quốc ở bên kia đại dương – lại phải lo lắng? Câu trả lời nằm ở con số thực tế: Khoảng một nửa số hàng hóa mà người Mỹ tiêu dùng hàng ngày có nguồn gốc từ châu Á. Một khi các "công xưởng của thế giới" tê liệt vì thiếu nguyên liệu, việc người tiêu dùng Mỹ phải đối mặt với những kệ hàng trống rỗng chỉ còn là vấn đề thời gian. Đúng là "Nước xa không cứu được lửa gần", nhưng nếu ngọn lửa ấy làm cháy rụi nguồn cung ứng tại châu Á, nước Mỹ sẽ sớm cảm nhận được hơi nóng phả vào mặt.

"Tử huyệt" mang tên Hormuz và sự đứt gãy của chuỗi petrochemical

Trọng tâm của cuộc khủng hoảng lần này chính là việc đóng cửa Eo biển Hormuz do xung đột với Iran. Đây không chỉ là con đường của dầu mỏ, mà còn là huyết mạch của ngành hóa dầu thế giới. Trung Đông cung cấp khoảng 25% lượng polypropylene và 20% polyethylene toàn cầu – hai loại nhựa được sử dụng nhiều nhất hiện nay. Ngoài ra, khu vực này còn chiếm 1/4 lượng lưu huỳnh và 15% lượng phân bón của thế giới.

Angie Gildea từ KPMG đã đưa ra cảnh báo đầy sức nặng: Chúng ta thường nghe về dầu thô, nhưng chính các nguyên liệu đầu vào và hóa chất mới là thứ đang khan hiếm trầm trọng. Các "ông lớn" trong ngành hóa dầu như Yeochun của Hàn Quốc hay PCS tại Singapore đã phải tuyên bố tình trạng "bất khả kháng" (force majeure) – một thuật ngữ pháp lý cho thấy họ hoàn toàn bất lực trong việc thực hiện cam kết với khách hàng. Thậm chí, một nhà sản xuất bao cao su cũng vừa cảnh báo giá cả sẽ tăng vọt vì không thể tiếp cận vật liệu sản xuất. Chỉ số thiếu hụt cung ứng toàn cầu của S&P 500 đã vọt lên mức cao nhất trong 3 năm qua, cho thấy "mạch máu" kinh tế đang bị tắc nghẽn nghiêm trọng.

Nước Mỹ: Sự chủ quan hay chỉ là sự trì hoãn của cơn bão?

Nhiều người cho rằng kinh tế Mỹ vẫn đang ổn định vì họ tự sản xuất được phần lớn năng lượng và chỉ nhập khẩu khoảng 7% năng lượng qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Ross Mayfield, chiến lược gia đầu tư tại Baird, lại nhận định: "Chúng ta đang bị tổn thương nhiều hơn những gì chúng ta nhận ra". Khác với các cuộc chiến thuế quan trước đây của Trump vốn được báo trước nhiều tháng, cuộc chiến này nổ ra đầy bất ngờ, khiến các doanh nghiệp không kịp trở tay.

Hiện tại, Mỹ chủ yếu cảm nhận áp lực qua giá xăng dầu tăng cao. Nhưng các chuyên gia kinh tế tại Citigroup và Capital Economics cảnh báo rằng đây mới chỉ là khúc dạo đầu. Những chuyến hàng cuối cùng từ Trung Đông trước khi nổ súng vừa mới cập cảng châu Á. Khi lượng dự trữ này cạn kiệt, các nhà máy sẽ phải cắt giảm sản xuất. Ước tính sẽ mất khoảng 3 tháng để tình trạng thiếu nhựa lan rộng toàn cầu và 4 tháng để các nhà sản xuất ô tô phải ngừng dây chuyền do thiếu nhôm.

Thời gian – Kẻ thù của sự phục hồi

Mặc dù các doanh nghiệp đã đa dạng hóa chuỗi cung ứng sau đại dịch Covid-19, giúp họ có một "lớp đệm" bảo vệ nhất định, nhưng sức chịu đựng này không phải là vô hạn. Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa kéo dài đến mùa hè, tình trạng thiếu hụt hàng hóa diện rộng tại Mỹ là điều không thể tránh khỏi. Dự báo đến cuối tháng 4, thế giới sẽ thâm hụt khoảng 700 triệu thùng dầu do sự cố này.

"Đêm dài lắm mộng", thời gian đóng cửa eo biển càng lâu, rủi ro càng lớn. Khi nhân viên nhà máy ở châu Á không thể đến nơi làm việc vì thiếu nhiên liệu, khi nhôm và nhựa – những thứ vốn không được lưu kho số lượng lớn – cạn sạch, thì nền kinh tế Mỹ sẽ thấm thía thế nào là sự phụ thuộc toàn cầu. Thế giới thương mại vốn đang có dấu hiệu khởi sắc sau khi các mức thuế nhập khẩu của Trump bị bãi bỏ, nay lại đứng trước một biến số đầy rủi ro. Rõ ràng, nếu Eo biển Hormuz không sớm được mở cửa trở lại, viễn cảnh về một cuộc khủng hoảng hàng hóa toàn cầu sẽ không còn là lời cảnh báo xa vời.

Những tưởng quyền lực tột đỉnh có thể trở thành tấm khiên vĩnh cửu che chắn cho mọi sai lầm, nhưng lịch sử đã nhiều lần chứng minh rằng công lý có thể đến muộn, nhưng nhất định sẽ đến. Câu chuyện về Rodrigo Duterte – vị cựu Tổng thống đầy tranh cãi của Philippines – đang bước sang một chương tối tăm nhất khi ông phải đối mặt với những phán quyết đanh thép từ công lý quốc tế.

Phán quyết lịch sử tại The Hague: Khi sự thật được phơi bày

Thứ Năm vừa qua, một sự kiện chấn động đã diễn ra tại trụ sở Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) ở The Hague. Hội đồng gồm ba thẩm phán đã thống nhất xác nhận các cáo buộc về tội ác chống lại nhân loại đối với Rodrigo Duterte. Sau quá trình xem xét kỹ lưỡng, hội đồng thẩm phán tuyên bố có "cơ sở thực tế vững chắc" để tin rằng cựu lãnh đạo 81 tuổi này phải chịu trách nhiệm cho hàng chục vụ giết người không ghê tay. Những tội ác này không chỉ diễn ra trong nhiệm kỳ Tổng thống (2016–2022) mà còn kéo dài từ thời ông còn là Thị trưởng thành phố Davao. Bản quyết định dài 50 trang của ICC đã chỉ ra rằng ông Duterte đã "xây dựng, phổ biến và thực thi" một chính sách mang tính hủy diệt nhằm "vô hiệu hóa" những người bị nghi ngờ là tội phạm. Đây không còn là cuộc chiến chống ma túy đơn thuần, mà theo lời Phó công tố viên Mame Mandiaye Niang, nó đã trở thành một "hình thức thi đấu biến thái" của những kẻ thủ ác.

Những con số biết nói và nỗi đau của những người ở lại

Người ta thường nói: "Nhất sĩ nhì nông, hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sĩ", nhưng với những nạn nhân trong cuộc chiến của Duterte, sự sống mới là điều xa xỉ nhất. Các số liệu thống kê về số người chết dưới thời ông Duterte khiến bất cứ ai cũng phải rùng mình. Trong khi cảnh sát quốc gia báo cáo con số hơn 6.000 người, các tổ chức nhân quyền lại đưa ra con số kinh hoàng lên tới 30.000 nạn nhân. Tại Philippines, những gia đình có người thân bị sát hại đã vỡ òa trong hạnh phúc khi nghe tin từ ICC. Đối với họ, đây là tia sáng cuối đường hầm sau bao năm chung sống với nỗi đau bị vùi dập. Randy delos Santos, chú của thiếu niên Kian delos Santos – người bị cảnh sát bắn chết trong một con hẻm năm 2017 – nghẹn ngào chia sẻ rằng đây là cơ hội để những nạn nhân "không tên, không tiếng" được lên tiếng, để những câu chuyện bị bóp méo trong báo cáo cảnh sát được đưa ra ánh sáng. Công lý lúc này không chỉ là hình phạt, mà còn là sự công nhận cho những linh hồn đã khuất.

Cuộc chiến pháp lý cam go: Những quân bài cuối cùng

Dù bị bắt giữ tại Philippines vào năm ngoái và dẫn giải tới The Hague, Duterte vẫn kiên quyết phủ nhận mọi cáo buộc. Đội ngũ luật sư của ông, đứng đầu là Nick Kaufman, đã bày tỏ sự thất vọng và cho rằng phán quyết dựa trên lời khai của những "kẻ giết người tự thú". Trước đó, phía Duterte đã tìm mọi cách để thoát thân, bao gồm cả việc rút Philippines khỏi ICC vào năm 2018 nhằm trốn tránh trách nhiệm. Tuy nhiên, "Vàng thật không sợ lửa", và tội ác cũng không sợ những rào cản hành chính. Vào thứ Ba, các thẩm phán phúc thẩm đã bác bỏ yêu cầu hủy bỏ vụ án, khẳng định ICC vẫn có thẩm quyền xét xử dù quốc gia đó đã rút lui. Ngay cả những rắc rối nội bộ của tòa án, như việc truất quyền của Công tố viên trưởng Karim Khan do nghi ngại về sự thiên vị và cáo buộc cá nhân, cũng không thể ngăn cản bánh xe công lý tiếp tục lăn bánh.

Thông điệp đanh thép cho tương lai: Không ai đứng trên pháp luật

Dù ngày bắt đầu phiên tòa chính thức vẫn chưa được ấn định và tình trạng sức khỏe của vị cựu Tổng thống 81 tuổi vẫn là một ẩn số, nhưng việc xác nhận cáo trạng đã là một cột mốc quan trọng. Maria Elena Vignoli từ Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) khẳng định: Phiên tòa này sẽ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ rằng bất kể bạn là ai, dù ở Philippines hay bất kỳ nơi nào khác, một khi đã nhúng tay vào tội ác nghiêm trọng, công lý rồi sẽ đuổi kịp bạn. Người dân Philippines và thế giới đang nín thở chờ đợi những bước đi tiếp theo. Suy cho cùng, quyền lực chỉ là nhất thời, còn đạo đức và nhân tính mới là vĩnh cửu. Đúng như câu tục ngữ: "Ăn mặn thì khát nước", những gì ông Duterte đã gieo xuống trong quá khứ giờ đây chính là bản án mà ông phải đối mặt trước tòa án lương tâm và luật pháp quốc tế.

Trong cuộc sống, người ta thường bảo nhau rằng "Tham thì thâm", hay "Của phù vân không chân cũng chạy". Câu chuyện về Thượng sĩ Gannon Ken Van Dyke – một quân nhân ưu tú thuộc lực lượng đặc nhiệm Hoa Kỳ – chính là minh chứng sống động nhất cho việc lòng tham có thể làm mờ mắt cả những người bản lĩnh nhất. Đứng giữa ranh giới của vinh quang và ngục tù, người lính này đã chọn đặt cược danh dự của mình vào một "canh bạc" tiền mã hóa, để rồi giờ đây phải trả giá đắt.

Bản cáo trạng chấn động và phi vụ "ăn mảnh" trên tin mật

Thứ Năm vừa qua, một bản cáo trạng tại tòa án liên bang đã được công khai, gây rúng động không chỉ trong giới quân sự mà cả thị trường dự báo toàn cầu. Thượng sĩ Gannon Ken Van Dyke, một quân nhân đang tại ngũ đóng quân tại Fort Bragg, đã bị bắt giữ với cáo buộc sử dụng thông tin tuyệt mật để trục lợi cá nhân.

Theo hồ sơ từ các công tố viên, cuối tháng 12 năm ngoái, Van Dyke đã mở một tài khoản trên Polymarket – một nền tảng dự báo dựa trên công nghệ blockchain nổi tiếng nhất hiện nay. Tại đây, anh ta đã đặt cược khoảng 32.000 USD vào cửa: Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro sẽ bị lật đổ hoặc bị bắt trước tháng Giêng. Vào thời điểm đó, đây được coi là một "kèo dưới" cực kỳ mong manh và khó có thể xảy ra. Tuy nhiên, Van Dyke không phải là một người chơi thông thường; anh ta là một phần của kế hoạch tác chiến.

Operation Absolute Resolve: Giữa lằn ranh lửa đạn và những con số nhảy múa

Trong khi cả thế giới còn đang mơ hồ về tình hình chính trị tại Caracas, Van Dyke đã nắm trong tay những thông tin "vàng mười". Anh ta trực tiếp tham gia lập kế hoạch và thực hiện chiến dịch mang tên Operation Absolute Resolve (Chiến dịch Quyết tâm Tuyệt đối). Đây là một chiến dịch bí mật, nơi quân đội Mỹ thực hiện cuộc đột kích xuyên đêm vào dinh tổng thống Venezuela giữa cơn mưa đạn lạc để dẫn độ Maduro về New York đối mặt với các cáo buộc buôn bán ma túy.

Đáng nói hơn, Van Dyke đã thực hiện tổng cộng 13 lệnh đặt cược từ ngày 27/12 đến ngày 2/1. Lệnh cuối cùng được thực hiện chỉ vài giờ trước khi cuộc đột kích bắt đầu. Các công tố viên thậm chí còn thu thập được hình ảnh của Van Dyke ngay sau chiến dịch: đứng trên boong tàu giữa ánh bình minh, khoác trên mình bộ quân phục dã chiến, tay cầm súng trường, bên cạnh là các đồng đội – một hình ảnh oai hùng của người lính nhưng lại nhuốm màu đen tối của kẻ trục lợi.

Khoản lợi nhuận 400.000 USD và hành trình xóa dấu vết bất thành

Khi chiến dịch thành công, "kèo" của Van Dyke thắng đậm. Từ 32.000 USD ban đầu, anh ta thu về hơn 400.000 USD lợi nhuận. Để che giấu nguồn gốc số tiền, thượng sĩ này đã thực hiện một lộ trình phức tạp: chuyển tiền vào một ví tiền điện tử ngoại quốc, sau đó mới đổ ngược lại vào một tài khoản môi giới trực tuyến.

Thế nhưng, "Lưới trời lồng lộng, tuy thưa nhưng khó lọt". Những giao dịch bất thường này đã ngay lập tức lọt vào tầm ngắm của cơ quan thực thi pháp luật. Jay Clayton, Công tố viên Hoa Kỳ tại Quận Nam New York, nhấn mạnh: "Những người được tin tưởng giao phó bí mật quốc gia có nghĩa vụ bảo vệ chúng và bảo vệ đồng đội, chứ không phải sử dụng thông tin đó để trục lợi tài chính cá nhân."

Vai trò của người chỉ huy và sự sụp đổ của một chuẩn mực

Trong quân đội Mỹ, Thượng sĩ (Master Sergeant) không chỉ là một cấp bậc, mà là biểu tượng của kinh nghiệm và đạo đức. Họ là những người dẫn dắt chiến thuật, là "xương sống" của tiểu đoàn và là tấm gương cho những binh sĩ trẻ soi vào. Việc Van Dyke sa ngã không chỉ là một vụ án hình sự, mà còn là một vết sẹo lớn vào danh dự quân đội.

Van Dyke hiện phải đối mặt với 5 cáo buộc hình sự bao gồm: đánh cắp và lạm dụng thông tin chính phủ bảo mật, trộm cắp và gian lận. Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) cũng đã đệ đơn khiếu nại dân sự, yêu cầu bồi thường và phạt tiền nặng đối với hành vi này.

Thị trường dự báo: "Sòng bạc" toàn cầu và những tranh cãi

Vụ bắt giữ này cũng thổi bùng ngọn lửa tranh luận về các thị trường dự báo như Polymarket. Tổng thống Donald Trump, khi được hỏi về vụ việc, đã so sánh nó với huyền thoại bóng chày Pete Rose – người bị cấm thi đấu suốt đời vì cá cược vào chính đội nhà. Ông cay đắng nhận xét: "Thế giới hiện nay, thật không may, đã trở thành một sòng bạc khổng lồ".

Dù Polymarket khẳng định họ đã hợp tác chặt chẽ với Bộ Tư pháp để loại bỏ các hành vi giao dịch nội gián, nhưng thực tế là việc sử dụng VPN để lách luật vẫn đang diễn ra phổ biến. Một số chuyên gia cho rằng các thị trường này giúp thông tin lưu chuyển tự do hơn, nhưng khi thông tin đó được đánh đổi bằng tính mạng đồng đội và an ninh quốc gia, thì cái giá phải trả là quá lớn.

"Dã tràng xe cát biển Đông, nhọc nhằn mà chẳng nên công cán gì". Van Dyke đã dành cả sự nghiệp để cống hiến, nhưng chỉ vì một phút tham lam trước những con số ảo trên sàn giao dịch, anh ta đã đánh mất tất cả. Phi vụ 400.000 USD ấy giờ đây có lẽ chỉ đủ để đổi lấy những năm tháng dài đằng đẵng sau song sắt, để lại bài học đắt giá về lòng trung thành và đạo đức của người cầm súng.

Giá xăng tăng mạnh đang âm thầm thay đổi cuộc sống người Mỹ: từ công việc, chi tiêu đến những chuyến đi thường ngày. Câu chuyện phía sau một cuộc khủng hoảng không ồn ào.


Một người đang bơm xăng tại trạm xăng Valero ở San Marcos, Texas, Mỹ. Ảnh: Getty.
Buổi sáng ở ngoại ô Ohio, Mark Jensen dừng xe trước một trạm xăng quen thuộc nằm cạnh đường cao tốc liên bang. Ông không vội xuống xe ngay. Đồng hồ trên bảng điều khiển chỉ 7 giờ 12 phút, giờ cao điểm sắp bắt đầu, và Mark biết mình cần tranh thủ từng phút. Nhưng ông vẫn ngồi thêm một lúc, như thể trì hoãn một quyết định không thể tránh.

Cuối cùng, ông bước xuống, cắm vòi bơm vào bình xăng. Những con số bắt đầu chạy. Ông nhìn chằm chằm vào màn hình, không rời mắt.

“Bạn thấy tiền của mình biến mất ngay trước mắt,” ông nói. “Và bạn biết ngày mai mình vẫn phải quay lại đây.”

Trong nhiều năm, công việc giao hàng mang lại cho Mark một nhịp sống ổn định. Ông nhận đơn, lái xe, giao hàng, và cuối ngày vẫn còn đủ tiền để trang trải. Nhưng vài tuần gần đây, mọi thứ thay đổi theo cách ông không kiểm soát được. Giá nhiên liệu tăng nhanh, chi phí vận hành đội lên, và khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu ngày càng thu hẹp.

Theo dữ liệu thị trường được Reuters công bố ngày 19/4, giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt ngưỡng 4 USD/gallon và tiếp tục duy trì ở mức cao. Chỉ trong vòng khoảng một tháng, giá đã tăng gần 1 USD/gallon — một mức tăng đủ lớn để làm đảo lộn ngân sách của nhiều hộ gia đình.

Có những ngày Mark lái xe hơn 200 km, nhưng sau khi trừ tiền xăng, gần như không còn lại gì đáng kể. Ông bắt đầu ghi lại từng chuyến đi, từng khoản chi, cố gắng tìm cách tối ưu. Nhưng càng tính toán, ông càng nhận ra bài toán không còn lời giải dễ dàng.

“Tôi không còn làm việc để kiếm tiền nữa,” ông nói. “Tôi làm để giữ cho chiếc xe còn chạy.”

Cuộc sống dần thu hẹp
Câu chuyện của Mark chỉ là một trong nhiều câu chuyện tương tự đang diễn ra trên khắp nước Mỹ. Khi chi phí nhiên liệu tăng, những thay đổi không đến từ những quyết định lớn, mà từ những điều nhỏ nhất trong cuộc sống hàng ngày.

Ở Texas, Carla — một người mẹ đơn thân sống ở vùng ngoại ô Houston — đã ngừng hẳn những chuyến lái xe cuối tuần đưa con trai về thăm ông bà. Trước đây, đó là một phần quen thuộc trong lịch sinh hoạt của gia đình. Nhưng hiện tại, chi phí cho một chuyến đi đã trở thành gánh nặng.

Đối với Mandy, một người mẹ 42 tuổi ở miền trung Utah, giá xăng tăng cao đã khiến việc thăm nom một trong những đứa con khuyết tật của bà, sống cách đó hàng giờ đồng hồ lái xe, trở nên khó khăn hơn.

“Trước khi ông Trump và [Thủ tướng Israel Benjamin] Netanyahu bắt đầu cuộc chiến, giá xăng ở thị trấn của tôi là 2,70 USD một gallon. Giờ thì là 4,19 USD và tôi rất sợ nó sẽ tăng lên gần 5 USD trước khi mọi chuyện kết thúc. Một trong những đứa con của chúng tôi bị khuyết tật và sống trong một nhà ở tập thể cách đó hai tiếng rưỡi,” bà nói.

“Việc đến thăm con bé vốn đã tốn kém rồi, giờ thì gần như vượt quá khả năng chi trả của chúng tôi, điều này thật đau khổ cho cả con bé và tôi. Chúng tôi sống ở vùng nông thôn. Không có phương tiện giao thông công cộng," bà nói thêm “Chỉ cần tăng thêm 1–2 USD thôi cũng là thảm họa.”

Lisa, một phụ nữ 56 tuổi sống chung với những người khuyết tật tại khu bảo tồn của bộ lạc ở Oregon, cho biết giá xăng tăng cao đã làm giảm khả năng tiếp cận thuốc men mà bà cần.

“Tôi và người chăm sóc của mình đã phải giảm bớt các chuyến đi lấy thuốc theo toa, mặc dù chúng rất cần thiết. Vì tôi sống ở vùng nông thôn Oregon, những nhu yếu phẩm cơ bản cách đó 40 phút, vì vậy nếu bác sĩ kê thêm đơn thuốc sau khi tôi đã đến thị trấn trong tuần đó, thì đơn thuốc đó phải đợi đến tuần sau tôi mới có thể lấy được”, bà nói.

“Việc đi lại khám chữa bệnh hiện nay phải đi gấp đôi vì nhiều chuyến là đi chung xe. Vì vậy, chuyến đi trước đây chỉ mất bốn tiếng giờ dễ dàng kéo dài từ năm đến sáu tiếng với thêm một người – điều này không tốt chút nào khi bạn đang phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe.”

Đối với Michael Adcox, một lính cứu hỏa đã nghỉ hưu ở Alabama, giá nhiên liệu tăng cao – kết hợp với lạm phát chung – đang làm kiệt quệ gia đình ông.

“Tôi là một lính cứu hỏa đã nghỉ hưu bị tàn tật và gia đình tôi có thu nhập cố định rất eo hẹp. Vợ tôi vẫn tiếp tục làm việc nhưng việc giá xăng tăng đột ngột và lạm phát chung đang làm sụp đổ sự an toàn tài chính của chúng tôi. Chúng tôi thực sự đang đứng trước nguy cơ vô gia cư,” Adcox nói.

Katherine Botelho, một chuyên gia công nghệ thông tin đã nghỉ hưu, 63 tuổi ở Pompano Beach, Florida, cho biết giá xăng tăng cao đã buộc bà phải “nghiêm túc” cân nhắc việc “mua một chiếc xe đạp hoặc xe tay ga điện để phục vụ một số nhu cầu đi lại của mình”.

“Thật không may, tôi cần một chiếc xe có mái che vì tôi không thể chịu được ánh nắng mặt trời kéo dài. Một chiếc xe tay ga có mái che thì rất đắt tiền và không khả thi với tình hình tài chính hiện tại của tôi,” bà Botelho nói.

Ở Missouri, một người đàn ông làm việc trong ngành xây dựng đã từ chối một công việc mới dù mức lương cao hơn. Công việc đó nằm cách nhà ông gần 80 km. Khi tính toán chi phí nhiên liệu, ông nhận ra phần thu nhập tăng thêm gần như không còn ý nghĩa.

Ở California, một tài xế giao đồ ăn đã quyết định bỏ việc sau nhiều tháng cố gắng duy trì. Anh từng làm việc 10–12 tiếng mỗi ngày, nhưng chi phí xăng tăng khiến thu nhập thực tế giảm xuống. “Có những ngày tôi làm cả ngày và nhận ra mình không kiếm được gì,” anh nói.

Một nghệ sĩ tự do tại bang này cũng chia sẻ rằng thu nhập của cô giảm mạnh — không phải trực tiếp liên quan tới giá xăng, mà vì khách hàng cắt giảm chi tiêu cho những dịch vụ không thiết yếu. Khi chi phí năng lượng tăng, hiệu ứng lan tỏa xuất hiện ở những nơi ít ai ngờ tới.

Những thay đổi này lan sang cả đời sống gia đình. Một gia đình ở Chicago nói với tờ Guardian rằng họ đã điều chỉnh cách mua thực phẩm, giảm các món đắt tiền và chuyển sang những lựa chọn rẻ hơn. Ở New York, một sinh viên phải giảm số buổi đến lớp trực tiếp để tiết kiệm chi phí đi lại, đồng thời tăng giờ làm thêm.

Một nhân viên văn phòng tại bang Washington nói với Reuters rằng cô bắt đầu cân nhắc từng chuyến đi: liệu nó có thực sự cần thiết hay không. Không có phương tiện công cộng thay thế, lựa chọn của cô chỉ đơn giản là đi hoặc không đi — và mỗi lần đi đều phải tính toán.

Những câu chuyện này không phải là cá biệt. Chúng xuất hiện dày đặc trong các lời chia sẻ mà các hãng truyền thông nước ngoài thu thập từ độc giả Mỹ trong tháng 4. Điểm chung không phải là một cú sốc lớn, mà là quá trình thích nghi liên tục. Những thay đổi nhỏ, lặp lại mỗi ngày, dần trở thành một trạng thái bình thường mới.

Khi giá xăng lan vào mọi quyết định
Sự thay đổi trong đời sống không diễn ra một cách ngẫu nhiên. Nó bắt nguồn từ một yếu tố rất cụ thể: giá nhiên liệu tăng nhanh và kéo theo chi phí toàn diện.

Ngày 23/4, các quan chức năng lượng Mỹ cảnh báo rằng người dân có thể sẽ phải tiếp tục trả giá cao trong thời gian tới. Một số dự báo thậm chí cho rằng giá xăng có thể không quay lại mức dưới 3 USD/gallon cho đến năm 2027.

Bối cảnh lớn hơn nằm ở thị trường năng lượng toàn cầu. Căng thẳng tại Trung Đông và những gián đoạn tại eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ thế giới — đã khiến giá dầu tăng mạnh, có thời điểm vượt 120 USD/thùng. Những biến động này nhanh chóng tác động tới vào giá xăng ở nước Mỹ.

Nhưng tác động không dừng lại ở trạm bơm. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá thực phẩm, hàng hóa và dịch vụ cũng tăng theo. Một sự thay đổi ở trạm xăng lan vào mọi góc của đời sống.

Theo các khảo sát của Reuters, hơn một nửa người Mỹ cho biết họ đang cảm nhận trực tiếp áp lực tài chính từ giá xăng. Điều đáng chú ý là tác động này không còn giới hạn ở nhóm thu nhập thấp. Tầng lớp trung lưu, vốn có “vùng đệm” tài chính, cũng bắt đầu phải điều chỉnh cuộc sống.

Một số người cắt giảm đi lại. Một số trì hoãn các kế hoạch lớn. Một số thay đổi công việc. Nhưng với nhiều người, đặc biệt là những người phụ thuộc vào việc lái xe để kiếm sống, họ gần như không có lựa chọn.

Học cách sống tiết kiệm từng giọt xăng
Trong bối cảnh đó, các hướng dẫn tiết kiệm nhiên liệu bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên truyền thông Mỹ. Một bài phân tích của CNN ngày 19/4 cho thấy người dân đang buộc phải điều chỉnh hành vi theo hướng tiết kiệm hơn – không phải để lựa chọn, mà vì đó là điều cần thiết đối với họ.

Những thay đổi bắt đầu từ những điều cơ bản: kiểm tra áp suất lốp để giảm tiêu hao nhiên liệu, bảo dưỡng xe định kỳ, và tránh mang theo những vật dụng không cần thiết. Các chuyên gia cho biết việc lái xe quá nhanh có thể làm tăng mức tiêu thụ nhiên liệu từ 10–14%.

Người dân cũng thay đổi cách tổ chức cuộc sống. Họ gom nhiều việc vào một chuyến đi, lên kế hoạch lộ trình trước, tránh giờ cao điểm và hạn chế các chuyến đi không cần thiết.

Một số người sử dụng ứng dụng để tìm trạm xăng giá rẻ hơn, tham gia các chương trình tích điểm, hoặc thay đổi loại nhiên liệu nếu xe cho phép. Những điều này trước đây ít được chú ý, nhưng giờ trở thành thói quen.

Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ giúp giảm bớt áp lực, không thể giải quyết hoàn toàn vấn đề. Với nhiều người, chi phí nhiên liệu vẫn là yếu tố chi phối cuộc sống hàng ngày.

Cuộc khủng hoảng không ồn ào
Buổi chiều, Mark quay lại trạm xăng lần thứ hai trong ngày. Ông ăn trưa trong xe với một bữa ăn đơn giản, không bật điều hòa để tiết kiệm nhiên liệu. Những điều trước đây không đáng chú ý giờ trở thành một phần trong cách ông duy trì công việc.

Ông không theo dõi thị trường dầu mỏ hay các diễn biến địa chính trị. Điều ông quan tâm là phép tính trước mắt: chi phí hôm nay có cho phép ông tiếp tục làm việc vào ngày mai hay không.

Ở những nơi khác, những phép tính tương tự cũng đang được đưa ra. Một người phải từ bỏ thói quen di chuyển, một người khác từ chối cơ hội mới, một người khác nữa thay đổi công việc. Những quyết định đó không xuất hiện trong các báo cáo kinh tế, nhưng lại phản ánh rõ nhất tác động của giá năng lượng.

Khi Mark đóng nắp bình xăng và quay lại xe, ngày làm việc của ông vẫn tiếp tục. Nhưng điều ông nghĩ đến không còn là số đơn hàng, mà là khả năng duy trì công việc thêm một ngày nữa.

“Bạn không còn nghĩ xa nữa,” ông nói. “Chỉ nghĩ xem ngày mai mình còn đi được không.”

Không có cảnh tượng hỗn loạn. Không có hàng dài chờ xăng như trong các cuộc khủng hoảng trước đây. Nhưng điều đó không có nghĩa là không có khủng hoảng. Lần này, nó diễn ra chậm hơn, âm thầm hơn.

Nó nằm trong những quyết định nhỏ: không đi, không mua, không làm. Nó nằm trong những thay đổi khó nhận ra ngay lập tức, nhưng đủ lớn để làm thay đổi cách con người sống. Một ngày không xăng rẻ không chỉ là một ngày đắt đỏ hơn. Đó là một ngày mà cuộc sống phải co lại, để tiếp tục tồn tại.

VietBF@ sưu tập