Iran tin họ đang chiếm ưu thế trước Mỹ nhờ chiến lược bất đối xứng và khả năng chịu đựng, dù cũng phải hứng chịu tổn thất đáng kể.

Sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ "cận kề thắng lợi", đồng thời đe dọa sẽ ném bom Iran "về thời kỳ đồ đá", truyền thông nhà nước Iran đăng bản đồ đế chế Achaemenid từng bao trùm khắp Trung Đông cách đây hơn 2.500 năm, kèm thông điệp: "Bản đồ này cho thấy Iran đang ở thời kỳ đồ đá. Các vị có chắc là muốn chúng tôi quay lại thời kỳ đó không?".

Trong 5 tuần chiến sự, Iran hứng chịu thiệt hại đáng kể trước sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ và Israel, nhưng những thông điệp như vậy cho thấy giới chức nước này vẫn sẵn sàng đối đầu đến cùng, nhằm kết thúc xung đột theo những điều khoản do Tehran đưa ra, theo giới quan sát.

"Với niềm tin vào Thượng đế toàn năng, cuộc chiến này sẽ tiếp diễn cho đến khi các người bị bẽ bàng, nhục nhã, vĩnh viễn phải hối hận và buông vũ khí đầu hàng", Ebrahim Zolfaqari, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, "đầu não tối cao" của các lực lượng vũ trang Iran, tuyên bố hôm 2/4.

Theo các chuyên gia, niềm tin của Iran rằng họ đang giành ưu thế trong cuộc chiến không phải là không có cơ sở. Với Tehran, chiến thắng không nhất thiết đồng nghĩa với đánh bại hoàn toàn đối phương trên chiến trường, mà là buộc Mỹ, Israel phải thay đổi hành vi.

"Các căn cứ đã bị nhắm mục tiêu. Nhiều chỉ huy quân sự thiệt mạng. Nhưng từ góc nhìn của họ, họ đang thắng trong cuộc chiến", Saeid Golkar, phó giáo sư khoa học chính trị Đại học Tennessee, chuyên gia về Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), nói. "Họ có thể khiến ông Trump quay lại bàn đàm phán".


Binh sĩ lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tại cuộc diễu hành ở Tehran tháng 1/2025. Ảnh: AFP

Chiến tranh bất đối xứng

Một trong những yếu tố then chốt giúp Iran duy trì niềm tin chiến thắng là chiến lược chiến tranh bất đối xứng. Thay vì đối đầu trực diện bằng sức mạnh quân sự đơn thuần, Tehran chọn đánh vào những điểm yếu mang tính hệ thống của đối phương.

Sau hơn 16.000 cuộc không kích từ Mỹ và Israel, trọng tâm cuộc chiến không còn nằm ở năng lực quân sự của Iran, mà chuyển sang tác động đối với nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là thị trường năng lượng. Iran coi biến động giá dầu là bằng chứng cho thấy chiến lược của họ phát huy hiệu quả, từ đó tạo ra hiệu ứng dây chuyền lan ra toàn cầu, buộc các cường quốc phải cân nhắc lại chiến lược.

Eo biển Hormuz đóng vai trò trung tâm trong chiến lược này. Là tuyến vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới từ vùng Vịnh, Iran từ lâu đã công khai coi Hormuz là "át chủ bài". Không cần phải phong tỏa hoàn toàn, chỉ cần tạo ra rủi ro đủ lớn đối với hoạt động vận tải qua eo biển này, Tehran có thể gây sức ép đáng kể.

Tổng thống Trump cũng thừa nhận tình thế khó khăn ở eo biển Hormuz. Khi trả lời báo giới ngày 26/3, ông đưa ra một cách giải thích ngắn gọn về lý do trong hơn 40 năm qua, Iran luôn đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz nếu bị tấn công.

"Vấn đề với eo biển là thế này", ông Trump nói. "Giả sử chúng ta làm rất tốt, đạt tới 99%. Nhưng thiếu 1% còn lại là không thể chấp nhận được, bởi vì đó có thể là một quả tên lửa bắn trúng thân con tàu trị giá cả tỷ USD".

Chính "1% rủi ro" đó là nền tảng để Iran xây dựng chiến lược răn đe. Từ thập niên 1980, khi cuộc chiến với Iraq lan rộng từ trên bộ sang tàu dầu trên vịnh Ba Tư, Tehran đã đầu tư mạnh vào các phương tiện có thể gây gián đoạn vận tải biển như thủy lôi và xuồng cao tốc. Mục tiêu không phải là kiểm soát eo biển, mà là đảm bảo khả năng gây thiệt hại bất ngờ, đủ để đối phương phải dè chừng.

Song song với phong tỏa Hormuz, Iran còn triển khai hàng nghìn máy bay không người lái (UAV) nhằm vào căn cứ Mỹ tại Trung Đông và cơ sở dầu khí ở các nước láng giềng. Những cuộc tấn công này góp phần đẩy lạm phát tăng cao, tạo áp lực lên các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng Trung Đông.

Kết quả, chính quyền Tổng thống Trump đã phải nới lỏng một phần trừng phạt đối với dầu thô Iran, cho phép dòng tiền trị giá 15 tỷ USD quay trở lại Tehran, đình chỉ trừng phạt với dầu thô Nga. Động thái này càng củng cố niềm tin rằng chiến lược gây sức ép kinh tế của Iran đang buộc Mỹ phải điều chỉnh hành vi.

Ý thức hệ mạnh mẽ

Trong khi đó, các nỗ lực của Mỹ và Israel nhắm vào đội ngũ lãnh đạo Iran lại tạo ra hiệu ứng ngược. Thay vì làm suy yếu chính quyền Iran, việc hạ sát Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và các quan chức cấp cao lại thúc đẩy hệ thống quyền lực tại Iran trở nên đoàn kết và cứng rắn hơn.

"Hệ thống lãnh đạo ở Iran mang tính ý thức hệ. Chính yếu tố này đã giúp bộ máy không tan rã, nhanh chóng tái cấu trúc và siết chặt quyền lực", phó giáo sư Golkar nói.

Bất chấp những cảnh báo từ Tổng thống Trump, Iran đã bầu Mojtaba Khamenei, con trai ông Ali Khamenei và có lập trường thậm chí cứng rắn hơn cả cha, làm tân Lãnh tụ Tối cao. Ông Mojtaba sau đó tiếp tục chọn những người cứng rắn trong IRGC làm cố vấn thân cận cho mình.

"Chế độ này cứng rắn hơn, ít sẵn sàng thỏa hiệp hơn và thể hiện sự gắn kết công khai hơn với IRGC", Mona Yacoubian, giám đốc chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định. "Các đòn hạ sát loạt lãnh đạo Iran không dẫn đến bất kỳ sự thay đổi sâu sắc nào về việc ai mới là người nắm quyền, cũng như lập trường của họ đối với Mỹ".

Điều này khiến triển vọng đàm phán trở nên phức tạp hơn. Những quan chức có xu hướng thực dụng hoặc có khả năng dung hòa giữa ý thức hệ và lợi ích quốc gia đã bị gạt ra bên lề hoặc thiệt mạng trong các cuộc không kích.

Khi những tiếng nói ôn hòa biến mất, không gian cho thỏa hiệp cũng bị thu hẹp lại. Ngay cả khi đàm phán diễn ra, khả năng đạt thỏa thuận linh hoạt cũng rất hạn chế. Thậm chí, xung đột có thể tiếp tục leo thang thông qua các lực lượng ủy nhiệm.

IRGC đã đe dọa cùng lực lượng Houthi ở Yemen mở rộng chiến sự sang eo biển Bab al-Mandab, đồng thời công bố danh sách các cơ sở năng lượng trong khu vực mà họ có thể nhắm tới nếu Mỹ tiếp tục tấn công.

"Họ sẵn sàng cho kiểu chiến tranh này", ông Golkar nói, thêm rằng hệ thống của Iran được thiết kế để tồn tại trong điều kiện chiến tranh kéo dài.

Tuy nhiên, niềm tin chiến thắng của Iran không đồng nghĩa với việc họ không phải đối mặt với khó khăn. Nền kinh tế chịu áp lực nặng nề, và dấu hiệu căng thẳng nội bộ đã xuất hiện.

Cựu ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif viết trong bài bình luận đăng trên tạp chí Foreign Affairs rằng nước này đang nắm "thế thượng phong" trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel, nhưng lập luận Tehran cần chấm dứt chiến tranh để tránh thêm thương vong dân sự và thiệt hại cơ sở hạ tầng.

"Iran nên tận dụng lợi thế của mình không phải để tiếp tục chiến đấu mà để tuyên bố chiến thắng và đạt được một thỏa thuận vừa chấm dứt xung đột này vừa ngăn chặn cuộc xung đột tiếp theo", ông Zarif viết hôm 2/4.

"Iran nên đề xuất áp đặt các giới hạn đối với chương trình hạt nhân của mình và mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc chấm dứt toàn bộ các lệnh trừng phạt. Thỏa thuận này Washington trước đây không chấp nhận, nhưng giờ có thể sẽ cân nhắc", cựu ngoại trưởng cho biết.

VietBF@sưu tập

Giữa lúc nước Mỹ trải qua những biến động ngân sách và các cuộc tranh luận không hồi kết về vai trò của chính phủ, một đề xuất mới từ Tổng thống Donald Trump đang làm dậy sóng dư luận: chuyển giao dần công tác kiểm tra an ninh sân bay – vốn do liên bang đảm trách – sang tay các công ty tư nhân. Một bước đi tưởng như chỉ là “cải tổ kỹ thuật”, nhưng thực chất lại chạm đến cốt lõi của hai chữ “an ninh” và “niềm tin” trong ngành hàng không.

Theo bản đề xuất ngân sách năm tài khóa 2027, chính quyền Trump muốn đẩy mạnh việc tư nhân hóa lực lượng kiểm tra an ninh tại sân bay, thông qua chương trình có tên Screening Partnership Program (SPP). Đây không phải là ý tưởng mới, nhưng lần này, nó được đặt trong bối cảnh đặc biệt: các sân bay Mỹ vừa trải qua tình trạng quá tải nghiêm trọng do chính phủ đóng cửa một phần, khiến nhiều nhân viên TSA không được trả lương, kéo theo hàng dài hành khách chờ đợi mệt mỏi.

Người xưa có câu: “Lửa thử vàng, gian nan thử sức.” Chính trong thời điểm khó khăn ấy, mô hình tư nhân lại nổi lên như một lựa chọn đáng chú ý. Khoảng 20 sân bay tại Mỹ hiện đã sử dụng lực lượng an ninh tư nhân – trong đó có những cái tên lớn như San Francisco International hay Kansas City International. Và điều đáng nói là các sân bay này gần như không bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng trả lương vừa qua. Nhân viên vẫn làm việc bình thường, hệ thống vận hành trơn tru, hành khách không phải xếp hàng dài dằng dặc.

Chính quyền Trump cho rằng việc mở rộng mô hình này có thể giúp tiết kiệm khoảng 52 triệu USD, đồng thời mở ra một hướng cải tổ cho một cơ quan liên bang mà họ cho là “gặp nhiều vấn đề”. Xa hơn nữa, các tài liệu chính sách còn ước tính mức tiết kiệm có thể lên tới 15% đến 20% chi phí, thậm chí cao hơn, nếu triển khai rộng rãi trên toàn quốc.

Tuy nhiên, câu chuyện không đơn giản chỉ là tiền bạc. “Tiền nào của nấy” – câu tục ngữ tưởng chừng giản đơn nhưng lại mang ý nghĩa sâu xa trong trường hợp này. Các công ty tư nhân, dù được trả tiền từ ngân sách liên bang, vẫn hoạt động theo nguyên tắc lợi nhuận. Và đây chính là điểm khiến nhiều người lo ngại.

Liên đoàn Nhân viên Chính phủ Mỹ (AFGE), đại diện cho khoảng 47.000 nhân viên TSA, đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ. Họ cho rằng việc giao an ninh sân bay cho khu vực tư nhân có thể dẫn đến tình trạng cắt giảm chi phí bằng mọi giá: thuê ít nhân viên hơn, trả lương thấp hơn, và cuối cùng là ảnh hưởng đến chất lượng kiểm tra an ninh.

Một lãnh đạo công đoàn thẳng thắn nhận định: việc tư nhân hóa “không liên quan gì đến an toàn, mà chỉ là câu chuyện kiếm lợi nhuận”. Và nỗi lo này không phải không có cơ sở. Trước sự kiện 11/9/2001 – cú sốc làm thay đổi toàn bộ hệ thống an ninh hàng không Mỹ – chính các công ty tư nhân từng đảm trách nhiệm vụ này. Sau đó, chính phủ buộc phải quốc hữu hóa hệ thống kiểm tra để đảm bảo tiêu chuẩn đồng bộ và chặt chẽ hơn.

Dẫu vậy, phe ủng hộ lại đưa ra một lập luận khác: dù là nhân viên liên bang hay tư nhân, tất cả đều phải tuân theo cùng một quy trình, cùng một tiêu chuẩn huấn luyện do TSA đặt ra. Nói cách khác, “người làm có thể khác, nhưng luật chơi không đổi”.

Hơn nữa, các công ty tư nhân có quyền linh hoạt hơn trong việc tuyển dụng và trả lương, từ đó có thể thu hút nhân lực tốt hơn, tránh tình trạng thiếu hụt nhân viên như trong thời gian chính phủ đóng cửa. Trong một thế giới mà tốc độ và hiệu quả ngày càng được đề cao, sự linh hoạt ấy trở thành một lợi thế không thể bỏ qua.

Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn đó: liệu có nên đánh đổi sự kiểm soát trực tiếp của nhà nước lấy hiệu quả kinh tế?

“Dục tốc bất đạt” – muốn đi nhanh mà không vững, có khi lại vấp ngã. Việc tư nhân hóa an ninh sân bay, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, có thể mở ra những lỗ hổng khó lường. Nhưng ngược lại, nếu giữ nguyên mô hình cũ trong khi hệ thống đang quá tải và thiếu hiệu quả, thì cũng chẳng khác nào “giậm chân tại chỗ”.

Cuộc tranh luận này, suy cho cùng, không chỉ là chuyện của ngành hàng không. Nó phản ánh một câu hỏi lớn hơn về vai trò của chính phủ trong đời sống hiện đại: nên làm tất cả, hay nên giao bớt cho thị trường?

Và như mọi câu chuyện lớn trong lịch sử nước Mỹ, câu trả lời có lẽ sẽ không nằm ở hai cực trắng – đen, mà ở một điểm cân bằng mong manh giữa hiệu quả và an toàn, giữa lợi nhuận và trách nhiệm, giữa tự do và kiểm soát.

“Giữ được lòng người mới giữ được thiên hạ.” Trong ngành hàng không, lòng tin của hành khách chính là “thiên hạ” ấy. Và bất kỳ cải cách nào, dù mang danh tiết kiệm hay hiện đại hóa, nếu làm lung lay niềm tin đó, thì cái giá phải trả có thể lớn hơn rất nhiều so với vài chục triệu USD ngân sách.

Loạt đám cháy rừng bùng phát tại hạt Riverside và Los Angeles ở miền nam California, khiến giới chức phải yêu cầu sơ tán bắt buộc ở một số khu vực.

Đám cháy Springs bùng lên từ phía đông thành phố Moreno Valley, thuộc hạt Riverside, bang California vào khoảng 11h sáng 3/4 và đến tối cùng ngày đã lan rộng tới khoảng 1.680 ha.

Thành phố Moreno Valley có khoảng 200.000 dân, nằm cách Los Angeles khoảng 100 km về phía đông. Đám cháy lan nhanh tới mức chính quyền hạt Riverside đã ra lệnh sơ tán bắt buộc đối với hàng nghìn người ở thành phố Moreno Valley, nhiều khu vực khác được đặt trong tình trạng sẵn sàng sơ tán.

Deirdre Vickers, sĩ quan Sở Cảnh sát hạt Riverside, cho biết đang hỗ trợ đóng đường tại Hemet và Moreno Valley, trong khi tuyến đường Gilman Springs từ đoạn Alessandro đến Bridge Street đang bị phong tỏa.


Lính cứu hỏa quan sát đám cháy rừng Springs tại Moreno Valley, bang California ngày 3/4. Ảnh: AP

Ngọn lửa bùng phát tại khu vực có nhiều vật liệu dễ cháy, buộc nhiều lực lượng cứu hỏa phải phối hợp ứng phó. Lực lượng cứu hỏa đang triển khai hai máy bay chữa cháy, 23 xe cứu hỏa, hai trực thăng và hai máy ủi, đồng thời yêu cầu thêm nguồn lực hỗ trợ. Tính đến 16h, đám cháy mới được khống chế khoảng 5%.

"Gió là yếu tố gây khó khăn lớn nhất hiện nay", ông Alex Izaguirre, người phát ngôn Cơ quan Phòng cháy chữa cháy California (Cal Fire) hạt Riverside, nói.

Tại hạt Los Angeles, đám cháy Crown bùng phát từ sáng 3/4 và lan ra khoảng 113 ha rừng gần thị trấn Acton, song tình hình đã được kiểm soát vào tối cùng ngày.

Nhà chức trách ban đầu ban hành lệnh sơ tán bắt buộc đối với khu vực phía nam đường Escondido Canyon, phía đông Big Springs, phía bắc Hughes Canyon và Hubbard, cùng phía tây Crown Valley. Lệnh sơ tán đã được dỡ bỏ sau đó, nhưng cảnh báo sơ tán vẫn được duy trì ở Soledad Canyon và Crown Valley.

Đây là hai vụ cháy rừng lớn đầu tiên của mùa xuân sau khi nước Mỹ vừa trải qua mùa đông có lượng mưa lớn và nhiệt độ cao khác thường.

Theo Kyle Wheeler, nhà khí tượng học tại văn phòng San Diego của Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ, các đám cháy lan nhanh do những cơn gió Santa Ana mạnh với vận tốc 48-64 km/h. "Gió mạnh khiến các đám cháy bùng phát nhanh chóng và trở thành những vụ cháy rừng đầu tiên của mùa", ông Wheeler nói.

VietBF@sưu tập

Iran cáo buộc Mỹ - Israel đánh trúng khu vực gần nhà máy Bushehr làm một người chết, sau khi Nga nói sẽ đề nghị ngừng bắn để sơ tán.

Hãng thông tấn Tasnim của Iran cho biết trong cuộc tập kích của quân đội Mỹ - Israel vào sáng nay, một quả đạn đã rơi xuống khu vực gần nhà máy điện hạt nhân Bushehr ở tây nam nước này. Sóng xung kích và mảnh văng đã làm hư hại một trong các công trình hỗ trợ tại nhà máy, khiến một bảo vệ thiệt mạng.

Điều tra sơ bộ cho thấy đòn tập kích không gây thiệt hại đối với các bộ phận chính của nhà máy và cơ sở vẫn có thể hoạt động bình thường. Đây là cuộc tấn công thứ 4 nhằm vào nhà máy điện hạt nhân Bushehr kể từ đầu xung đột, theo Tasnim.

"Do ở đây có lượng lớn vật liệu phóng xạ, mọi thiệt hại cũng có thể dẫn đến nguy cơ xảy ra sự cố hạt nhân nghiêm trọng, gây ra hậu quả trên diện rộng và không thể khắc phục đối với khu vực", hãng thông tấn Iran cảnh báo.


Nhà máy điện hạt nhân Bushehr nhìn từ vịnh Ba Tư hồi năm 2024. Ảnh: AFP

Sự việc xảy ra một ngày sau khi Alexei Likhachev, lãnh đạo Tập đoàn Nhà nước về Năng lượng nguyên tử Liên bang Nga (Rosatom), hôm 2/4 cho biết Moskva sẽ đề nghị Washington - Tel Aviv ngừng chiến dịch trong lúc sơ tán công dân Nga khỏi nhà máy Bushehr.

Ông cho biết "đợt sơ tán cuối cùng" gồm khoảng 200 người và dự kiến diễn ra vào tuần sau. Quan chức Nga thêm rằng "tối đa 50 tình nguyện viên" sẽ ở lại nhà máy sau đó, nhằm duy trì hoạt động máy móc, công trường và các cơ sở khác.

Mỹ và Israel chưa đưa ra bình luận về thông tin.

Nhà máy Bushehr được xây dựng với sự hỗ trợ của tập đoàn năng lượng hạt nhân Rosatom tại Nga và hòa vào lưới điện quốc gia từ năm 2011. Đây là nhà máy điện hạt nhân duy nhất đang hoạt động ở Iran, có tổng công suất khoảng 1.000 megawatt.

Nhân viên Rosatom đang làm việc tại đây để xây thêm các lò phản ứng mới. Theo hãng thông tấn Interfax, còn khoảng 320 chuyên gia Nga ở lại nhà máy tính đến cuối tuần trước, trong khi hơn 400 người đã được sơ tán.

Tổng thống Donald Trump hôm 30/3 dọa sẽ ra lệnh phá hủy toàn bộ nhà máy điện, giếng dầu, cơ sở lọc nước biển của Iran nếu nước này không chấp nhận thỏa thuận với Mỹ.

VietBF@sưu tập

Ít nhất 13 người đã phải nhập viện sau khi một chiếc xe hơi tông vào những người tham gia lễ hội diễu hành mừng Tết Lào ở tiểu bang Louisiana (Mỹ).

Chiếc xe đã tông thẳng vào "nhiều người đi bộ" vào chiều 4.4 (giờ địa phương) tại góc đường Savannakhet và Melancon ở New Iberia, Văn phòng Cảnh sát trưởng quận Iberia nói với NBC News. Sự kiện mừng Tết Lào ở Louisiana đang diễn ra vào thời điểm đó.


Hiện trường vụ tông xe trong sự kiện mừng Tết Lào ở New Iberia, bang Louisiana (Mỹ) ngày 4.4

ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH NBC NEWS

"Một số người bị thương, một số được cho là nghiêm trọng", văn phòng cảnh sát trưởng cho biết.

Dịch vụ xe cứu thương Acadian Ambulance thông báo đã vận chuyển 11 bệnh nhân bằng đường bộ và 2 người bằng trực thăng.

Tài xế đã bị bắt giữ nhưng danh tính chưa được công bố. "Dựa trên cuộc điều tra sơ bộ, đây dường như không phải là một hành động cố ý", cảnh sát cho biết. Cuộc điều tra đang tiếp diễn.

Ban tổ chức lễ hội đã hủy bỏ các chương trình âm nhạc cùng ngày sau vụ tai nạn.

"Chúng tôi vô cùng đau buồn trước tin tức về vụ việc gần khu vực diễn ra lễ hội. Chúng tôi đang chờ thêm thông tin chi tiết từ nhà chức trách khi có được. Chúng tôi cầu nguyện cho các nạn nhân và gia đình của họ trong thời gian khó khăn này", ban tổ chức cho biết trong một bài đăng trên trang Facebook của sự kiện, đồng thời lưu ý rằng lực lượng an ninh đã được điều động đến hiện trường.

Lễ hội sẽ mở lại các buổi lễ tôn giáo theo lịch trình vào ngày 5.4 và các gian hàng sẽ hoạt động trở lại nếu lực lượng an ninh "được khôi phục", ban tổ chức thông báo.

Thống đốc Louisiana Jeff Landry viết trên Facebook: "Sharon và tôi đang cầu nguyện cho tất cả những người bị ảnh hưởng, và biết ơn những người ứng cứu đầu tiên đã có mặt tại hiện trường".

VietBF@sưu tập

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết 2 thân nhân của tướng Qassem Soleimani - chỉ huy cấp cao Iran bị Mỹ ám sát năm 2020 - đã bị bắt giữ tại Mỹ sau khi bị thu hồi quy chế cư trú.

Theo thông báo của Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 4.4, cháu gái của ông Soleimani là bà Hamideh Soleimani Afshar cùng con gái đã bị các đặc vụ liên bang bắt giữ sau khi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chấm dứt tư cách thường trú hợp pháp của họ. Cả 2 hiện bị Cơ quan Thực thi di trú và hải quan Mỹ (ICE) giam giữ, theo AP.


Người dân Iran tập trung tại lễ tang tướng Qasem Soleimani của Iran tại tỉnh Kerman, Iran hồi tháng 1.2020

ẢNH: AFP

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết quyết định được đưa ra trong tuần này, sau khi Washington xác định 2 người này không còn đủ điều kiện cư trú hoặc nhập cảnh vào Mỹ.

Ông Soleimani, người đứng đầu lực lượng đặc nhiệm Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đã thiệt mạng trong cuộc không kích bằng máy bay không người lái của Mỹ tại Baghdad (Iraq) vào tháng 1.2020.

Phía Mỹ cáo buộc bà Afshar là "người ủng hộ công khai chính phủ Iran", đồng thời viện dẫn các bài viết và hoạt động trên mạng xã hội, trong đó bà được cho là ca ngợi cố lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và chỉ trích Mỹ. Chồng của bà Afshar cũng bị cấm nhập cảnh vào Mỹ.

"Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ không cho phép đất nước chúng ta trở thành nơi trú ẩn cho những công dân nước ngoài ủng hộ các chế độ khủng bố chống Mỹ", theo Ngoại trưởng Rubio.

Trong khi đó, truyền thông Iran ngày 4.4 dẫn lời bà Narjes Soleimani - con gái cố tướng Soleimani - phủ nhận các thông tin trên, đồng thời cho biết gia đình của cố chỉ huy quân sự Iran này chưa từng sinh sống tại Mỹ và ông không có cháu gái.

Vụ việc diễn ra trong bối cảnh Mỹ gần đây gia tăng các biện pháp siết chặt thị thực và quy chế pháp lý đối với công dân Iran. Từ đầu tháng 12.2025, Mỹ đã thu hồi hoặc từ chối gia hạn thị thực của một số nhà ngoại giao Iran, bao gồm cả phó đại sứ và nhân viên tại phái đoàn Iran tại Liên Hiệp Quốc.

VietBF@sưu tập

Quỹ đạo phức tạp khi tàu vũ trụ Orion chuyển hướng sang quỹ đạo mới để bay về phía mặt trăng được phi hành gia Jeremy Hansen mô tả lại trong cuộc gọi video về trái đất.


Từ trái sang: các phi hành gia Victor Glover, Jeremy Hansen và Reid Wiseman trên tàu vũ trụ Orion

ẢNH: AFP

Hãng AFP ngày 4.4 dẫn lời phi hành gia người Canada Jeremy Hansen chia sẻ cảm giác khi tàu vũ trụ Orion đưa ông và 3 đồng nghiệp người Mỹ theo quỹ đạo phức tạp để bay về phía mặt trăng.

Bốn phi hành gia trên sứ mệnh Artemis II đã vượt qua điểm giữa chặng đường từ trái đất đến mặt trăng, cách trái đất hơn 241.000 km, khi tiến về phía trước để thực hiện chuyến bay có người lái đầu tiên ngang qua mặt trăng trong hơn nửa thế kỷ.

Ông Hansen, một cựu phi công chiến đấu 50 tuổi và là người lần đầu bay vào vũ trụ, cho biết ông đã chứng kiến "một số điều phi thường" trong những giờ đầu tiên trên tàu Orion.

"Đến lúc chúng tôi chợp mắt một chút rồi tỉnh dậy, trái đất đã ở quá xa rồi", ông Hansen cùng với các phi hành gia người Mỹ Victor Glover và Reid Wiseman cho biết trong một phiên hỏi đáp video do Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA) tổ chức.

Ông Hansen mô tả quá trình đốt nhiên liệu để chuyển hướng lên mặt trăng, thao tác đưa tàu Orion đến gần trái đất trong phạm vi 200 km trước khi chuyển hướng sang quỹ đạo mới và lao về phía mặt trăng.

"Cảm giác như chúng tôi đang rơi từ trên trời xuống trái đất... Thật đáng kinh ngạc là chúng tôi thực sự sẽ bay vòng qua và tránh được vật thể đó. Nó đã ở rất gần và việc chứng kiến tất cả điều đó thực sự phi thường", ông chia sẻ.

Ông Hansen, người gia nhập CSA năm 2009 sau sự nghiệp phi công chiến đấu trong Không quân Hoàng gia Canada, sẽ là phi hành gia không phải người Mỹ đầu tiên bay vòng quanh mặt trăng.

Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), cột mốc tiếp theo của tàu Orion, dự kiến diễn ra vào ngày thứ 5 của sứ mệnh kéo dài 10 ngày, sẽ là đi vào vùng ảnh hưởng của mặt trăng, nơi lực hấp dẫn của mặt trăng mạnh hơn so với trái đất.

Phi hành gia Hansen cho biết ông rất mong được quan sát cận cảnh phía bị khuất của mặt trăng và chứng kiến "hiện tượng nhật thực khi ở phía sau mặt trăng, điều đó sẽ rất thú vị".

VietBF@sưu tập

Người huyết áp cao cần giảm muối, ngủ đủ và dùng thuốc, nhưng một thói quen sau khi thức dậy tưởng vô hại lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Bác sĩ Menhel Kinno, chuyên khoa tim mạch tại Hệ thống Bệnh viện Đại học Rush (Mỹ), cho biết người bị huyết áp cao không nên bật dậy đột ngột khỏi giường, đặc biệt nếu đang dùng thuốc điều trị. Thay vào đó, nên từ từ nâng người dậy và ngồi yên trên giường khoảng 1–2 phút để cơ thể thích nghi. Nếu đứng lên quá nhanh, người bệnh có thể bị chóng mặt, choáng váng, thậm chí ngất xỉu do huyết áp tụt tạm thời khi lượng máu trở về tim giảm.


Người bị huyết áp cao không nên bật dậy đột ngột khỏi giường, đặc biệt nếu đang dùng thuốc điều trị

Ảnh minh họa: AI

Huyết áp có xu hướng tăng tự nhiên vào buổi sáng
Theo bác sĩ Kinno, vào buổi sáng, huyết áp có xu hướng tăng tự nhiên do nhịp sinh học, sự gia tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm và thay đổi nội tiết tố. Sự tăng đột ngột này có thể tạo thêm áp lực lên tim mạch, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, quá tải tim hoặc các biến cố tim mạch khác, đặc biệt ở người chưa kiểm soát tốt huyết áp.

Tránh các hoạt động cường độ cao ngay khi thức dậy
Không chỉ vậy, các chuyên gia cũng khuyến cáo người bệnh tránh lao ngay vào các hoạt động thể chất cường độ cao như chạy nhanh, tập HIIT hay nâng tạ nặng ngay sau khi thức dậy. Thay vào đó, nên bắt đầu ngày mới bằng việc uống một cốc nước ấm, dùng thuốc theo chỉ định, rồi sau khoảng 30 - 60 phút mới vận động nhẹ như vươn vai hoặc đi bộ chậm.

Các bác sĩ tim mạch nhấn mạnh, người bị huyết áp cao cần tránh những thay đổi đột ngột về tư thế hoặc cường độ vận động vào buổi sáng. Việc duy trì nhịp sinh hoạt chậm rãi, ổn định ngay sau khi thức dậy sẽ giúp giảm áp lực lên hệ tim mạch và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Bác sĩ Menhel Kinno (Mỹ) khuyến cáo, thay vì bật dậy ngay, người bệnh cao huyết áp nên để cơ thể có thời gian thích nghi, đồng thời duy trì các thói quen lành mạnh để kiểm soát huyết áp tốt hơn.

Những điều nên làm sau khi thức dậy

Thức dậy từ từ: Nâng người chậm, ngồi trên giường 1 - 2 phút trước khi đứng lên.

Uống một cốc nước ấm: Giúp bù nước và hỗ trợ tuần hoàn.

Dùng thuốc đúng giờ: Tuân thủ chỉ định của bác sĩ.

Vận động nhẹ nhàng: Vươn vai, đi bộ chậm sau 30 - 60 phút.

Ăn sáng lành mạnh: Ưu tiên thực phẩm ít muối, giàu chất xơ.

VietBF@sưu tập

Uống nước chanh buổi sáng có tốt cho gan không? Các chuyên gia cho biết thức uống này có thể hỗ trợ chức năng gan nhờ bổ sung nước và vitamin C nếu dùng hợp lý.

Vì sao nước chanh có lợi cho gan?
Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), chanh là nguồn cung cấp vitamin C dồi dào - một chất chống oxy hóa quan trọng giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do. Đây là yếu tố liên quan đến nhiều bệnh mạn tính, bao gồm cả các vấn đề về gan.

Tiến sĩ Mark Hyman, bác sĩ y học chức năng tại Cleveland Clinic (Mỹ), cho biết bắt đầu ngày mới với nước chanh có thể giúp cơ thể “kích hoạt” hệ tiêu hóa, đồng thời bổ sung nước sau một đêm dài. Điều này đặc biệt quan trọng vì tình trạng mất nước nhẹ vào buổi sáng có thể làm giảm hiệu quả hoạt động của gan.

Gan cần đủ nước để thực hiện các chức năng như lọc độc tố, chuyển hóa chất dinh dưỡng và sản xuất mật. Khi cơ thể thiếu nước, quá trình này có thể bị chậm lại, khiến cảm giác mệt mỏi, uể oải kéo dài.


Các chuyên gia cho biết uống nước chanh có thể hỗ trợ chức năng gan nhờ bổ sung nước và vitamin C nếu dùng hợp lý

Ảnh minh họa: AI

Hỗ trợ tiêu hóa và chuyển hóa
Không chỉ dừng lại ở việc bổ sung nước, nước chanh còn có thể kích thích sản xuất dịch tiêu hóa, giúp quá trình phân giải thức ăn diễn ra hiệu quả hơn.

Bác sĩ Roshini Raj, chuyên gia tiêu hóa tại NYU Langone Health (Mỹ), cho biết việc duy trì đủ nước và bổ sung thực phẩm giàu chất chống oxy hóa là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ hệ tiêu hóa, từ đó gián tiếp hỗ trợ chức năng gan.

Ngoài ra, vitamin C trong chanh còn tham gia vào quá trình tổng hợp collagen và tăng cường miễn dịch. Một số nghiên cứu dinh dưỡng cho thấy chế độ ăn giàu vitamin C có liên quan đến việc giảm viêm và cải thiện sức khỏe chuyển hóa.

7 thói quen phá hủy thận không phải ai cũng biết

Uống thế nào để đạt hiệu quả tốt?
Các chuyên gia khuyến nghị nên uống nước chanh ấm vào buổi sáng với lượng vừa phải, tránh pha quá đậm. Có thể thêm một ít mật ong để dễ uống hơn, nhưng không nên lạm dụng đường.

Người có bệnh lý dạ dày cần thận trọng, vì axit trong chanh có thể gây kích ứng nếu uống khi bụng quá đói.

Ngoài ra, nước chanh không phải là “thần dược” giải độc gan. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng chức năng gan phụ thuộc vào tổng thể lối sống, bao gồm chế độ ăn, vận động và hạn chế rượu bia.

Không thay thế lối sống lành mạnh
Dù mang lại một số lợi ích, nước chanh chỉ nên được xem là một phần của chế độ sống lành mạnh.

Theo các chuyên gia y tế, cách tốt nhất để bảo vệ gan vẫn là ăn uống cân bằng, duy trì cân nặng hợp lý và hạn chế các yếu tố gây hại như rượu, thuốc lá, theo NIH.

Nước chanh là lựa chọn đơn giản, giúp bổ sung nước, hỗ trợ tiêu hóa và góp phần bảo vệ chức năng gan khi sử dụng đúng cách.

VietBF@sưu tập

Củ sen là thực phẩm quen thuộc nhưng ít ai biết có thể giúp ngủ ngon, giảm nóng trong và thư giãn thần kinh nếu dùng đúng cách.

Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Tấn Vũ, Đơn vị Điều trị Ban ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3 cho biết, trong nhịp sống hiện đại, áp lực công việc cùng thói quen sinh hoạt thiếu điều độ khiến tình trạng mất ngủ và “nội nhiệt” (nóng trong, bứt rứt) ngày càng phổ biến.

Trước khi tìm đến thuốc, việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng được xem là nền tảng quan trọng. Trong đó, củ sen - phần thân rễ nằm sâu trong bùn của cây sen - được xem là một đại diện tiêu biểu của phương pháp “thực trị” phương Đông, có khả năng làm dịu hệ thần kinh và hỗ trợ thanh nhiệt từ bên trong.

Củ sen giàu dưỡng chất hỗ trợ thần kinh và giấc ngủ
Củ sen có tên khoa học Nelumbo nucifera. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy đây là nguồn vi chất phong phú.

Đáng chú ý, nhóm vitamin B - đặc biệt là vitamin B6 (pyridoxine) - đóng vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine, những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và giấc ngủ.


Củ sen có nhiều lợi ích cho sức khỏe

ẢNH: AI

Bên cạnh đó, củ sen chứa nhiều kali và magie nhưng ít natri, giúp hỗ trợ giãn mạch, ổn định huyết áp và thư giãn cơ thể. Hàm lượng vitamin C cao mang lại khả năng chống oxy hóa, góp phần tăng cường miễn dịch.

Ngoài ra, các hợp chất phenolic như catechin và axit gallic còn có tác dụng kháng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh.

Tác động đến giấc ngủ và tình trạng “nóng trong người”
Đối với mất ngủ và căng thẳng thần kinh, củ sen phát huy tác dụng qua hai cơ chế chính.

Thứ nhất, vitamin B6 tham gia vào quá trình chuyển hóa tryptophan thành serotonin và melatonin - 2 chất quan trọng giúp điều hòa tâm trạng và nhịp sinh học. Thiếu hụt vitamin này có thể góp phần gây rối loạn giấc ngủ và lo âu.

Thứ 2, với tình trạng “nóng trong người”, củ sen giúp làm mát cơ thể nhờ hàm lượng nước và chất điện giải dồi dào, từ đó giảm cảm giác khô miệng, bứt rứt.

Đồng thời, các hợp chất như tannin và vitamin K còn giúp tăng độ bền thành mạch, hỗ trợ giảm các biểu hiện do “huyết nhiệt” như chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc nổi mụn.

Dùng thế nào để phát huy hiệu quả?
Theo y học cổ truyền, tác dụng của củ sen thay đổi tùy theo cách chế biến.

Củ sen sống (sinh ngẫu): Vị ngọt, tính hàn, giúp thanh nhiệt, lương huyết, giải khát. Phù hợp với các trường hợp nhiệt miệng, sốt, khát nước, chảy máu cam hoặc cảm giác bứt rứt do nóng trong.
Củ sen chín (thục ngẫu): Tính ôn, giúp kiện tỳ, bổ huyết, cải thiện tiêu hóa và an thần. Phù hợp với người mất ngủ do suy nhược, ăn kém, cơ thể gầy yếu hoặc người cao tuổi.
Vì vậy, người mất ngủ do thể hư nên ưu tiên dùng củ sen đã nấu chín. Ngược lại, nếu mất ngủ đi kèm biểu hiện “thực nhiệt” như bốc hỏa, táo bón, miệng khô, có thể dùng củ sen tươi với lượng phù hợp.

Một số cách dùng đơn giản, dễ áp dụng
Từ lâu, củ sen đã được sử dụng trong nhiều món ăn - bài thuốc quen thuộc:

Canh củ sen hầm hạt sen, táo đỏ, thịt nạc: Giúp bổ tâm tỳ, dưỡng huyết, hỗ trợ ngủ sâu.
Nước ép củ sen tươi (có thể thêm một lát gừng): Giúp thanh nhiệt, giảm nóng trong, đặc biệt khi có triệu chứng chảy máu cam.
Trà củ sen khô: Dùng hằng ngày giúp an thần nhẹ, hỗ trợ hô hấp và thanh lọc cơ thể.
Lưu ý khi sử dụng củ sen
Bác sĩ Vũ lưu ý, dù là thực phẩm lành tính, củ sen vẫn cần sử dụng đúng cách. Người có tỳ vị hư hàn (hay lạnh bụng, tiêu lỏng) không nên dùng củ sen sống, mà nên nấu chín kỹ và có thể kết hợp với gừng.
Do củ sen sinh trưởng trong bùn, nguy cơ nhiễm ký sinh trùng vẫn tồn tại, vì vậy cần ưu tiên ăn chín, uống sôi và sơ chế kỹ khi dùng tươi.

Ngoài ra, người mắc bệnh tiểu đường cần kiểm soát lượng ăn do củ sen chứa hàm lượng carbohydrate tương đối cao, nên dùng thay thế một phần tinh bột trong bữa ăn thay vì ăn kèm. Để đạt hiệu quả tối ưu, người dùng vẫn nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi áp dụng lâu dài.

VietBF@sưu tập