Những điều kiện cứng rắn từ cả hai phía đang làm tê liệt tiến trình ngoại giao, khi Mỹ thúc ép nhượng bộ còn Iran tận dụng lợi thế mới để gia tăng sức ép trên bàn cờ khu vực.

Gần như đúng một tháng trước, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã có các cuộc tiếp xúc gián tiếp với phía Iran tại Geneva, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn khẳng định ưu tiên giải pháp ngoại giao. Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

Hiện nay, Washington một lần nữa tìm cách nối lại đối thoại sau khi ông Trump bất ngờ “quay xe” hôm 23/3, tuyên bố hai nước đang đàm phán chấm dứt xung đột. Dù Nhà Trắng công khai tỏ ra lạc quan, con đường trở lại bàn đàm phán vẫn đối mặt với hàng loạt trở ngại lớn.

Các đồng minh vùng Vịnh và châu Âu đang theo dõi sát sao diễn biến, đồng thời bày tỏ lo ngại về sự thiếu tiến triển trong việc thúc đẩy đàm phán hoặc thậm chí thiết lập một lệnh ngừng bắn, theo nhiều nguồn tin của CNN.

Dù các nỗ lực thu xếp một cuộc gặp giữa hai bên đang được xúc tiến, giới chức nhận định khả năng cuộc gặp diễn ra trong thời gian gần là rất thấp do khoảng cách quá lớn trong lập trường.

Cuộc đấu "điều kiện"
Nguy cơ các hoạt động quân sự tiếp diễn từ phía Mỹ và Israel tiếp tục phủ bóng lên triển vọng đối thoại. Trong khi đó, Tehran cho rằng họ đang nắm trong tay một “quân bài” mới so với trước khi chiến tranh nổ ra: quyền kiểm soát thực tế đối với eo biển Hormuz.

“Mọi điều kiện cơ bản phải được thống nhất trước khi hai bên có thể ‘lên máy bay’ cho tiến trình đàm phán”, một nguồn tin khu vực nói với CNN, cho biết thêm Iran đã đưa ra “cái lắc đầu tối đa” đối với một đề xuất mang tính “tối đa” từ phía Mỹ.Đầu tuần này, Washington thông qua Pakistan đã chuyển tới Tehran danh sách 15 yêu cầu. Phần lớn nội dung lặp lại các điều kiện trước chiến tranh, bao gồm Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, chuyển giao lượng uranium làm giàu cao cho Mỹ, chấp nhận hạn chế năng lực quốc phòng, và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Theo Nate Swanson, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nếu đây thực sự là lập trường của Washington, “không có kịch bản nào dẫn đến đàm phán thành công”.

Về phía Israel - bên tham chiến quan trọng còn lại - nước này lo ngại Mỹ có thể đơn phương tuyên bố lệnh ngừng bắn kéo dài một tháng nhằm tạo điều kiện cho đàm phán với Iran. Tuy nhiên, Tel Aviv vẫn hoài nghi khả năng đạt đột phá.

“Mức nhượng bộ tối đa mà Iran có thể chấp nhận vẫn không đáp ứng được mức tối thiểu mà Mỹ yêu cầu”, một nguồn tin Israel nhận định. Dù vậy, nước này đánh giá một số yếu tố trong khuôn khổ đề xuất của Mỹ là “tích cực”, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân và hoạt động của các lực lượng ủy nhiệm của Iran.

Tuy nhiên, về dài hạn, Israel lo ngại bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào cũng khó giải quyết triệt để các mối quan ngại, nhất là chương trình tên lửa đạn đạo và mạng lưới ủy nhiệm của Tehran.Ông Swanson cho rằng Iran có thể nhìn nhận lập trường của ông Trump không thay đổi, hoặc chấp nhận nhượng bộ, hoặc đối mặt leo thang, và vì vậy chưa thực sự coi trọng kênh ngoại giao. Theo ông, Tehran cũng đang đưa ra “những đề xuất táo bạo và thiếu thực tế không kém.”

Hôm 25/3 (giờ địa phương), một quan chức Iran công bố danh sách yêu cầu riêng, theo kênh Press TV, bao gồm: chấm dứt hoàn toàn các hành động “xâm lược và ám sát”, thiết lập cơ chế đảm bảo chiến tranh không tái diễn, bồi thường thiệt hại rõ ràng, ngừng toàn bộ chiến dịch quân sự trên mọi mặt trận và đối với các lực lượng đồng minh của Iran, đồng thời công nhận quyền chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.

Chưa tìm được lối thoát?
Khả năng của Tehran trong việc gây gián đoạn tuyến hàng hải chiến lược Hormuz bất chấp việc năng lực quân sự bị Mỹ suy giảm đã khiến giá năng lượng tăng vọt và làm chao đảo thị trường toàn cầu. Đây cũng được xem là đòn bẩy quan trọng của Iran trong các cuộc đàm phán tương lai.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin, hiện chưa bên trung gian nào có thể phác họa rõ ràng một khuôn khổ thỏa thuận khả thi.Một số quốc gia vùng Vịnh và đồng minh của Mỹ muốn chấm dứt giao tranh ngay lập tức và mở lại eo biển, trong khi số khác kêu gọi một thỏa thuận toàn diện hơn. Đại sứ UAE tại Mỹ Yousef Al Otaiba nhấn mạnh trên Wall Street Journal rằng một lệnh ngừng bắn đơn thuần là chưa đủ.

“Một lệnh ngừng bắn là không đủ. Cần một kết quả mang tính quyết định, giải quyết toàn bộ các mối đe dọa từ Iran: năng lực hạt nhân, tên lửa, máy bay không người lái, các lực lượng ủy nhiệm và việc phong tỏa tuyến hàng hải quốc tế”, ông viết.

Theo ông Swanson, eo biển Hormuz đã trở thành “công cụ mới” của Iran theo cách chưa từng có, khi Tehran có xu hướng hành xử như một “trạm thu phí” đối với các tuyến vận tải đi qua khu vực.

Dù các quan chức Iran tiếp tục khẳng định không tham gia đàm phán với Mỹ, Ngoại trưởng Abbas Araghchi thừa nhận hai bên đang trao đổi thông điệp thông qua các bên trung gian.

“Việc gửi và phản hồi thông điệp, đưa ra cảnh báo hoặc nêu lập trường không phải là đàm phán hay đối thoại, mà chỉ là trao đổi thông tin”, ông nói trên truyền hình nhà nước.

Trong khi đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt vẫn khẳng định “các cuộc trao đổi đang tiếp diễn” và “mang tính xây dựng”.

Chính quyền Trump đang xúc tiến tổ chức một cuộc gặp tại Pakistan vào cuối tuần này nhằm tìm lối thoát cho cuộc chiến. Phó Tổng thống JD Vance được cho là sẽ dẫn đầu phái đoàn, cùng với một số quan chức cấp cao khác.

Theo các nguồn tin khu vực, phía Iran không muốn nối lại đàm phán với Witkoff và Kushner, mà ưu tiên làm việc với ông Vance. Trước đó, ông Trump cho biết các cuộc đàm phán hiện do Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio, Kushner và Witkoff dẫn dắt.

Tuy nhiên, kế hoạch vẫn có thể thay đổi về thời gian, địa điểm và thành phần tham dự. Thổ Nhĩ Kỳ cũng được đề xuất như một địa điểm thay thế, trong bối cảnh một số quan chức lo ngại về an ninh nếu tổ chức tại Pakistan. Cả Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đều từng đóng vai trò trung gian giữa Mỹ và Iran.Trong lúc các cuộc trao đổi dồn dập về khả năng đối thoại, các đồng minh vùng Vịnh âm thầm kêu gọi Washington không leo thang bằng việc triển khai bộ binh nhằm kiểm soát đảo Kharg hoặc thu giữ uranium làm giàu cao của Iran. Một quan chức cấp cao cảnh báo động thái này có thể gây thương vong lớn, kích hoạt phản ứng trả đũa và kéo dài xung đột.

Dẫu vậy, nguy cơ Mỹ tiếp tục hành động quân sự vẫn hiện hữu. Khoảng 1.000 binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù 82 của Mỹ được cho là sắp được điều động tới Trung Đông, làm gia tăng sức mạnh quân sự trong khu vực ngay khi Washington tuyên bố vẫn đang đàm phán với Tehran.

“Nếu “Iran không chấp nhận thực tế hiện tại”, ông Trump “'sẵn sàng tung ra những đòn tấn công khốc liệt'”, bà Leavitt cảnh báo.

Một nguồn tin cho biết bầu không khí trước thềm Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 của tổ chức này đang rất "căng thẳng," xuất phát từ những áp lực hiện hữu trong hệ thống thương mại toàn cầu.166 thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đang cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trước thềm Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 của tổ chức này diễn ra tại Cameroon từ ngày 26-29/3, giữa bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động liên quan đến xung đột tại Trung Đông.

Trong bốn ngày làm việc, các thành viên WTO sẽ nỗ lực vực dậy thể chế này, vốn đang bị suy yếu bởi những căng thẳng địa chính trị, các cuộc đàm phán bế tắc và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng - tất cả diễn ra trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông đang đe dọa nghiêm trọng đến thương mại quốc tế.

Một nguồn tin cho biết bầu không khí trước thềm cuộc họp đang rất "căng thẳng," xuất phát từ những áp lực hiện hữu trong hệ thống thương mại toàn cầu.Hai năm sau khi hội nghị tại Abu Dhabi kết thúc mà không đạt được tiến triển thực chất nào trong các vấn đề then chốt như trợ cấp thủy sản và nông nghiệp, các quốc gia thành viên hiện đang phải đối mặt với những thách thức còn cam go hơn.

Nhiệm vụ chính của họ sẽ là xây dựng một lộ trình cải tổ WTO, khi tổ chức này đã cho thấy sự bất lực trước làn sóng bảo hộ gia tăng và gần như không thể đàm phán các thỏa thuận mới.

Đầu tuần này, Ủy viên Thương mại châu Âu Maros Sefcovic đã kêu gọi một cuộc cải cách "nghiêm túc", đồng thời nhấn mạnh rằng các vấn đề về sân chơi bình đẳng, dư thừa năng lực sản xuất và chính sách thị trường cần được xử lý hiệu quả hơn so với trước đây.

Phía Anh cũng bày tỏ quan điểm trong một văn bản gần đây rằng WTO đang ở thời điểm then chốt và cảnh báo nếu không cải cách, tổ chức này sẽ dần trở nên mờ nhạt.

Nhiều thành viên đang kêu gọi sửa đổi quy trình ra quyết định của WTO, vốn từ lâu bị hạn chế bởi nguyên tắc đồng thuận giữa tất cả các thành viên.

Ngoài ra, cũng có những lời kêu gọi rà soát lại các quy định liên quan đến sự đối xử đặc biệt cho các nước đang phát triển, thiết lập sân chơi thương mại công bằng và nỗ lực khôi phục hệ thống giải quyết tranh chấp đang suy yếu.

Tuy nhiên, giới chuyên gia và các nhà ngoại giao nhận định khả năng đạt được đột phá tại hội nghị lần này là rất thấp do lợi ích quốc gia khác biệt quá lớn và các thành viên đang quá chia rẽ trong các vấn đề cốt lõi.

Hội nghị tại Yaounde lần này là kỳ hội nghị bộ trưởng đầu tiên của WTO kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào năm ngoái.

Sự kiện này diễn ra sau khi ông Trump tung ra hàng loạt đòn tấn công vào chủ nghĩa đa phương và các quy tắc của WTO thông qua các chính sách thuế quan diện rộng và các thỏa thuận thương mại song phương.

Các cuộc thảo luận tại Geneva để chuẩn bị cho hội nghị này cho thấy một số quốc gia - đặc biệt là Mỹ và Ấn Độ - không hài lòng với lộ trình được đề xuất. Mỹ đặc biệt chỉ trích nguyên tắc "Tối huệ quốc" (MFN) của WTO.

Ngược lại, Trung Quốc và các nước đang phát triển khác khẳng định họ muốn quy tắc này tiếp tục là nền tảng của WTO.

Yêu cầu cải tổ WTO càng trở nên cấp bách khi hệ thống giải quyết tranh chấp của tổ chức này bị tê liệt kéo dài. Cơ quan phúc thẩm của WTO đã bị "đóng băng" kể từ năm 2019 do Mỹ ngăn cản việc bổ nhiệm các thẩm phán mới.

Dù vậy, đối với nhiều người, mục tiêu tại Yaoundé không chỉ dừng lại ở việc thông qua một lộ trình.

Cựu Tổng giám đốc WTO Pascal Lamy nhận định rằng vấn đề cốt yếu là xác định xem WTO liệu có còn vai trò trong sứ mệnh cốt lõi là cắt giảm các rào cản thương mại hay không, vào đúng thời điểm mà thế giới đang có xu hướng gia tăng các rào cản đó./.

Ngày 25/3, giới chức Mexico cho biết sẽ triển khai gần 11.000 cảnh sát nhằm đảm bảo an ninh cho trận giao hữu giữa đội tuyển Mexico và Bồ Đào Nha, đánh dấu sự kiện sân vận động Azteca mở cửa trở lại vào ngày 28/3 tới.Theo phóng viên TTXVN tại Mexico, Thị trưởng Mexico City, bà Clara Brugada, nhấn mạnh sân Azteca là biểu tượng của thành phố cũng như của lịch sử bóng đá thế giới. Bà cho biết đây sẽ là sân vận động đầu tiên tổ chức 3 kỳ World Cup, sau các năm 1970 và 1986, đồng thời nhận định trận đấu giữa Mexico và Bồ Đào Nha là bước chuẩn bị quan trọng hướng tới World Cup 2026.

Trong khi đó, Giám đốc Sở An ninh Công dân của thành phố Mexico City (SSC), ông Pablo Vázquez Camacho, cho biết trong tổng số lực lượng triển khai có hơn 8.800 cảnh sát thuộc SSC và hơn 2.000 nhân sự liên bang, bao gồm quân đội, Vệ binh Quốc gia và lực lượng an ninh liên bang. Lực lượng chức năng sẽ sử dụng 472 phương tiện, 247 xe mô tô tuần tra, 16 xe cẩu, cùng 4 xe cứu thương, 2 mô tô cứu thương, 2 thiết bị bay không người lái và 1 trực thăng phục vụ công tác giám sát, phòng ngừa và ứng phó tình huống.Ngoài ra, khoảng 2.000 cảnh sát sẽ được bố trí bên trong sân vận động, trong khi lực lượng cảnh sát giao thông với gần 1.900 người sẽ đảm nhiệm phân luồng, điều tiết giao thông tại khu vực xung quanh.

Trận đấu giao hữu giữa đội tuyển Mexico và Bồ Đào Nha được xem là sự kiện mở màn cho quá trình chuẩn bị của Mexico trước khi đồng đăng cai World Cup 2026 cùng với Mỹ và Canada. Trận khai mạc giải đấu dự kiến diễn ra ngày 11/6/2026 tại sân Azteca, với sự góp mặt của đội tuyển Mexico và Nam Phi.

Theo kế hoạch, sân Azteca sẽ tổ chức tổng cộng 5 trận đấu tại World Cup 2026, trong khi các thành phố Guadalajara và Monterrey mỗi nơi đăng cai 4 trận. Đây sẽ là lần thứ ba Mexico đăng cai ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, sau các kỳ năm 1970 và 1986.

Theo các hãng tin Fars và Tasnim, quốc hội Iran đang tìm cách thông qua luật thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Truyền thông dẫn lời Chủ tịch Ủy ban Dân sự Quốc hội Iran cho biết dự thảo luật đã được chuẩn bị và sẽ sớm được nhóm pháp lý của cơ quan lập pháp hoàn thiện.

Quan chức này cho biết: "Theo kế hoạch, Iran phải thu phí để đảm bảo an ninh cho các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Điều này hoàn toàn tự nhiên. Cũng giống như các hành lang khác, khi hàng hóa đi qua một quốc gia, phải trả thuế, eo biển Hormuz cũng là một hành lang. Chúng tôi đảm bảo an ninh cho khu vực và việc tàu thuyền hay tàu chở dầu trả thuế là điều bình thường".Iran đang yêu cầu sự công nhận quốc tế về quyền kiểm soát eo biển Hormuz trong khuôn khổ một trong 5 điều kiện để chấm dứt cuộc chiến đang diễn ra.

Trong khi đó, một ngày sau khi Hải quân Iran tuyên bố tàu USS Abraham Lincoln buộc phải thay đổi vị trí do hỏa lực từ một loạt tên lửa hành trình, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã lên tiếng làm rõ. Theo đó, tàu sân bay này vẫn đang tiếp tục các hoạt động tác chiến nhằm vào mục tiêu quân sự tại Iran trong khi di chuyển trên vùng biển khu vực.

Trong bài đăng trên mạng xã hội X, CENTCOM khẳng định: "Tàu USS Abraham Lincoln vẫn tiếp tục triển khai các phi vụ chống lại những mục tiêu quân sự tại Iran khi đang hoạt động trong khu vực".Trước đó hôm 25-3, Hải quân Iran đưa ra cảnh báo trực tiếp tới Mỹ, tuyên bố rằng tàu sân bay USS Abraham Lincoln đang bị giám sát chặt chẽ và sẽ đối mặt với các cuộc tấn công tiềm tàng nếu tiếp cận lãnh thổ Iran.

Theo đài truyền hình quốc gia Press TV, Chuẩn đô đốc Shahram Irani, Tư lệnh Hải quân Iran, cảnh báo tàu USS Abraham Lincoln luôn nằm trong tầm mắt của họ và sẽ bị lực lượng hải quân nước này tấn công nếu đi vào tầm bắn của các hệ thống tên lửa Iran.

Mối đe dọa quân sự này diễn ra sau khi các quan chức quân sự cấp cao tại Tehran bác bỏ tầm ảnh hưởng của Mỹ, đồng thời mô tả những nỗ lực ngoại giao gần đây của Washington chỉ màn kịch giả tạo.

Press TV dẫn lời Trung tá Ebrahim Zolfaqari, người phát ngôn của Tổng hành dinh Khatam al-Anbiya, cho rằng "quyền lực chiến lược" mà Mỹ từng phô trương giờ đây đã trở thành một "thất bại chiến lược".

Bộ Tình báo Iran cho biết lực lượng an ninh nước này đã bắt giữ 39 người bị cáo buộc liên quan các mạng lưới mà Tehran cho là thù địch, trong một chiến dịch phòng ngừa tại tỉnh Tehran.Trong thông cáo, cơ quan này cho biết chiến dịch do tổ chức tình báo tỉnh Tehran thực hiện, nhằm phát hiện và ngăn chặn các hoạt động bị cho là đe dọa an ninh.

Theo Bộ Tình báo Iran, 27 trong số những người bị bắt bị cáo buộc là thành viên của hai nhóm mà nước này xếp vào diện khủng bố. Một nghi phạm khác được cho là đang tìm cách thiết lập một “tế bào hoạt động” tại tỉnh Sistan và Baluchestan bằng số vũ khí mới thu giữ, trước khi bị bắt.

Giới chức cho biết đã tịch thu 49 thiết bị nổ tự chế, hai súng trường Kalashnikov, 16 súng ngắn, 50 băng đạn và hơn 1.500 viên đạn. Ngoài ra còn có súng điện, hơi cay, bom xăng Molotov, vật liệu chế tạo chất nổ và 7 thiết bị Starlink.Bộ này cũng cho biết hai người trong số các nghi phạm bị cáo buộc hoạt động trên không gian mạng nhằm phát tán nội dung gây bất ổn tâm lý và chống lại Iran.

Một số nghi phạm khác bị cho là đã cung cấp dữ liệu vị trí và thông tin triển khai của lực lượng an ninh cho các mạng lưới mà Tehran coi là đối địch, trong đó có một mạng lưới gián điệp liên quan đến “International”.

Theo phía Iran, Iran International là kênh tin tức tiếng Ba Tư có trụ sở tại London và bị nước này liệt vào danh sách tổ chức khủng bố, với cáo buộc phát tán thông tin chống lại Tehran.

Việc Mỹ triển khai Sư đoàn Dù 82 - lực lượng phản ứng nhanh tinh nhuệ - tới Trung Đông đang thu hút sự chú ý, làm dấy lên nhiều đồn đoán về khả năng Washington vừa gia tăng sức ép quân sự, vừa chuẩn bị cho các kịch bản tác chiến quy mô lớn nhằm vào Iran.
Lầu Năm Góc đang triển khai Sư đoàn Dù 82 - lực lượng tinh nhuệ của Lục quân Mỹ, được huấn luyện để nhảy dù xuống các khu vực thù địch và nhanh chóng kiểm soát địa bàn - tới Trung Đông. Thông tin này được tiết lộ với truyền thông hôm 24/3, đánh dấu bước tăng cường lực lượng mới nhất của Washington trong bối cảnh nguy cơ leo thang xung đột gia tăng, bao gồm khả năng tiến hành chiến dịch nhằm vào trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Iran.

Newsweek dẫn các nguồn tin cho hay, khoảng 3.000 lính dù có thể được điều động, bổ sung vào lực lượng khoảng 5.000 lính Thủy quân lục chiến đang trên đường tới khu vực, nâng tổng số binh sĩ Mỹ tại Trung Đông lên khoảng 50.000 người. Động thái này được xem là một phần trong chiến lược “hai mũi nhọn” của Mỹ, vừa gia tăng sức ép quân sự, vừa phát tín hiệu sẵn sàng đàm phán với Iran.

Đầu tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề xuất một thỏa thuận với Iran, đồng thời cũng cảnh báo khả năng tấn công. Ông khẳng định Mỹ “có thể đánh sập” đảo Kharg “bất cứ lúc nào”. Hòn đảo nhỏ cách đất liền khoảng 24km này đóng vai trò then chốt đối với nền kinh tế Iran khi chiếm tới 90% lượng dầu xuất khẩu của nước này.

Tuần trước, lực lượng Mỹ đã tiến hành không kích nhằm vào các vị trí rải thủy lôi của Iran. Tuy nhiên, việc triển khai thêm hàng nghìn binh sĩ Lục quân và Thủy quân lục chiến có thể mở ra nhiều phương án tấn công trên bộ, giúp Nhà Trắng hiện thực hóa các cảnh báo quân sự.

Mục tiêu đảo Kharg và toan tính chiến lược
Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu - được xem là một trong những biện pháp đáp trả hiệu quả nhất của Tehran trước các đợt không kích của Mỹ và Israel kể từ ngày 28/2. Động thái này đã đẩy giá dầu tăng vọt do lo ngại gián đoạn nguồn cung, gây biến động mạnh trên các thị trường tài chính toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, kiểm soát đảo Kharg - nằm ở phía bắc eo biển Hormuz - sẽ giúp Mỹ nắm quyền chi phối hoạt động xuất khẩu dầu - trụ cột kinh tế của Iran. Qua đó, Mỹ có thể làm gián đoạn nguồn thu năng lượng của Iran và gia tăng sức ép buộc nước này phải nhượng bộ và nới lỏng phong tỏa eo biển.

Tuy nhiên, Iran tuyên bố đã sẵn sàng đối phó với kịch bản Mỹ tấn công. Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo Tehran đang “theo dõi chặt chẽ mọi động thái của Mỹ, đặc biệt là việc triển khai quân”, đồng thời nhấn mạnh: “Đừng thử thách quyết tâm bảo vệ lãnh thổ của chúng tôi”.

Vai trò của Sư đoàn Dù 82
Sư đoàn Dù 82, thường đóng tại căn cứ Fort Bragg (bang Bắc Carolina), có thể được triển khai tới bất kỳ khu vực nào trên thế giới trong thời gian rất ngắn. Đây là một trong những lực lượng phản ứng nhanh nhất của Mỹ, có khả năng triển khai toàn cầu chỉ trong vài giờ và thường được sử dụng trong các nhiệm vụ rủi ro cao hoặc cần xử lý khẩn cấp.

Khác với các đơn vị thông thường, lính dù của Sư đoàn 82 có thể triển khai tới khu vực mục tiêu trong vòng 18 giờ mà không cần nhiều xe tăng hay phương tiện bọc thép. Điều này giúp tăng yếu tố bất ngờ và tốc độ, nhưng cũng khiến họ dễ bị tổn thương trước hỏa lực đối phương.

Trong các phương án tác chiến, lực lượng này có thể được triển khai để nhanh chóng kiểm soát các mục tiêu then chốt như sân bay, cảng biển hoặc cơ sở hạ tầng chiến lược, sau đó củng cố và mở rộng phạm vi kiểm soát. Lực lượng lính dù sẽ phối hợp với thủy quân lục chiến - những đơn vị có kinh nghiệm trong các chiến dịch đổ bộ nhanh.

Lực lượng Thủy quân lục chiến và kịch bản tác chiến
Hiện gần 5.000 lính Thủy quân lục chiến Mỹ đang được điều tới Trung Đông trong hai đơn vị viễn chinh (MEU).

Đơn vị viễn chinh số 31, gồm khoảng 2.200 binh sĩ, đang di chuyển cùng tàu đổ bộ USS Tripoli, dự kiến tới khu vực trong những ngày tới. Ngoài ra, nhóm tác chiến đổ bộ Boxer (ARG), bao gồm tàu USS Boxer và hai chiến hạm khác, cũng đang trên đường từ California, dự kiến mất 3 - 4 tuần để tới nơi.

Các chuyên gia nhận định Thủy quân lục chiến nhiều khả năng sẽ đóng vai trò mũi nhọn trong giai đoạn đầu của chiến dịch, bao gồm đổ bộ, kiểm soát mục tiêu và ổn định tình hình. Sau đó, lực lượng lính dù sẽ được triển khai để tăng viện và mở rộng phạm vi hoạt động.

Ngoài nhiệm vụ tác chiến, các đơn vị công binh Thủy quân lục chiến có thể được sử dụng để sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại, như đường băng hoặc cảng biển, nhằm phục vụ các đợt triển khai tiếp theo.

Một kịch bản được đề cập là Mỹ có thể tiến hành chiến dịch đổ bộ đường biển nhằm vào đảo Kharg hoặc các đảo khác ngoài khơi Iran, qua đó tạo điều kiện khôi phục lưu thông tại eo biển Hormuz.

Trong chiến dịch này, binh sĩ Mỹ sẽ đổ bộ từ tàu và trực thăng, dưới sự yểm trợ của không quân nhằm vô hiệu hóa các mục tiêu đe dọa. Trước đó, Mỹ có thể tiến hành các đợt không kích để phá hủy hệ thống phòng không của Iran.

Tuy nhiên, rủi ro vẫn ở mức cao. Iran có thể đáp trả bằng tên lửa đạn đạo tầm xa hoặc máy bay không người lái từ đất liền. Các tàu chiến Mỹ tiếp cận khu vực cũng đối mặt nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa chống hạm hoặc thủy lôi.

Dù có thể kiểm soát mục tiêu trong thời gian ngắn, các đơn vị phản ứng nhanh như Thủy quân lục chiến và Sư đoàn Dù 82 khó duy trì hiện diện lâu dài nếu không có thêm lực lượng tăng viện quy mô lớn.

Những rủi ro tiềm ẩn
Các chuyên gia quân sự cho rằng một chiến dịch đổ bộ vào đảo Kharg sẽ tiềm ẩn những rủi ro lớn, bao gồm khả năng thương vong cao đối với lực lượng Mỹ. Theo các nguồn tin, hòn đảo này có hệ thống phòng thủ nhiều lớp, và trong những tuần gần đây Iran đã triển khai thêm các hệ thống tên lửa phòng không vác vai (MANPADS).

Iran cũng đã bố trí các bẫy, bao gồm mìn chống bộ binh và mìn chống thiết giáp xung quanh hòn đảo, trong đó có cả dọc bờ biển, nơi lực lượng Mỹ có thể đổ bộ nếu Tổng thống Donald Trump quyết định triển khai chiến dịch trên bộ.

Giới chức Mỹ dự kiến sẽ có các cuộc họp kín để đánh giá phương án sử dụng lực lượng. Điều này cho thấy kế hoạch vẫn đang được hoàn thiện và có thể thay đổi.

Trong khi đó, Iran tiếp tục phủ nhận việc đàm phán trực tiếp với Mỹ, dù thừa nhận có trao đổi thông điệp qua trung gian. Diễn biến hiện nay cho thấy tình hình vẫn đang ở trạng thái “vừa đối đầu quân sự, vừa thăm dò ngoại giao”, với khả năng leo thang hoặc hạ nhiệt phụ thuộc vào các bước đi tiếp theo của hai bên.

Ngày 25/3, Bộ Chiến tranh Mỹ thông báo đã ký 3 thỏa thuận với các nhà thầu quốc phòng nhằm tăng cường sản xuất tên lửa và linh kiện, bổ sung cho kho dự trữ đang cạn kiệt, do sử dụng trong chiến dịch quân sự tại Trung Đông.Theo thông báo, Lockheed Martin và BAE Systems sẽ tăng gấp 4 lần sản xuất “seeker head” - bộ phận quan trọng cho Hệ thống phòng thủ khu vực tầm cao cuối cùng (THAAD), vốn đã được triển khai nhiều lần tại Trung Đông. Trước đó, Lockheed Martin đã công bố kế hoạch tăng tốc sản xuất THAAD từ khoảng 100 lên 400 bộ mỗi năm trong vài năm tới.

Ngoài ra, Lầu Năm Góc cũng thông báo một thỏa thuận khác với Lockheed Martin nhằm “đẩy nhanh” sản xuất tên lửa hành trình tấn công chính xác PrSM, loại tên lửa chiến thuật lần đầu được Mỹ sử dụng trong chiến dịch chống Iran, thay thế hệ thống hệ thống tên lửa chiến thuật lục quân (ATACMS) trước đây. Lockheed Martin xác nhận đơn hàng tăng gấp 4 lần, dựa trên hợp đồng trị giá 4,94 tỷ USD được quân đội Mỹ trao năm ngoái.Trong thỏa thuận thứ ba, Honeywell Aerospace cam kết tăng sản xuất các linh kiện quan trọng cho kho đạn dược Mỹ, bao gồm hệ thống dẫn đường.

Cùng ngày, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, Đô đốc Brad Cooper, thông báo lực lượng Mỹ đã tấn công khoảng 70% số cơ sở sản xuất tên lửa, thiết bị bay không người lái và các tàu chiến của Iran. Ông ước tính gần 92% các tàu chiến quan trọng của Iran đã hư hại hoặc bị phá hủy, làm giảm đáng kể khả năng tác chiến hải quân của Tehran ở khu vực và trên phạm vi toàn cầu. Bên cạnh đó, tần suất phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran đã giảm khoảng 90% và khả năng tái xây dựng hạ tầng quân sự của nước Cộng hòa Hồi giáo cũng bị hạn chế.

Cũng trong ngày 25/3, bất chấp việc truyền thông nhà nước Iran đưa tin Tehran đã bác bỏ kế hoạch 15 điểm nhằm chấm dứt xung đột do Washington đề xuất, Nhà Trắng vẫn khẳng định các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran đang diễn ra.

Phát biểu trước báo giới, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết: “Các cuộc đàm phán vẫn tiếp diễn và mang tính xây dựng”. Tuy nhiên, bà cảnh báo Tổng thống Mỹ Donald Trump sẵn sàng thực hiện các biện pháp mạnh nếu Iran không chấp thuận các điều khoản chấm dứt xung đột.

Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei, khẳng định Tehran không có kế hoạch đàm phán với Mỹ và tỏ ra nghi ngờ về tính đáng tin cậy của ngoại giao Mỹ, nhắc lại những kinh nghiệm khó khăn từ các cuộc thương thảo hạt nhân trước đây.

Trong diễn biến khác, Chính phủ Australia ngày 25/3 thông báo cấm công dân Iran nhập cảnh với mục đích du lịch hoặc làm việc trong vòng 6 tháng tới, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro về việc người mang thị thực ngắn hạn không rời đi khi hết hạn.

Thông báo của Bộ Nội vụ Australia nêu rõ xung đột tại Iran làm tăng khả năng một số người mang thị thực tạm thời “không thể hoặc không có ý định rời Australia khi thị thực hết hiệu lực”. Tuy nhiên, Canberra cho biết sẽ xem xét ngoại lệ theo từng trường hợp cụ thể, chẳng hạn đối với cha mẹ của công dân Australia.

Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke nhấn mạnh nhiều thị thực du lịch đã được cấp trước khi xảy ra xung đột mà có lẽ sẽ không được chấp thuận nếu nộp đơn ở thời điểm hiện tại. Ông cũng khẳng định các quyết định cho phép cư trú lâu dài tại Australia cần phải là chủ trương có tính toán của chính phủ, thay vì trở thành hệ quả ngẫu nhiên từ các chuyến du lịch cá nhân.

Theo số liệu chính thức, hiện có hơn 85.000 người sinh ra tại Iran đang sinh sống tại Australia, tập trung chủ yếu tại các thành phố lớn như Sydney và Melbourne.

Trong hai ngày từ ngày 26 - 27/3, Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm bảy nước công nghiệp phát triển (G7) sẽ diễn ra tại Pháp trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu gia tăng biến động. Đáng chú ý, hai điểm nóng Ukraine và Iran được dự báo sẽ chi phối phần lớn chương trình nghị sự.Theo các nguồn tin ngoại giao, Hội nghị lần này mang tính chất đặc biệt khi các nước G7 phải cùng lúc đối mặt với hai cuộc khủng hoảng lớn. Trong khi xung đột Nga - Ukraine tiếp tục đòi hỏi cam kết hỗ trợ dài hạn về quân sự và tài chính, thì căng thẳng liên quan tới Iran đang có xu hướng leo thang, làm gia tăng nguy cơ bất ổn tại Trung Đông và đe dọa các tuyến vận tải năng lượng chiến lược.Một trong những thách thức lớn nhất của hội nghị là sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu. Trong khi Washington thúc đẩy lập trường cứng rắn hơn với Tehran thì nhiều thành viên còn lại lại ưu tiên các giải pháp ngoại giao để tránh xung đột lan rộng. Sự khác biệt về quan điểm đang đặt ra bài toán khó cho việc tìm kiếm một tiếng nói chung trong nội khối.

Giới quan sát nhận định yếu tố “khó đoán” trong chính sách đối ngoại của Mỹ đang tác động rõ nét tới không khí hội nghị. Những động thái mang tính đơn phương gần đây, cùng các tín hiệu chưa thực sự nhất quán về định hướng chiến lược, đã khiến các đồng minh thận trọng hơn và gia tăng nhu cầu làm rõ lập trường của Washington trong các vấn đề then chốt.

Trong khi đó, các hệ lụy từ hai cuộc xung đột tiếp tục lan rộng. Tình hình căng thẳng tại Trung Đông đang gây sức ép lên nguồn cung năng lượng, đẩy giá dầu tăng và làm gia tăng lo ngại về lạm phát cũng như nguy cơ gián đoạn kinh tế toàn cầu. Bên cạnh đó, xung đột tại Ukraine tiếp tục được coi là “thước đo” đối với mức độ đoàn kết cũng như khả năng duy trì cam kết hỗ trợ dài hạn của phương Tây.

Trong bối cảnh đó, Hội nghị Ngoại trưởng G7 tại Pháp được xem là phép thử quan trọng đối với năng lực điều phối của các nền kinh tế hàng đầu thế giới, khi họ vừa phải xử lý các thách thức an ninh cấp bách, vừa phải thu hẹp những khác biệt ngày càng rõ trong nội bộ.

Từ hôm 25/3, tàu ngầm Dosan của hải quân Hàn Quốc đã rời quân cảng Jinhae để tham gia cuộc tập trận chung với Canada. Dosan là tàu ngầm loại 3.000 tấn thuộc lớp Ahn Chang-ho do Hàn Quốc tự nghiên cứu, phát triển và chế tạo trong nước.Khí tài này sẽ vượt qua hải trình 14.000km để tới cảng Esquimalt - căn cứ hải quân chính của Lực lượng Hải quân Thái Bình Dương Canada ở phía Tây thành phố Victoria, vào cuối tháng 5 và tham gia tập cuộc trận chung nêu trên từ đầu tháng 6. Đây là lần đầu tiên một tàu ngầm của Hàn Quốc đi xuyên Thái Bình Dương và cũng là hải trình dài nhất từ trước đến nay.Sự có mặt của Hàn Quốc tại cuộc tập trận chung còn có ý nghĩa quan trọng với công nghiệp quốc phòng của nước này, khi Canada đang có kế hoạch lựa chọn đối tượng ưu tiên đàm phán cho một dự án chế tạo tàu ngầm thế hệ mới có quy mô lên tới khoảng 400 tỷ USD và Hàn Quốc cùng Đức đang cạnh tranh nhằm trúng thầu dự án.

Trong một diễn biến có liên quan, hiện nay Hải quân Hàn cuộc cũng đang tiến hành một cuộc tập trận riêng rẽ. Tham gia cuộc tập trận này là 20 chiến hạm và tầu ngầm, cùng các máy bay trinh sát trên biển thuộc biên chế của Hải quân Hàn Quốc.

Hoạt động này được cho là để tưởng niệm trận hải chiến Yeonpyeong, 16 năm sự cố đắm tầu trinh sát Cheonan khiến 46 người thiệt mạng và 55 nạn nhân của trận pháo kích Yeonpyeong năm 2010. Cuộc tập trận này sẽ kéo dài đến hết ngày 27/3.

Cũng trong ngày hôm nay, tại Bộ Tư lệnh Hạm đội số 2 của Hải quân Hàn Quốc đã diễn ra lễ truy điệu các nạn nhân xấu số của sự cố đắm tầu trinh sát Cheonan năm 2010, với sự tham gia của Thứ trưởng Quốc phòng và Tổng tham mưu trưởng Hải quân Hàn Quốc.

“Những gì Iran có thể nhượng bộ tối đa không đáp ứng được mức tối thiểu mà Mỹ yêu cầu”, nguồn tin từ Israel cho biết.

Gần 1 tháng trước, 2 đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner gặp gián tiếp phái đoàn Iran tại Geneva, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn khẳng định ngoại giao là lựa chọn ưu tiên. Chỉ 2 ngày sau, Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích Iran.Hiện nay, Mỹ một lần nữa tìm cách quay lại đàm phán, sau khi Tổng thống Donald Trump bất ngờ đổi hướng, tuyên bố 2 nước đang thương lượng để chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng còn rất nhiều rào cản lớn trên con đường trở lại bàn đàm phán, bất chấp sự lạc quan công khai của Nhà Trắng.

CNN dẫn nhiều nguồn tin cho biết, các đồng minh vùng Vịnh và châu Âu đang theo dõi sát sao diễn biến và lo ngại về việc thiếu động lực để tiến tới đàm phán chấm dứt xung đột, hoặc thậm chí thiết lập lệnh ngừng bắn.

Dù đang có nỗ lực sắp xếp một cuộc gặp giữa 2 bên, các nguồn tin cho biết ít có khả năng cuộc gặp có thể diễn ra sớm, khi vẫn còn khoảng cách lớn giữa danh sách yêu cầu của 2 nước.

Nguy cơ tiếp diễn các hành động quân sự của Mỹ và Israel vẫn bao trùm. Trong khi đó, Tehran tin rằng họ đang nắm giữ một công cụ quan trọng mà trước đây họ chưa có: gần như kiểm soát eo biển Hormuz.

“Một số điều cơ bản nhất phải được thống nhất trước khi 2 bên có thể bắt đầu đàm phán”, một nguồn tin khu vực cho biết, đồng thời tiết lộ rằng Iran hiện “kiên quyết từ chối đề xuất mang tính tối đa”.

Đầu tuần này, thông qua Pakistan, Mỹ đã chuyển danh sách 15 điều kiện tới Iran. Nhiều yêu cầu giống với các điều kiện trước chiến tranh: Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, Mỹ nắm giữ lượng uranium làm giàu cao của Iran, hạn chế năng lực phòng thủ của Tehran và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm.Nếu đó thực sự là lập trường của Mỹ, sẽ “không có khả năng nào để đàm phán thành công”, ông Nate Swanson, cựu quan chức Hội đồng An ninh quốc gia Mỹ, nói với CNN.

Một bên quan trọng khác trong cuộc chiến là Israel. Các nguồn tin từ Israel cho biết, nước này đang lo ngại Mỹ có thể tuyên bố ngừng bắn 1 tháng để tạo điều kiện cho đàm phán với Iran. Israel vẫn hoài nghi về khả năng đạt được đột phá.

“Những gì Iran có thể nhượng bộ tối đa không đáp ứng được mức tối thiểu mà Mỹ yêu cầu”, nguồn tin từ Israel cho biết. Israel đánh giá một số điều kiện mà Mỹ đưa ra sẽ có lợi cho Israel, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran và các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Tuy nhiên, một nguồn tin khác cho biết, về lâu dài Israel lo ngại thỏa thuận ngừng bắn sẽ không giải quyết hết các vấn đề, đặc biệt là chương trình tên lửa đạn đạo và hoạt động của các lực lượng ủy nhiệm.

Theo ông Swanson, Iran có thể nhìn nhận ông Trump vẫn giữ lập trường cũ, và có vẻ Tehran chưa mặn mà với triển vọng ngoại giao. Nhà phân tích này cho rằng Iran đang đưa ra “đề xuất táo bạo và phi thực tế không kém”.

Ngày 25/3, trên Press TV, một quan chức Iran công bố danh sách yêu cầu của nước này, bao gồm: chấm dứt hoàn toàn “các hành động gây hấn và ám sát”, thiết lập cơ chế cụ thể đảm bảo chiến tranh không tái diễn, đảm bảo thanh toán rõ ràng và đầy đủ thiệt hại chiến tranh, chấm dứt mọi hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận và đối với các lực lượng ủy nhiệm của Iran trong khu vực, đảm bảo Iran có thể thực thi chủ quyền đối với eo biển Hormuz.

Lợi thế mới và lập trường cứng rắn

Việc Tehran có thể làm gián đoạn một tuyến hàng hải quan trọng như eo biển Hormuz, dù Mỹ đã làm suy giảm năng lực quân sự của Iran, khiến giá nhiên liệu tăng vọt và gây bất ổn thị trường toàn cầu. Đây sẽ là một lợi thế lớn của Iran nếu bước vào các cuộc đàm phán tương lai. Các nguồn tin cho biết, đến nay chưa quốc gia trung gian nào có thể xác định được hình hài của một thỏa thuận khả thi.

Một số quốc gia vùng Vịnh và đồng minh của Mỹ muốn ngừng bắn ngay lập tức và mở lại eo biển, nhưng những nước khác muốn thấy thỏa thuận toàn diện hơn. Đại sứ UAE tại Mỹ Yousef Al Otaiba vừa viết trên Wall Street Journal rằng lệnh ngừng bắn là chưa đủ, kêu gọi đạt được thỏa thuận tổng thể.

“Một lệnh ngừng bắn đơn thuần là không đủ. Chúng ta cần kết quả dứt điểm giải quyết toàn bộ các mối đe dọa từ Iran: năng lực hạt nhân, tên lửa, máy bay không người lái, các lực lượng ủy nhiệm và phong tỏa các tuyến hàng hải quốc tế”, ông viết.

“Eo biển Hormuz là một công cụ mới đối với họ theo cách mà trước đây chúng ta chưa từng thấy”, ông Swanson nói, lưu ý rằng Iran muốn giữ vai trò “người thu phí” ở tuyến đường này.

Các quan chức Iran tiếp tục khẳng định họ không đàm phán với Mỹ, nhưng Ngoại trưởng Abbas Araghchi thừa nhận đã có trao đổi thông điệp giữa 2 nước thông qua trung gian.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định, “các cuộc trao đổi vẫn đang tiếp diễn” và “mang tính xây dựng.”

Giới chức Mỹ đang nỗ lực sắp xếp một cuộc gặp tại Pakistan vào cuối tuần này để tìm lối thoát cho cuộc chiến. Phó Tổng thống JD Vance dự kiến dẫn đầu đoàn Mỹ tham dự.

Tuy nhiên, thời điểm, địa điểm và thành phần tham dự cuộc gặp vẫn chưa chắc chắn. Thổ Nhĩ Kỳ cũng được đề xuất là địa điểm tiềm năng, do có một số lo ngại về tình hình an ninh của Pakistan.

Trong bối cảnh đó, các đồng minh vùng Vịnh được nói là đang kín đáo thuyết phục chính quyền Tổng thống Trump không leo thang bằng việc triển khai bộ binh để chiếm đảo Kharg hoặc thu giữ uranium làm giàu cao của Iran, do lo ngại sẽ gây thương vong lớn, kích hoạt phản ứng trả đũa và kéo dài xung đột.

Tuy vậy, vẫn còn khả năng Mỹ tiếp tục hành động quân sự. Khoảng 1.000 lính thuộc Sư đoàn Dù 82 của quân đội Mỹ dự kiến được triển khai tới Trung Đông trong những ngày tới. Bà Leavitt cảnh báo rằng nếu “Iran không chấp nhận thực tế hiện tại”, ông Trump “sẵn sàng tung ra đòn tấn công mạnh mẽ”.