Người xưa có câu "Củi quế gạo châu", hàm ý nói về thời kỳ khó khăn khi giá cả những thứ thiết yếu trở nên đắt đỏ vượt tầm kiểm soát, và có lẽ chưa bao giờ câu nói ấy lại đúng với thực trạng ngành dầu mỏ hiện nay đến thế.

Cú nhảy vọt lịch sử và nỗi ám ảnh eo biển Hormuz

Vào ngày thứ Năm vừa qua, giá dầu thô thế giới đã có một phen "lên đồng" khi vượt ngưỡng 126 USD/thùng – mức cao nhất trong vòng 4 năm trở lại đây. Cụ thể, dầu Brent tiêu chuẩn toàn cầu đã tăng vọt trong đêm, chạm mức 126,41 USD trước khi hạ nhiệt về quanh vùng 115,8 USD do khối lượng giao dịch thắt chặt. Trong khi đó, dầu WTI của Mỹ dù giảm nhẹ 0,7% xuống 106 USD/thùng nhưng vẫn duy trì ở mức cao ngất ngưởng. Nhìn lại biểu đồ giá, chúng ta mới thấy sự khủng khiếp: mức giá hiện tại đã gần như gấp đôi so với hồi đầu năm và cao hơn rất nhiều so với mức 73 USD trước khi cuộc xung đột Mỹ - Iran bùng nổ. Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cơn sốt này chính là sự tắc nghẽn tại eo biển Hormuz – "yết hầu" của ngành năng lượng thế giới, nơi vốn dĩ gánh vác 1/5 lượng cung dầu mỏ và khí tự nhiên toàn cầu nhưng nay chỉ còn lại những chuyến tàu thưa thớt đếm trên đầu ngón tay. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đây chính là cuộc gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử nhân loại.

"Đổ dầu vào lửa": Nguy cơ xung đột leo thang

Sở dĩ giá dầu không có đường lui là bởi những báo cáo tình báo gây sốc. Giới phân tích từ Deutsche Bank chỉ ra rằng "ngòi nổ" cho đợt tăng giá điên cuồng vừa qua là thông tin từ Axios về việc Mỹ đang cân nhắc tung ra các đợt không kích "ngắn nhưng có sức công phá mạnh" vào Iran. Các cuộc đàm phán trực tiếp nhằm chấm dứt chiến tranh đang rơi vào ngõ cụt, khiến hy vọng về một giải pháp hòa bình dần lụi tàn. Chuyên gia Vandana Hari từ Vanda Insights nhận định cay đắng rằng giá dầu chỉ có một con đường duy nhất là "đi lên" cho đến khi eo biển Hormuz được mở cửa trở lại một cách lâu dài, nhưng ngày đó bao giờ đến thì vẫn là một ẩn số. Ngoài ra, việc đáo hạn các hợp đồng tương lai cũng góp phần tạo nên những biến động ảo về giá, đẩy thị trường vào trạng thái tâm lý hoảng loạn, chuyển từ hy vọng sang việc đối mặt trực diện với sự khan hiếm nguồn cung vật chất.

Hệ lụy đau đớn: Từ bát mì tôm đến nền kinh tế thế giới

"Nước chảy đá mòn", nhưng giá dầu tăng thì lại mòn túi tiền của người tiêu dùng nhanh hơn bao giờ hết. Tại Mỹ, giá xăng trung bình đã chạm mốc 4,30 USD/gallon – kỷ lục buồn trong 4 năm qua, thậm chí tại một số trạm xăng ở Los Angeles, người dân đã phải kinh hoàng nhìn thấy bảng giá vượt quá 8 USD. Các chuyên gia kinh tế cảnh báo nếu tình trạng này kéo dài sang nửa cuối năm, một cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu là điều khó tránh khỏi. Không chỉ là nhiên liệu, dầu mỏ là "máu" của ngành công nghiệp. Khi giá dầu phi mã, nó kéo theo sự tăng giá của hàng loạt phụ phẩm như nhựa, cao su tổng hợp, sợi dệt và đặc biệt là thực phẩm. Tại khu vực châu Á – "công xưởng của thế giới" và cũng là nơi nhập khẩu năng lượng lớn nhất – tình trạng thiếu hụt đang bóp nghẹt nguồn cung từ găng tay y tế, mỹ phẩm cho đến cả bát mì tôm quen thuộc. Lạm phát dâng cao đang làm xói mòn chi tiêu dùng, đẩy nhiều quốc gia vào cảnh khốn cùng vì thiếu hụt nhiên liệu trầm trọng.

Tương lai mờ mịt của vàng đen

Hiện tại, giới đầu tư đang trong trạng thái "đứng ngồi không yên" trước khả năng các cơ sở hạ tầng năng lượng có thể trở thành mục tiêu tấn công quân sự tiếp theo. Janiv Shah từ Rystad Energy cảnh báo rằng bất kỳ hành động quân sự nào nhắm vào hạ tầng dầu khí cũng sẽ khiến các chỉ số giá bùng nổ nhanh chóng. Mặc dù giá cao có thể làm sụt giảm nhu cầu tiêu thụ dầu dài hạn, nhưng trong ngắn hạn, thế giới vẫn đang bị kẹt trong vòng xoáy của chiến tranh và sự khan hiếm. Thật đúng là "Tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa", khi thế giới vừa mới chớm hồi phục sau những biến động cũ thì lại rơi ngay vào cơn bão giá năng lượng chưa từng có. Thị trường dầu mỏ lúc này không chỉ đơn thuần là chuyện mua bán, mà đã trở thành một canh bạc địa chính trị đầy rủi ro, nơi mà mỗi bước leo thang của xung đột đều có thể khiến túi tiền của mỗi người dân ở bất cứ đâu trên thế giới bị ảnh hưởng sâu sắc.

Theo lệnh của Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ, Chính phủ nước này dự kiến sẽ hoàn thuế đợt đầu vào ngày 11/5 tới, với quy mô rất lớn, ảnh hưởng đến các doanh nghiệp và cá nhân đã từng nộp thuế cho khoảng 53 triệu danh mục hàng hóa nhập khẩu.


Quang cảnh cảng hàng hóa ở Los Angeles, California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Quyết định dựa trên phán quyết của Tòa án Tối cao hôm 20/2, tuyên bố các chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump theo Đạo luật Quyền năng Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) là trái với Hiến pháp.

Để xử lý khối lượng hồ sơ khổng lồ, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) đã triển khai một quy trình mới mang tên Quản trị và Xử lý Hợp nhất các Danh mục (CAPE). Quy trình được thiết kế để xử lý tập trung, giúp việc kiểm tra và hoàn trả tiền thuế trở nên minh bạch và hiệu quả hơn.

Về tiến độ, thẩm phán giám sát cho biết, hệ thống CAPE đã chấp nhận xóa bỏ nghĩa vụ thuế cho khoảng 21% danh mục hàng hóa từng chịu thuế IEEPA. Trong số này, có 3% hồ sơ đã hoàn tất mọi thủ tục và bắt đầu nhận được tiền hoàn trả.

Việc triển khai hoàn thuế vào giữa tháng 5/2026 là bước đi quan trọng không chỉ tháo gỡ gánh nặng tài chính cho các doanh nghiệp sau một thời gian dài phải gánh chịu chi phí cao mà còn khẳng định cam kết của Mỹ trong việc điều chỉnh chính sách theo đúng quy định của Hiến pháp.

VietBF@sưu tập

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) đang điều tra một đợt bùng phát vi khuẩn Salmonella tại 13 bang, liên quan đến các đàn gia cầm nuôi thả vườn.

Tính đến thời điểm báo cáo, đã có 34 ca nhiễm được ghi nhận, trong đó 13 người phải nhập viện. Tuy nhiên, giới chức y tế cảnh báo con số thực tế có thể cao hơn nhiều do phần lớn bệnh nhân tự khỏi mà không cần chăm sóc y tế hay xét nghiệm, AP đưa tin ngày 28.4.

Các ca bệnh được báo cáo từ ngày 26.2 đến ngày 31.3 tại các bang gồm Florida, Illinois, Indiana, Kentucky, Maryland, Maine, Michigan, Mississippi, New Hampshire, Ohio, Tennessee, Wisconsin và West Virginia.


Gà mái được nuôi tại một vườn ở bang California, Mỹ năm 2020

ẢNH: AP

79% bệnh nhân cho biết có tiếp xúc với gia cầm nuôi tại nhà. Trong số những người nhiễm bệnh là chủ các vườn nuôi, hơn 90% số người nói rằng họ nhận đàn gia cầm kể từ tháng 1.

Hiện CDC chưa thể truy xuất nguồn gốc đợt bùng phát từ một nhà cung cấp cụ thể nào, do đó người nuôi hoặc có tiếp xúc với gia cầm được khuyến cáo tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp an toàn. Vi khuẩn Salmonella có thể tồn tại trên mọi loại gia cầm và dễ dàng phát tán ra khu vực chúng sinh sống.

Để phòng ngừa, giới chức y tế khuyến cáo người dân cần lập tức rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi chạm vào vật nuôi, trứng hoặc khu vực chuồng trại. CDC Mỹ đặc biệt khuyến cáo không ôm hôn gia cầm và tuyệt đối không ăn uống gần khu vực chăn nuôi. Khi xử lý trứng, nên thu hoạch thường xuyên để tránh trứng bị nứt vỡ hoặc lây nhiễm chéo.

Với trứng bẩn, chỉ nên làm sạch bằng khăn, bàn chải hoặc giấy nhám, tuyệt đối không rửa bằng nước vì vi khuẩn có thể xâm nhập vào bên trong. Trứng cũng cần được bảo quản lạnh để kìm hãm vi khuẩn phát triển.

Những người từng tiếp xúc với gia cầm nên tự theo dõi các triệu chứng như tiêu chảy, sốt trên 38,9 độ C, nôn mửa và mất nước, cần lập tức liên hệ cơ sở y tế nếu nghi ngờ mắc bệnh. Trẻ em, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch là nhóm có nguy cơ chuyển biến nặng.

VietBF@sưu tập

Cole Allen chụp ảnh selfie trong phòng khách sạn, sau đó mang vũ khí và tìm cách xông vào bữa tiệc mà Tổng thống Trump tham dự ở Washington.

Trong hồ sơ gửi lên tòa án liên bang ở thủ đô Washington ngày 29/4, các công tố viên Mỹ cho biết nghi phạm Cole Allen đã ở trong phòng riêng tại khách sạn Washington Hilton, liên tục theo dõi những website cập nhật lịch trình và vị trí của Tổng thống Donald Trump.

Allen sau đó chuẩn bị vũ khí, chụp một bức selfie bằng điện thoại rồi di chuyển khỏi phòng vào khoảng 20h30 ngày 25/4, trước khi tìm cách xông vào phòng tiệc ở tầng hầm khách sạn, nơi Tổng thống Trump cùng nhiều quan chức cấp cao đang dự tiệc chiêu đãi phóng viên chuyên trách Nhà Trắng.

Hình ảnh được công bố cho thấy nghi phạm mặc đồ đen, đeo cà vạt đỏ, mang theo một con dao, bao đeo vai dành cho súng ngắn và túi đựng đạn.


Cole Allen chụp ảnh selfie trước khi bắt đầu âm mưu ám sát Tổng thống Donald Trump tại khách sạn Washington Hilton ngày 25/4. Ảnh: AFP

Khi Allen rời phòng, những email do nghi phạm cài đặt trước đó bắt đầu được tự động gửi đến người thân và bạn bè, kèm theo tuyên bố giải thích động cơ hành động.

Video từ camera giám sát do ông Trump đăng trên mạng xã hội cho thấy Allen chạy nhanh qua máy dò kim loại. Lực lượng an ninh lập tức quay về hướng nghi phạm và chĩa súng. Allen đã đấu súng với mật vụ Mỹ nhưng không trúng đạn, sau đó bị khống chế.

Allen đã trình diện trước tòa án liên bang ở Washington ngày 27/4. Nghi phạm bị cáo buộc âm mưu ám sát Tổng thống Mỹ và có thể đối mặt án tù chung thân nếu bị kết tội. Ngoài ra, Allen còn bị cáo buộc vận chuyển trái phép vũ khí xuyên bang và nổ súng trong khi thực hiện hành vi bạo lực.

Các công tố viên cho biết họ đã mô tả những chi tiết về quá trình chuẩn bị cho "một cuộc tấn công ác ý khó hình dung nổi" trong hồ sơ gửi lên tòa án liên bang và đề nghị thẩm phán bác đơn xin tại ngoại.

"Cần tiếp tục giam bị cáo trong thời gian chờ xét xử. Động cơ mang tính chính trị của bị cáo càng củng cố lập luận cần tiếp tục giam giữ, bởi yếu tố này vẫn tồn tại chừng nào bị cáo còn bất đồng với chính phủ", hồ sơ có đoạn.

Allen là giáo viên có học vấn cao đến từ thành phố Torrance, bang California. Nghi phạm còn là nhà phát triển game, từng quyên góp cho chiến dịch tranh cử tổng thống của ứng viên đảng Dân chủ Kamala Harris vào tháng 10/2024.

Các công tố viên cho biết nghi phạm đã đi tàu hỏa đến Washington, mang theo nhiều vũ khí. Trong email gửi người thân và bạn bè, Allen đã liệt kê mục tiêu nhắm đến là các quan chức trong chính quyền ông Trump "theo thứ tự từ cao nhất xuống thấp nhất". Nghi phạm không định nhắm vào Mật vụ, cảnh sát Đồi Capitol hay lực lượng Vệ binh Quốc gia trừ khi cần thiết.

Đây là âm mưu ám sát thứ ba nhằm vào Tổng thống Trump trong chưa đầy hai năm. Nhà Trắng cáo buộc các chính trị gia Dân chủ và truyền thông vì kích động chủ nghĩa cực đoan, dẫn đến sự việc.

VietBF@sưu tập

Bộ Giáo dục Mỹ điều tra Đại học Stanford về các hoạt động "tăng cường đa dạng" mà chính quyền Trump coi là phân biệt đối xử.

Trong thông cáo ngày 29/4, Bộ Giáo dục Mỹ nói rằng Trung tâm Nguồn lực Hội đồng Quốc gia (NBRC) thuộc Đại học Stanford đang vận hành chương trình giúp các giáo viên tương lai, trong đó có những người "tự nhận là người da màu", được nhận chứng chỉ hành nghề cấp quốc gia.

"Hiệp hội Giáo viên California, đối tác trong nỗ lực này, từng quảng cáo rằng chương trình của Stanford nhằm mục tiêu tăng cường đa dạng trong lực lượng giáo viên được chứng nhận trên toàn quốc. Họ cũng tự hào đã trả toàn bộ học phí cho một số giáo viên thuộc nhóm 'người da đen, bản địa và da màu (BIPOC)', giúp những người này có chứng chỉ do NBRC cung cấp", thông cáo có đoạn.


Một phần khuôn viên Đại học Stanford ở thành phố Stanford, bang California, năm 2017. Ảnh: Reuters

Phản hồi trước thông tin, Đại học Stanford cho biết chương trình được đề cập "không còn tiếp nhận giáo viên mới và đang khép lại", khẳng định đang đáp ứng nghĩa vụ bắt buộc theo luật và "duy trì môi trường không có những hành động phân biệt đối xử bị cấm".

Đại học Stanford thêm rằng chương trình cấp chứng chỉ hành nghề giảng dạy được mở cửa cho "tất cả giáo viên tiểu học và trung học, bất kể chủng tộc".

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã triển khai chiến dịch nhằm "tái định hình" giáo dục đại học Mỹ. Nỗ lực này không chỉ tập trung vào cải tổ hệ thống cấp phép, giảm tài trợ từ ngân sách liên bang, hạn chế các chương trình đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI), mà còn nhắm đến kiểm soát các cuộc biểu tình trên khuôn viên trường, hạn chế tuyển sinh viên quốc tế.

Các nhà bảo vệ dân quyền tại Mỹ cho rằng hoạt động DEI giúp giải quyết những bất công lịch sử đối với các nhóm bị gạt ra lề xã hội như phụ nữ, cộng đồng LGBT và các dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, ông Trump cho rằng DEI đi ngược lại nguyên tắc trọng dụng người tài. Tổng thống Mỹ coi đây là hành vi phân biệt đối xử ngược, gây bất công cho những nhóm như nam giới và người da trắng. Ông hồi năm ngoái ký nhiều sắc lệnh hành pháp nhằm xóa bỏ DEI trong chính phủ và trong khu vực tư nhân.

Chính quyền Trump cũng đe dọa sẽ đóng băng tài trợ cho các trường đại học vì những vấn đề như hoạt động DEI, các sáng kiến khí hậu, chính sách chuyển giới và biểu tình ủng hộ Palestine.

VietBF@sưu tập

Ông Kevin Warsh sắp ngồi vào chiếc ghế nóng nhất của chính sách tiền tệ Mỹ giữa lúc Fed bị kéo căng bởi sức ép từ Nhà Trắng, những rạn nứt nội bộ ngày càng lộ rõ và quyết định phá lệ ở lại của ông Jerome Powell, khiến quá trình chuyển giao lần này trở thành một trong những thời khắc bất ổn nhất của ngân hàng trung ương Mỹ nhiều thập kỷ qua.

Ông Kevin Warsh chỉ còn vài tuần nữa sẽ bước vào ghế Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed). Nhưng thay vì tiếp quản một ngân hàng trung ương vận hành theo kỷ luật đồng thuận quen thuộc, ông đang nhận lại một định chế bị kéo căng giữa áp lực chính trị, xung đột pháp lý và bất đồng nội bộ ngày càng sâu sắc về đường đi của lãi suất.


Ông Kevin Warsh sẽ nhậm chức chủ tịch Fed ở giai đoạn cơ quan này đối mặt với chia rẽ sâu sắc. Nguồn: WNEM
Tuần trước, ông Warsh còn nói Fed cần “một cuộc cải tổ đúng nghĩa”. Nhưng những diễn biến vào ngày 30-4 cho thấy ông có thể còn phải xử lý một cuộc khủng hoảng niềm tin lớn hơn nhiều so với những gì ông hình dung.

Jerome Powell, người ông Warsh sắp thay thế, bất ngờ tuyên bố sẽ chưa rời Fed ngay sau khi chuyển giao chức vụ vào tháng tới mà tiếp tục ở lại Hội đồng Thống đốc với tư cách thống đốc.

Đây là lần đầu tiên trong 75 năm một chủ tịch Fed không rời ngân hàng trung ương khi người kế nhiệm tiếp quản, đồng nghĩa ông Warsh sẽ bước vào chiếc ghế quyền lực nhất định chế này mà không có toàn bộ không gian để tái lập trật tự từ đầu.

Động thái của ông Powell cũng phản ánh mức độ căng thẳng mà Fed đang phải chịu từ chính quyền Donald Trump. Suốt nhiều tuần qua, Nhà Trắng liên tục gia tăng chỉ trích nhằm vào Fed, từ những đòn công kích công khai đến các sức ép pháp lý nhắm vào bộ máy lãnh đạo.

Trong khi đó, ông Powell thừa nhận điều ông lo ngại nhất lúc này không chỉ là lạm phát hay tăng trưởng mà là nguy cơ ngân hàng trung ương dần mất khả năng điều hành chính sách tiền tệ mà không bị chi phối bởi yếu tố chính trị.

“Tôi lo những cuộc tấn công này đang bào mòn định chế,” ông Powell nói.

Phản ứng từ phía ông Trump đến ngay sau đó. Tổng thống Mỹ chế nhạo rằng ông Powell muốn ở lại vì “không thể kiếm được việc ở nơi nào khác”, còn Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho rằng chính ông Powell là người phá vỡ thông lệ lâu nay của Fed.

Tuy nhiên, áp lực bên ngoài chưa phải vấn đề duy nhất ông Warsh phải đối mặt. Ngay tại cuộc họp chính sách ngày 30-4, Fed ghi nhận tới bốn phiếu bất đồng, mức cao nhất kể từ năm 1992, cho thấy sự thống nhất vốn là nền tảng quyền lực mềm của ngân hàng trung ương này đang rạn nứt nhanh hơn dự kiến.

Ba chủ tịch Fed khu vực công khai phản đối việc tiếp tục phát tín hiệu nới lỏng chính sách, cho rằng nền kinh tế Mỹ chưa cho phép giảm lãi suất khi giá năng lượng tăng mạnh, lạm phát lõi vẫn quanh 3% và tác động từ các mức thuế quan áp từ năm ngoái vẫn chưa tan hết khỏi giá hàng tiêu dùng.

Ở chiều ngược lại, thống đốc Stephen Miran, người do ông Trump bổ nhiệm, lại muốn cắt giảm lãi suất sớm hơn để hỗ trợ tăng trưởng.

Sự chia tách này khiến Fed lần đầu tiên sau nhiều năm không còn phát đi một tín hiệu chính sách đủ rõ ràng cho thị trường. Một bên muốn tiếp tục giữ lãi suất cao để ghìm lạm phát. Bên còn lại chịu sức ép từ Nhà Trắng phải nới lỏng chi phí vay vốn trong bối cảnh tăng trưởng chậm lại.

Khủng hoảng năng lượng toàn cầu càng khiến thế cân bằng đó mong manh hơn. Việc Eo biển Hormuz đóng cửa trong tháng này đã đẩy giá dầu leo thang trở lại, làm dấy lên nguy cơ lạm phát nhập khẩu đúng lúc Washington muốn hạ lãi suất để giảm áp lực lên doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Ngay cả trong nội bộ đảng Cộng hòa, ông Warsh cũng khó chờ đợi một sự hậu thuẫn tuyệt đối. Thượng nghị sĩ John Kennedy ngày 30-4 tuyên bố Fed cần tiếp tục ưu tiên kiểm soát lạm phát, cho thấy tiếng nói đòi giảm lãi suất nhanh hiện không còn là đồng thuận chính trị hoàn toàn ở Washington.

Điều đó có nghĩa ông Warsh, dù được ông Trump đưa lên ghế Chủ tịch Fed, sẽ không dễ dàng biến ngân hàng trung ương thành công cụ thực thi mong muốn của Nhà Trắng. Muốn thay đổi chính sách, ông cần ít nhất sáu lá phiếu đồng thuận trong Ủy ban Thị trường Mở Liên bang, trong khi ông Powell vẫn ngồi lại và một bộ máy ngày càng sẵn sàng công khai phản đối.

Fed vì thế đang bước vào giai đoạn khác hẳn nhiều thập kỷ trước, khi tiếng nói của chủ tịch gần như đủ để neo kỳ vọng thị trường và giữ bộ máy vận hành trong cùng một quỹ đạo.

Ông Warsh không chỉ tiếp quản chiếc ghế quyền lực nhất của chính sách tiền tệ Mỹ.

Ông đang tiếp quản một Fed mà quyền lực của chủ tịch bị thu hẹp, sự độc lập của định chế bị thử thách và mọi quyết định lãi suất sắp tới đều có nguy cơ biến thành một cuộc bỏ phiếu chính trị thực sự.

VietBF@ sưu tập

Tiểu bang California (Mỹ) đang triển khai kế hoạch chia sẻ dữ liệu bằng lái xe, bao gồm thông tin liên hệ đến người nhập cư bất hợp pháp.
Theo The New York Post ngày 29/4, tiểu bang California (Mỹ) đang triển khai kế hoạch chia sẻ dữ liệu bằng lái xe, bao gồm thông tin liên hệ đến người nhập cư bất hợp pháp, động thái gây phản ứng từ phe cấp tiến khi lo ngại hơn 1 triệu người có thể đối diện nguy cơ bị trục xuất cao hơn.

Theo báo cáo của cơ quan tin tức phi lợi nhuận CalMatters, giới chức bang này dự tính cung cấp dữ kiện cho Hiệp hội Quản trị Xe cơ giới Mỹ (AAMVA), một tổ chức toàn quốc điều hành hệ thống đa tiểu bang nhằm phát hiện các bằng lái trùng lặp.

Động thái này liên quan đến việc tuân thủ Đạo luật REAL ID của liên bang, quy định loại giấy tờ được chấp nhận tại sân bay và các cơ sở liên bang. Tuy nhiên, những ý kiến chỉ trích cho rằng khi dữ kiện đã được tải lên hệ thống, việc kiểm soát có thể vượt ra ngoài phạm vi của California.

Bà Tracy Rosenberg thuộc tổ chức Oakland Privacy nhấn mạnh: “Đây là một sự phản bội trực tiếp”, cho rằng tiểu bang đã phá vỡ cam kết khi bắt đầu cấp bằng lái cho người cư trú bất hợp pháp hơn một thập niên trước.

Hiện có hơn 1 triệu cư dân California đang sở hữu bằng lái xe theo chương trình này, vốn được thiết lập nhằm cải thiện an toàn giao thông, đồng thời bảo vệ thông tin cá nhân khỏi việc sử dụng để xác định tình trạng di trú.

Trọng tâm lo ngại nằm ở cách dữ kiện sẽ được sử dụng sau khi rời khỏi hệ thống của tiểu bang. Hệ thống này bao gồm một phần số An sinh Xã hội (SSN), hoặc mã thay thế đối với người không có số này, điều mà các nhà phê bình cho rằng có thể gián tiếp nhận diện người nhập cư bất hợp pháp.

Văn phòng Thống đốc Gavin Newsom cho biết California đang tìm cách bảo vệ dữ kiện cá nhân trong khi vẫn tuân thủ yêu cầu của liên bang.

VietBF@ sưu tập

Bộ Giáo dục Mỹ vừa mở cuộc điều tra nhắm vào Đại học Stanford, cáo buộc các chương trình tăng cường đa dạng chủng tộc của trường này mang tính chất phân biệt đối xử.


Một phần khuôn viên Đại học Stanford ở thành phố Stanford, bang California, năm 2017. Ảnh: Reuters

Sóng gió đang bủa vây một trong những biểu tượng giáo dục danh giá nhất thế giới khi Bộ Giáo dục Mỹ chính thức khởi động cuộc điều tra đối với Đại học Stanford. Tâm điểm của vụ việc xoay quanh các hoạt động thuộc Trung tâm Nguồn lực Hội đồng Quốc gia (NBRC) của trường.

Theo thông cáo phát đi ngày 29/4, chính quyền liên bang nghi ngờ chương trình hỗ trợ giáo viên tương lai của Stanford, cụ thể là nhóm "tự nhận là người da màu", trong việc lấy chứng chỉ hành nghề quốc gia, đang vi phạm các nguyên tắc công bằng.

Những dữ liệu được đưa ra cho thấy Hiệp hội Giáo viên California, đối tác chiến lược của Stanford, từng công khai quảng bá nỗ lực này như một chiến dịch nhằm gia tăng sự đa dạng trong đội ngũ giáo viên. Đáng chú ý, chương trình này bị cáo buộc đã tài trợ toàn bộ học phí cho những đối tượng thuộc nhóm "người da đen, bản địa và da màu (BIPOC)" để họ đạt được chứng chỉ do NBRC cấp.

Dưới nhãn quan của chính quyền đương nhiệm, đây không phải là sự hỗ trợ nhân văn mà là một hình thức ưu tiên dựa trên sắc tộc, đi ngược lại các giá trị bình đẳng chung.

Trước những cáo buộc gay gắt từ phía Bộ Giáo dục, Đại học Stanford đã nhanh chóng đưa ra phản hồi chính thức. Đại diện nhà trường khẳng định chương trình đang bị điều tra thực tế đã dừng tiếp nhận học viên mới và đang trong quá trình đóng cửa hoàn toàn.

Phía Stanford cũng nhấn mạnh rằng mọi hoạt động của trường đều tuân thủ nghiêm ngặt nghĩa vụ pháp lý, đồng thời khẳng định chương trình cấp chứng chỉ giảng dạy này vốn được mở cửa cho tất cả giáo viên tiểu học và trung học mà không hề có sự phân biệt đối xử về chủng tộc.

Cuộc điều tra nhắm vào Stanford không phải là một sự kiện đơn lẻ mà nằm trong chiến lược tổng thể của Tổng thống Donald Trump nhằm "tái định hình" nền giáo dục đại học Mỹ kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng. Chính quyền của ông đang triển khai một chiến dịch quy mô lớn để cắt giảm tài trợ liên bang, cải tổ hệ thống cấp phép và đặc biệt là triệt tiêu các chương trình Đa dạng, Công bằng và Hòa nhập (DEI).

Ông Trump cho rằng các sáng kiến DEI thực chất là hành vi "phân biệt đối xử ngược", gây bất công cho nhóm nam giới và người da trắng, đồng thời làm xói mòn nguyên tắc trọng dụng người tài.

Trong khi các nhà bảo vệ dân quyền ra sức lập luận rằng DEI là công cụ thiết yếu để sửa chữa những bất công lịch sử đối với phụ nữ, cộng đồng LGBT và các dân tộc thiểu số, thì Tổng thống Trump lại có quan điểm trái ngược hoàn toàn. Ông đã ký kết nhiều sắc lệnh hành pháp nhằm xóa bỏ các chương trình này khỏi cả khu vực công lẫn khu vực tư nhân.

Không dừng lại ở đó, chính quyền Trump còn đang gây áp lực mạnh mẽ lên các trường đại học bằng lời đe dọa đóng băng tài chính. Những vấn đề như chính sách chuyển giới, các sáng kiến về biến đổi khí hậu, hay thậm chí là các cuộc biểu tình ủng hộ Palestine trên khuôn viên trường đều có thể trở thành lý do để các cơ sở giáo dục bị cắt đứt nguồn lực kinh tế. Cuộc điều tra tại Stanford được xem là phát súng mở màn cho một giai đoạn đầy biến động đối với các học viện hàng đầu tại Mỹ dưới sự kiểm soát chặt chẽ của chính quyền mới.

VietBF@ sưu tập

Hồ sơ tòa án vừa hé lộ kế hoạch ám sát Tổng thống Trump của Cole Allen, từ việc chụp ảnh selfie đến cuộc đấu súng kịch tính với lực lượng mật vụ.

Khoảnh khắc nghi phạm chạy qua chốt an ninh tại khách sạn Washington Hilton hôm 25/4. Video: Truth Social/realDonaldTrump

Theo hồ sơ từ các công tố viên liên bang công bố ngày 29/4, nghi phạm Cole Allen đã trải qua những giờ phút cuối cùng trước khi hành động trong một phòng riêng tại khách sạn Washington Hilton.

Tại đây, Allen liên tục truy cập các trang mạng để theo dõi sát sao lịch trình và vị trí của Tổng thống Donald Trump. Sau khi chuẩn bị đầy đủ vũ khí, nghi phạm thản nhiên chụp một bức ảnh selfie và rời phòng vào lúc 20h30 ngày 25/4.


Cole Allen chụp ảnh selfie trước khi bắt đầu âm mưu ám sát Tổng thống Donald Trump tại khách sạn Washington Hilton ngày 25/4. Ảnh: Reuters.
Mục tiêu của Allen là phòng tiệc tại tầng hầm khách sạn, nơi Tổng thống Trump cùng các quan chức cấp cao đang tham dự buổi chiêu đãi phóng viên Nhà Trắng. Hình ảnh trích xuất cho thấy nghi phạm xuất hiện trong bộ đồ đen chỉn chu với cà vạt đỏ, nhưng bên trong mang theo dao, bao đeo súng ngắn và túi đựng đạn. Ngay khi rời phòng, hệ thống email do Allen cài đặt sẵn đã tự động gửi đi các tuyên bố về động cơ hành động tới người thân và bạn bè.

Sự việc đẩy lên cao trào khi Allen chạy vụt qua máy dò kim loại, buộc lực lượng an ninh phải nổ súng can thiệp. Một cuộc đấu súng đã diễn ra ngay tại hiện trường. Nghi phạm sau đó bị khống chế mà không trúng đạn. Trong các email để lại, Allen đã liệt kê danh sách mục tiêu là các quan chức chính quyền theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp, đồng thời khẳng định không có ý định nhắm vào lực lượng chức năng trừ khi bị cản trở.

Nghi phạm Cole Allen được xác định là một giáo viên có học vấn cao và là nhà phát triển trò chơi đến từ California. Người này từng có lịch sử quyên góp cho chiến dịch của ứng viên đảng Dân chủ Kamala Harris vào cuối năm 2024. Các công tố viên mô tả đây là một cuộc tấn công "ác ý khó hình dung" và đã đề nghị thẩm phán bác đơn xin tại ngoại, cho rằng động cơ chính trị của bị cáo vẫn là mối đe dọa tiềm tàng.

Xuất hiện tại tòa án vào ngày 27/4, Allen đối mặt với hàng loạt cáo buộc nghiêm trọng bao gồm âm mưu ám sát Tổng thống, vận chuyển vũ khí trái phép và nổ súng bạo lực. Nếu bị kết tội, nghi phạm có thể phải nhận án tù chung thân. Đây là âm mưu ám sát thứ ba nhắm vào ông Trump trong vòng chưa đầy hai năm, khiến Nhà Trắng lên tiếng cáo buộc các chính trị gia đối lập và truyền thông đã kích động chủ nghĩa cực đoan dẫn đến vụ việc này.

VietBF@ sưu tập

Bài đăng trên tài khoản mạng xã hội của nghi phạm cho thấy sự chuyển dịch từ các đăng tải vô hại xoay quanh trò chơi điện tử sang những bài đăng thể hiện sự bất mãn chính trị.

Cole Tomas Allen là nghi phạm trong vụ nổ súng tại tiệc tối của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng diễn ra ở khách sạn Washington Hilton tối 25/4.

Đối tượng hiện bị cáo buộc âm mưu ám sát ông Trump. Dấu vết từ các tài khoản mạng xã hội cho thấy quá trình cực đoan hóa của Allen trong những năm gần đây, bắt đầu từ nội dung về trò chơi điện tử và dần chuyển sang những thông điệp chính trị mang tính thù địch.

Dấu vết cực đoan hóa trên mạng xã hội

Một quan chức cấp cao thuộc Bộ Tư pháp xác nhận với CNN rằng Allen sử dụng tài khoản X với tên “CForce3000”. CNN đã phân tích dữ liệu từ hơn 4.000 bài đăng của tài khoản này, cùng hơn 700 bài đăng khác từ tài khoản @coldforce.bsky.social trên nền tảng Bluesky. Cả hai tài khoản này hiện đều đã bị gỡ.

Trên nền tảng X, từ năm 2022, Allen chủ yếu viết về trò chơi điện tử, kêu gọi người dùng theo dõi kênh YouTube của anh ta.


Những vũ khí Allen mang theo khi thực hiện vụ tấn công. Ảnh: Reuters.
Đến năm 2024, các bài đăng của Allen bắt đầu chia sẻ nội dung chính trị. Người này nhiều lần chia sẻ lại những bài viết so sánh ông Trump với Hitler, cũng như nội dung kêu gọi vô hiệu hóa kết quả bầu cử năm 2024.

Sau vụ ám sát hụt nhằm vào ông Trump tại cuộc vận động cử tri ở Butler, bang Pennsylvania, hồi năm 2024, Allen chia sẻ lại các bài viết cho rằng vụ ám sát này là dàn dựng.

Đối tượng bắt đầu hoạt động trên nền tảng Bluesky từ tháng 2/2025. Bài đăng của Allen trên nền tảng này thường xuyên đưa ra các quan điểm chỉ trích chính sách của chính quyền ông Trump.

Allen thậm chí bày tỏ sự thất vọng khi các nhân vật có tầm ảnh hưởng không có hành động chống lại Tổng thống. Gần đây, tài khoản của Allen cũng đề cập đến cuộc chiến với Iran, anh ta gọi đây là cuộc chiến “ngu ngốc”, đồng thời chỉ trích chính sách kiểm soát nhập cư cứng rắn của chính quyền. Tài khoản này còn cáo buộc ông Trump là “kẻ phản bội” nước Mỹ.

Một số nội dung trên tài khoản thể hiện quan điểm ủng hộ việc sở hữu và mua vũ khí. Tháng 5/2025, tài khoản này cáo buộc chính quyền ông Trump “phản quốc”, cho rằng đây là “vấn đề đạo đức công dân” và “không thể giải quyết bằng luật pháp”.

Một bài đăng trong tháng trước cho thấy mức độ thất vọng gia tăng mạnh: “Câu hỏi quan trọng là khi nào những người trưởng thành ở Mỹ nhận ra rằng tình trạng này không thể kéo dài nữa, việc chờ đợi người khác giải quyết vấn đề là không hiệu quả. Tôi không nhớ lần gần nhất thấy ai đó thực sự chịu trách nhiệm giải quyết vấn đề là bao giờ”.

Hiện giới chức Mỹ vẫn tiếp tục điều tra để xác định rõ động cơ và các yếu tố liên quan đến kế hoạch ám sát của Allen.

Hình ảnh ngoài đời trái ngược

Allen là con cả trong gia đình có 4 anh chị em, sống ở Los Angeles, bang California, Mỹ. Cha của Allen là lãnh đạo trong một nhà thờ Tin Lành. Năm 2013, Allen nhập học tại Viện Công nghệ California (Caltech), một trường đại học nghiên cứu hàng đầu tại Mỹ. Anh ta theo học chuyên ngành kỹ thuật cơ khí.

Sau khi tốt nghiệp, Allen làm kỹ sư cơ khí, phát triển trò chơi điện tử tự do và làm gia sư luyện thi đại học. Năm 2022, Allen theo học thạc sĩ khoa học máy tính tại Đại học Bang California, Dominguez Hills và đã tốt nghiệp năm 2025.

Một giảng viên tại trường nhận xét Allen là sinh viên chăm chỉ, thường ngồi hàng đầu trong lớp và tích cực trao đổi học thuật.

Trước khi lên đường tới Washington để thực hiện kế hoạch gây chấn động, Allen đã đưa ra nhiều lý do khác nhau để giải thích sự vắng mặt của mình. Anh ta nói với đồng nghiệp và học sinh rằng có việc cá nhân khẩn cấp, còn với cha mẹ, anh ta nói rằng cần đi phỏng vấn xin việc.

Theo hai quan chức thực thi pháp luật cấp cao, Allen mang theo súng shotgun, súng ngắn và 3 con dao tới Washington. Anh ta lên kế hoạch tấn công vào sự kiện của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng, tiêu diệt các quan chức trong chính quyền ông Trump có mặt tại sự kiện này.

Allen đi tàu từ California đến Washington, lựa chọn này giúp anh ta tránh được quy trình kiểm tra an ninh nghiêm ngặt tại sân bay. Sau đó, anh ta tiếp tục né được bước kiểm tra cơ bản ngoài cửa khách sạn bằng cách nhận phòng tại khách sạn từ vài ngày trước sự kiện.

Trong một số sự kiện có thiết lập an ninh cao, mật vụ sẽ kiểm tra cả khách đặt phòng và hành lý của khách trước khi vào khách sạn, nhưng điều này thường không áp dụng với sự kiện tiệc tối của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng.

Trước khi sự kiện diễn ra, mật vụ đã rà soát danh sách khách lưu trú và đối chiếu với cơ sở dữ liệu tội phạm, song Allen không có tiền án và không nằm trong danh sách theo dõi. Các khẩu súng do đối tượng mua vào năm 2023 và 2025 đều được xác nhận là sở hữu hợp pháp.

Quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche cho biết hiện chưa rõ Allen đã bắn bao nhiêu phát đạn, cũng như việc liệu có viên đạn nào trúng vào áo chống đạn của nhân viên mật vụ hay không. Cơ quan chức năng đang chờ kết quả giám định chính thức.

Allen dự kiến sẽ ra tòa lần hai trong ngày 30/4 theo giờ miền Đông nước Mỹ, để điều trần về việc tạm giam.

Nhìn chung, những đăng tải của Allen trên mạng xã hội tương phản mạnh với hình ảnh ngoài đời của anh ta - một gia sư toán sống tại Torrance, ngoại ô Los Angeles, bang California.

Dylan Wakayama, người sáng lập tổ chức tình nguyện Asian American Civic Trust, cho biết Allen từng dạy kèm một số học sinh là thành viên của tổ chức này. Các học sinh đều bất ngờ về vụ việc. “Mọi người dân ở Torrance cũng đều bị sốc trước sự việc này”, ông Wakayama cho hay.

“Thường ngày, anh ấy hành xử hoàn toàn bình thường. Cháu không bao giờ nghĩ anh ấy có thể làm điều này”, Max Harris, một học sinh trung học từng được Allen dạy kèm, cho hay.

Theo hồ sơ truy tố, Allen đã viện dẫn quyền im lặng sau khi bị bắt. Tại phiên tòa đầu tiên diễn ra ở Washington ngày 28/4, Allen đã bị truy tố với cáo buộc âm mưu ám sát Tổng thống Trump. Tại tòa, Allen không biểu lộ cảm xúc và trả lời rõ từng câu hỏi của thẩm phán.

Các nhà điều tra vẫn đang làm rõ động cơ của anh ta. Bạn bè và người quen của Allen cho biết họ đều thấy khó lý giải động cơ của Allen. Ngôn từ trong những bản viết tay của Allen về quá trình thực hiện cuộc tấn công cũng khiến những người thân quen với anh ta cảm thấy xa lạ.

Các tài liệu về Allen bao gồm cả những bản viết tay và tin nhắn gửi cho người thân trước khi tiến hành vụ tấn công đều cho thấy anh ta có sự giằng xé nội tâm. Allen cảm thấy tội lỗi vì lừa dối người thân, đồng thời thấy biết ơn vì những gì anh ta đã nhận được trong cuộc sống. Gia đình của Allen hiện từ chối bình luận hoặc không phản hồi yêu cầu phỏng vấn.

VietBF@ sưu tập