Đột quỵ, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, là tình trạng não bị tổn thương nặng nề khi quá trình cung cấp máu lên não bị gián đoạn hoặc suy giảm đáng kể. Khi đó, não không nhận đủ oxy và dưỡng chất cần thiết để duy trì hoạt động của các tế bào.

Chỉ trong vài phút thiếu máu, các tế bào não đã có thể bắt đầu chết đi. Vì vậy, đột quỵ được xem là tình trạng cấp cứu khẩn cấp, cần can thiệp càng sớm càng tốt. Thời gian chậm trễ trong điều trị càng kéo dài, mức độ tổn thương não càng nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến khả năng vận động, tư duy, thậm chí đe dọa tính mạng.

Phần lớn người sống sót sau đột quỵ thường phải đối mặt với nhiều di chứng lâu dài như yếu hoặc liệt một bên cơ thể, suy giảm khả năng ngôn ngữ, rối loạn cảm xúc, thị lực kém và các vấn đề về nhận thức.

Bạn có biết rằng, nếu sử dụng đúng cách, cà phê không chỉ giúp tinh thần tỉnh táo mà còn có thể góp phần giảm nguy cơ đột quỵ?

Uống cà phê hợp lý có thể phòng đột quỵ hiệu quả

Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy cà phê chứa các hợp chất chống oxy hóa, có lợi cho hệ tim mạch. Một công bố của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ trên tạp chí Stroke ghi nhận, những người uống từ 1–3 tách cà phê mỗi ngày có nguy cơ đột quỵ thấp hơn khoảng 20% so với người không sử dụng.

Nghiên cứu này được tiến hành trên hơn 83.000 người trưởng thành tại Nhật Bản trong suốt 13 năm. Kết quả cho thấy cà phê có thể giúp giảm viêm, cải thiện tuần hoàn máu và góp phần duy trì huyết áp ổn định – những yếu tố quan trọng liên quan đến việc phòng ngừa đột quỵ.

Bên cạnh đó, một nghiên cứu khác được công bố trên Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism bởi các nhà khoa học từ Đại học Y khoa Tô Châu và Thụy Điển cũng củng cố thêm nhận định này.

Theo dữ liệu được Sci-News dẫn lại, nghiên cứu đã theo dõi hơn 360.000 người trong cơ sở dữ liệu BioBank (Anh), trong đó có hơn 172.000 người mắc các vấn đề tim mạch. Sau 11 năm, kết quả cho thấy những người tiêu thụ khoảng 200–300 mg caffeine mỗi ngày từ cà phê và trà có thể giảm tới 40% nguy cơ mắc đồng thời nhiều bệnh tim mạch chuyển hóa, bao gồm cả đột quỵ.

Tuy vậy, cần lưu ý rằng lợi ích này phụ thuộc vào liều lượng và cách sử dụng. Việc lạm dụng cà phê hoặc sử dụng không phù hợp có thể gây tác dụng ngược đối với sức khỏe.
Cách uống cà phê tốt cho tim mạch

1. Cà phê đen không đường – lựa chọn tốt cho tim mạch

Cà phê đen nguyên chất, không thêm đường hay sữa, được xem là cách tối ưu để tận dụng lợi ích sức khỏe. Loại đồ uống này không chứa chất béo và đường, góp phần giảm nguy cơ béo phì và tiểu đường – những yếu tố liên quan đến đột quỵ. Ngoài ra, cà phê đen giàu chất chống oxy hóa như polyphenol và axit chlorogenic, giúp bảo vệ mạch máu và giảm viêm. Việc uống cà phê còn hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin, ổn định đường huyết, từ đó gián tiếp giảm nguy cơ bệnh tim mạch.

2. Uống đúng lượng để tránh phản tác dụng

Dù có lợi, cà phê chỉ phát huy hiệu quả khi sử dụng ở mức hợp lý. Mức khuyến nghị phổ biến là khoảng 1–3 cốc mỗi ngày, tương đương 200–300mg caffeine. Lượng này có thể hỗ trợ tim mạch, giảm cholesterol xấu và cải thiện chuyển hóa. Ngược lại, tiêu thụ quá nhiều (trên 4 cốc/ngày) có thể gây tăng nhịp tim, huyết áp và cảm giác lo âu, đặc biệt nguy hiểm với người có tiền sử bệnh tim.

3. Kết hợp chế độ ăn lành mạnh

Hiệu quả của cà phê sẽ tăng lên khi đi cùng lối sống khoa học. Việc kết hợp với chế độ ăn giàu rau xanh, cá, dầu ô liu và các loại hạt giúp hỗ trợ hệ tim mạch tốt hơn, đồng thời giảm nguy cơ đột quỵ một cách bền vững.

Các loại nước khác cũng góp phần lưu thông máu, giúp hệ tim mạch khỏe hơn

1. Nước lọc

Nước lọc đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì hoạt động của cơ thể. Việc uống đủ nước giúp ổn định huyết áp, hỗ trợ lưu thông máu và hạn chế nguy cơ hình thành cục máu đông – yếu tố liên quan đến đột quỵ. Mỗi người nên bổ sung khoảng 1,8–2,2 lít nước mỗi ngày, tùy theo thể trạng và mức độ vận động. Với những người thường xuyên hoạt động ngoài trời hoặc ra nhiều mồ hôi, nhu cầu nước cần được tăng lên để tránh mất nước.

2. Nước ép trái cây

Nước ép từ trái cây tươi cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa, giúp tăng cường sức khỏe não bộ và hệ tim mạch. Tuy nhiên, nên ưu tiên nước ép nguyên chất, không thêm đường để tránh làm tăng lượng đường trong máu.

3. Nước ép rau củ

Các loại nước ép từ rau như cần tây, dưa chuột hay cải xoăn chứa nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất. Những thành phần này giúp giảm cholesterol, điều hòa huyết áp và hạn chế nguy cơ hình thành cục máu đông.

4. Trà xanh

Trà xanh nổi bật với hàm lượng chất chống oxy hóa cao, đặc biệt là catechin. Hợp chất này có tác dụng chống viêm, bảo vệ mạch máu và hỗ trợ giảm nguy cơ đột quỵ, nhất là các vấn đề liên quan đến tổn thương mạch máu não.

Vật lộn dưới nước, cả nhóm gồng mình kéo "quái vật" lên bờ

Một buổi đánh bắt tưởng chừng như bình thường bất ngờ trở thành khoảnh khắc khó tin, khi nhóm ngư dân phát hiện "quái vật" dưới lòng sông khiến cả chục người phải hợp sức mới kéo nổi.

Đoạn video đang lan truyền trên mạng xã hội Thái Lan ghi lại cảnh một nhóm ngư dân địa phương cùng nhau thả lưới trên sông, nhanh chóng thu hút sự chú ý. Ban đầu, mọi thứ diễn ra như những lần đánh bắt quen thuộc, cho đến khi chiếc lưới bắt đầu rung lên dữ dội, báo hiệu có một con cá cực lớn mắc bên trong.

Theo nội dung video, khi phát hiện cá đã mắc lưới, gần chục người đàn ông lập tức phối hợp kéo lưới. Tuy nhiên, việc thu lưới không hề dễ dàng. Con cá liên tục vùng vẫy mạnh, tạo ra lực cản lớn khiến cả nhóm phải dồn toàn bộ sức lực để giữ.

Nhiều người phải đứng sát nhau, phối hợp nhịp nhàng, vừa kéo vừa giữ để tránh bị tuột tay. Sau nhiều phút giằng co, thân cá dần lộ diện, khiến những người có mặt không khỏi sững sờ.

Đó là một con cá tra với kích thước vượt xa bình thường. Thân cá dài, to, phần bụng dày và nặng, ước tính nặng tới hàng chục kg. Chính kích thước khủng này khiến việc đưa cá lên bờ trở nên vô cùng khó khăn.

Để đảm bảo an toàn, nhóm ngư dân đã phải sử dụng một tấm vải lớn quấn quanh thân cá, hạn chế việc trơn trượt. Sau đó, họ mới có thể khiêng con cá lên, trước khi vận chuyển lên xe. Toàn bộ quá trình được ghi lại khiến nhiều người xem không khỏi kinh ngạc.
Cá tra "khổng lồ" hiếm gặp và những điều kiện đặc biệt phía sau

Ngay sau khi đoạn clip xuất hiện, nhiều ý kiến trên mạng xã hội cho rằng đây là một trong những cá thể cá tra lớn hiếm gặp trong tự nhiên. Không ít người bày tỏ sự tò mò về môi trường sống đã giúp con cá phát triển đến kích thước ấn tượng như vậy.

Trên thực tế, cá tra là loài cá nước ngọt phổ biến tại khu vực Đông Nam Á, đặc biệt ở các hệ thống sông lớn như sông Mekong. Trong điều kiện thuận lợi, chúng có thể phát triển với kích thước rất lớn, thậm chí đạt trọng lượng hàng trăm kg.

Những cá thể khổng lồ thường xuất hiện ở vùng nước sâu, nơi ít bị khai thác hoặc có nguồn thức ăn dồi dào. Ngoài ra, trong môi trường nuôi trồng đặc biệt, cá tra cũng có thể đạt kích thước lớn hơn bình thường.
Cảnh tượng gây choáng và lời nhắc về hệ sinh thái sông ngòi

Sự xuất hiện của con cá tra "quái vật" không chỉ khiến cộng đồng mạng thích thú mà còn cho thấy sự phong phú của hệ sinh thái sông ngòi trong khu vực.

Sự xuất hiện của con cá tra "quái vật" không chỉ khiến cộng đồng mạng thích thú mà còn cho thấy sự phong phú của hệ sinh thái sông ngòi trong khu vực. (Ảnh: Facebook)

Tuy nhiên, bên cạnh sự tò mò, nhiều ý kiến cũng cho rằng đây là lời nhắc về việc khai thác thủy sản cần đi đôi với bảo tồn. Những cá thể lớn như vậy thường mất nhiều năm để phát triển, đóng vai trò quan trọng trong cân bằng sinh thái.

Việc đánh bắt hợp lý, có kiểm soát không chỉ giúp duy trì nguồn lợi thủy sản mà còn góp phần bảo vệ những loài sinh vật quý hiếm trong tự nhiên.

1. Tuổi Sửu

Đứng đầu danh sách là tuổi Sửu, con giáp được dự báo có mức tăng tài sản ròng mạnh nhất đúng Rằm tháng 2 Âm lịch. Lý do không nằm ở vận may ngắn hạn mà ở nền tảng tài chính đã tích lũy từ trước.

Người tuổi Sửu vốn có sự kiên trì, biết quản lý tiền bạc và đầu tư dài hạn. Khi vận khí chuyển sang giai đoạn thuận lợi, những khoản đầu tư cũ của họ bắt đầu phát huy hiệu quả, tạo ra nguồn thu thụ động đáng kể.

Trong sự nghiệp, tuổi Sửu dễ đạt bước tiến lớn như mở rộng quy mô kinh doanh, ký kết hợp đồng giá trị cao hoặc giữ vị trí quản lý quan trọng. Điều này khiến thu nhập tăng theo cấp số nhân thay vì tăng tuyến tính.

Chuyên gia phong thủy cho rằng đây là thời điểm người tuổi Sửu bước vào chu kỳ “tài sinh tài” - tiền bạc tiếp tục tạo ra tiền bạc. Vì vậy, những người đã có nền tảng kinh tế tốt sẽ càng củng cố vị thế giàu có.

2. Tuổi Thìn

Đúng Rằm tháng 2 Âm lịch, người tuổi Thìn bước vào giai đoạn được xem là “mở kho tài lộc”. Tử vi cho thấy vận quý nhân tăng mạnh, giúp họ dễ gặp cơ hội hợp tác hoặc được cấp trên trọng dụng.

Trong công việc, tuổi Thìn có xu hướng được giao thêm trách nhiệm hoặc tham gia dự án mới mang tính quyết định. Đây chính là nguồn tạo ra bước nhảy thu nhập thay vì chỉ tăng lương nhỏ lẻ. Những người làm kinh doanh, đầu tư hoặc tự vận hành doanh nghiệp đặc biệt hưởng lợi khi dòng tiền quay vòng nhanh hơn.

Điểm đáng chú ý là tài sản ròng của tuổi Thìn không chỉ đến từ thu nhập chính mà còn từ các khoản tích lũy trước đó bắt đầu sinh lời. Nếu biết kiểm soát rủi ro, giai đoạn này có thể đánh dấu bước chuyển từ “ổn định tài chính” sang “tích lũy tài sản”.

3. Tuổi Dậu

Người tuổi Dậu sau thời gian dài làm việc bền bỉ được dự báo bước vào chu kỳ thu hoạch tài lộc. Tử vi cho rằng thời gian tới, họ sẽ phát huy thế mạnh về kỷ luật, quản lý và tính toán tài chính.

Trong môi trường công sở, tuổi Dậu dễ được đánh giá cao nhờ hiệu quả công việc rõ ràng. Cơ hội thăng chức hoặc tăng thu nhập xuất hiện theo hướng ổn định, ít rủi ro nhưng bền vững. Đây là giai đoạn phù hợp để xây dựng nền tảng tài chính dài hạn như tiết kiệm lớn, đầu tư an toàn hoặc mở rộng kỹ năng nghề nghiệp.

4. Tuổi Tý

Sau Rằm tháng 2 Âm lịch, tuổi Tý được dự báo có sự chuyển biến về nhận thức tài chính. Thay vì chỉ tập trung vào công việc quen thuộc, họ bắt đầu tìm kiếm nguồn thu mới hoặc hướng đi nghề nghiệp linh hoạt hơn.

Chuyên gia phong thủy nhận định đây là thời kỳ “động sinh tài”, nghĩa là càng chủ động thay đổi càng dễ tạo ra tiền bạc. Người tuổi Tý có thể nhận thêm dự án ngoài, mở kinh doanh nhỏ hoặc chuyển sang môi trường làm việc có thu nhập tốt hơn.

Điểm mạnh của tuổi Tý nằm ở khả năng nắm bắt xu hướng nhanh. Nếu biết tận dụng công nghệ hoặc các lĩnh vực đang phát triển, họ có thể tạo bước tăng trưởng tài sản đáng kể chỉ trong vài tháng.

*Thông tin mang tính chất tham khảo, chiêm nghiệm

Cô Lan năm nay 62 tuổi, luôn có sức khỏe tốt, được mọi người coi là người khỏe mạnh nhất trong gia đình. Hàng xóm luôn khen ngợi dì, nói rằng: "Tự nấu ăn là điều đáng an tâm nhất!". Nhưng không ai ngờ rằng vài tháng trước, một cuộc kiểm tra sức khỏe đã phát hiện ra một bất thường nhỏ ở gan của cô. Gia đình cô vô cùng ngạc nhiên: "Cô ấy chưa bao giờ hút thuốc hay uống rượu, làm sao lại có vấn đề được?".

Vị bác sĩ cau mày, và chỉ một câu nói đã khiến mọi người giật mình: "Nó có thể liên quan đến phương pháp nấu ăn". Hóa ra, những thói quen nhỏ nhặt tưởng chừng như bình thường trong nhà bếp lại có liên quan mật thiết đến nguy cơ ung thư.

Bạn có nghĩ rằng chỉ cần dùng ít dầu và muối là mọi chuyện sẽ ổn? Một số thói quen xấu ẩn giấu trong quá trình nấu nướng hàng ngày có thể âm thầm đe dọa sức khỏe của bạn, đặc biệt là chi tiết thứ hai mà nhiều người thậm chí còn không để ý đến.

Dưới đây là 4 thói quen xấu khi nấu ăn có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư gan mà nhiều người vẫn mắc.

Nhiều người tin rằng nhà bếp là "vùng đất thanh tịnh", tránh xa ô nhiễm và lành mạnh hơn so với đồ ăn mang về và nhà hàng. Trên thực tế, ô nhiễm không khí trong nhà bếp, xử lý dầu mỡ không đúng cách và tái sử dụng dầu ăn đều được các nghiên cứu y khoa uy tín liệt kê là các yếu tố nguy cơ liên quan mật thiết đến ung thư.

Khói nấu ăn ở nhiệt độ cao là nguyên nhân gây tử vong thầm lặng hàng đầu.

Một cuộc khảo sát do Bệnh viện Ung thư thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Y tế Trung Quốc thực hiện cho thấy, các bà nội trợ tiếp xúc với nồng độ khói nấu ăn cao trong thời gian dài có nguy cơ mắc ung thư phổi và ung thư đường tiêu hóa cao hơn từ 25-30%. Khói này chứa các chất như benzo[a]pyrene và các amin dị vòng, vốn là những chất gây ung thư đã được biết đến.

Một nghiên cứu khác của Đại học Y khoa phía Nam cho thấy những người nấu ăn trong nhà bếp thông gió kém với nồng độ khói nấu ăn cao trong hơn 10 giờ mỗi tuần có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn 24,7% so với dân số nói chung. Ho dai dẳng, khô họng và tức ngực là những dấu hiệu cảnh báo đầu tiên của cơ thể.

Hơn nữa, còn có vấn đề về dầu sử dụng nhiều lần ở nhiệt độ cao .

Hướng dẫn phòng ngừa và điều trị ung thư của Hiệp hội Y khoa Trung Quốc nêu rõ rằng việc hâm nóng dầu ba lần có thể dễ dàng tạo ra các chất gây ung thư mạnh như acrylamide, có thể gây hại cho gan và đường tiêu hóa, làm tăng nguy cơ ung thư sau khi ăn phải.

Bằng chứng y khoa cho thấy rằng sau khi đun nóng dầu thừa ở nhiệt độ cao ba lần, hàm lượng oxit và gốc tự do tăng lên đến 80%. Theo thời gian, điều này dễ dẫn đến rối loạn chức năng gan, tổn thương thận mãn tính, thậm chí thúc đẩy sự phát triển của tế bào ung thư.

Một quan niệm sai lầm phổ biến trong nhiều gia đình là họ thích những món ăn có hương vị đậm đà hoặc "cháy khét" .

Các nghiên cứu dịch tễ học đã chỉ ra rằng việc thường xuyên tiêu thụ thịt cháy khét và gia vị lên men từ thực phẩm chế biến kém chất lượng làm tăng nguy cơ ung thư từ 10-38%. Các nitrosamine còn sót lại trong những thực phẩm này có thể dễ dàng chuyển hóa thành độc tố trong đường tiêu hóa.

Dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc cho thấy việc thường xuyên ăn đồ nướng, đồ chiên hoặc đồ cháy làm tăng nguy cơ mắc ung thư dạ dày và thực quản từ khoảng 12-38%. Một số gia đình thích ăn hết phần thức ăn cháy dưới đáy nồi, mà không hề hay biết rằng mình đang làm tăng nguy cơ mắc ung thư.

Việc sử dụng thớt và dụng cụ ăn uống không sạch sẽ , dẫn đến ô nhiễm vi sinh vật, cũng là một trong những yếu tố chính góp phần vào tỷ lệ mắc ung thư đường tiêu hóa cao tái diễn.

Các chuyên gia đã phát hiện ra rằng viêm mãn tính và nhiễm trùng vi khuẩn tái phát là những yếu tố nguy cơ cao gây ung thư gan và ung thư dạ dày.

Vi khuẩn còn sót lại trên thớt và dao, đặc biệt là khi thực phẩm sống và chín không được tách biệt kỹ lưỡng, có thể dễ dàng dẫn đến nhiễm trùng tái phát với các vi khuẩn gây ung thư như Helicobacter pylori. Dữ liệu cho thấy những người nhiễm Helicobacter pylori có nguy cơ mắc ung thư dạ dày cao gấp sáu lần so với dân số nói chung. Đừng đánh giá thấp "chi tiết vô hình" này.

Nếu bạn tiếp tục duy trì "thói quen nấu ăn không đúng cách", bạn có thể phải đối mặt với bốn nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng này sau ba tháng.

Làm gì để phòng tránh?

- Hãy chú ý đến hệ thống thông gió và hút khói trong nhà bếp: Khi nấu ăn, hãy nhớ bật quạt hút mùi và mở cửa sổ để giảm khói còn sót lại. Đừng đợi đến khi dầu bốc khói mới cho thức ăn vào chảo; "xào ở lửa nhỏ" có thể làm giảm hiệu quả sự phát thải các chất gây ung thư.

- Tuyệt đối không sử dụng dầu thừa đã được đun nóng nhiều lần ở nhiệt độ cao: Chỉ nên chuẩn bị lượng dầu ăn vừa đủ cho mỗi lần sử dụng và đổ bỏ phần dầu thừa sau khi dùng. Thay dầu ngay lập tức khi dầu bốc khói hoặc sau nhiều lần chiên rán, và không nên để dành dầu cho bữa ăn tiếp theo.

- Hãy từ chối ăn những thực phẩm bị cháy hoặc ngâm chua không rõ nguồn gốc: Kiểm soát nhiệt độ nấu nướng; tuyệt đối không ăn thức ăn bị cháy. Hạn chế tối đa việc tiêu thụ thực phẩm nướng, rau củ muối chua ngâm hơn 48 tiếng và cá muối. Chọn nguyên liệu tươi và kết hợp chúng một cách hợp lý để giảm nguy cơ hấp thụ nitrosamine.

- Dụng cụ nhà bếp dùng cho thực phẩm sống và thực phẩm chín cần được tách riêng và khử trùng ngay lập tức ở nhiệt độ cao: Thớt và dao nên được rửa sạch dưới vòi nước chảy sau mỗi lần sử dụng, và có thể được tráng lại định kỳ bằng nước sôi hoặc tiệt trùng ở nhiệt độ cao. Thực phẩm nên được để riêng với thực phẩm đã nấu chín để tránh lây nhiễm chéo.

Cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã kéo dài sang tuần thứ 4. Và điều gây sốc nhất trong toàn bộ cuộc xung đột này là dường như Tổng thống Donald Trump đã quyết định phát động chiến tranh gần như dựa hoàn toàn vào linh cảm cá nhân, chỉ tham khảo một nhóm rất nhỏ cố vấn - nổi bật nhất là con rể Jared Kushner - và không hề có bất kỳ kế hoạch dự phòng nào cho phản ứng từ phía Iran.

Theo Bastillepost, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz là ví dụ điển hình. Ông Trump dường như đã không lường trước điều này, khiến nỗ lực chiến tranh rơi vào hỗn loạn. Trước thảm họa này, ông tiếp tục phản ứng theo cách quen thuộc - từ chối nhận trách nhiệm.

Ông giải thích rằng, ông đã nói chuyện với người con rể Kushner và bị thuyết phục để tấn công Iran. “Dựa trên những gì cậu ấy nói với tôi, tôi nghĩ Iran sẽ tấn công nước Mỹ". Hàm ý rất rõ: chính thông tin từ con rể có thể đã kéo Mỹ vào cuộc chiến, tờ Bastillepost cho biết.

Thực tế, Kushner, đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff cùng nhóm được gọi là “phe cánh Do Thái” trong Nhà Trắng vốn đã bị cho là những kiến trúc sư chính của cuộc xung đột này. Nhóm này công khai đứng về phía Israel và dường như đã kéo cả thế giới vào vòng xoáy khủng hoảng.

Khi chiến sự bùng nổ, ông Trump tỏ ra đầy tự tin. Ông tin rằng sức mạnh quân sự áp đảo của Mỹ có thể nhanh chóng khuất phục Iran chỉ trong vài ngày.

Nhưng ông đã tính toán sai lầm nghiêm trọng. Iran không chỉ trụ vững mà còn phản công mạnh mẽ, liên tục đẩy tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát của Washington. Eo biển Hormuz vẫn nằm trong tay quân đội Iran, và Mỹ dường như chưa có phương án đối phó hiệu quả. Nhiều báo cáo cho biết các công ty vận tải đã cầu cứu Hải quân Mỹ hộ tống tàu, nhưng bị từ chối do thiếu tàu chiến và rủi ro quá lớn. Đây bị xem là biểu hiện rõ ràng của sự bất lực.

Khi tuyến hàng hải này bị phong tỏa, chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu rơi vào hỗn loạn, giá năng lượng leo thang. Các đồng minh của Mỹ ngày càng bất bình, và làn sóng phản ứng trong nước có thể chỉ còn là vấn đề thời gian. Bị mắc kẹt trong cuộc khủng hoảng do chính mình tạo ra, ông Trump đang tìm cách vừa rút lui trong danh dự, vừa đẩy trách nhiệm sang người khác.

Vài ngày trước, Trump nói với báo giới rằng quyết định phát động chiến tranh dựa trên thông tin từ con rể Kushner và Đặc phái viên Witkoff - những dữ liệu khiến ông tin rằng Iran “sắp tấn công Mỹ” và cần hành động ngay. Nói cách khác: nếu thông tin đó sai, trách nhiệm không thuộc về ông.
Kushner thực sự đã nói gì?

Câu hỏi đặt ra là: ông Kushner và Witkoff đã cung cấp thông tin gì?

Trước khi chiến sự nổ ra, hai người này đã tới Geneva đàm phán với đại diện Iran. Sau khi trở về, họ báo cáo rằng, Iran tuyên bố sở hữu đủ uranium làm giàu để chế tạo 11 đầu đạn hạt nhân và có khả năng sử dụng chúng để tấn công Mỹ. Sau đó, ông Trump nói với Fox News rằng Mỹ “không còn lựa chọn nào khác” ngoài hành động phủ đầu, ví như trong một cuộc đấu súng, kẻ rút súng trước sẽ có lợi thế.

Giờ đây, khi cuộc chiến rơi vào bế tắc, ông Trump lại viện dẫn chính báo cáo này để giải thích vì sao ông “cảm thấy” Iran sắp tấn công - và để biện minh cho quyết định phát động chiến tranh. Ẩn ý rất rõ: nếu thông tin sai, thì ông không phải người chịu trách nhiệm.

Dù Kushner có thực sự cung cấp thông tin sai lệch hay không, việc một Tổng thống phát động chiến tranh chỉ dựa trên khuyến cáo của con rể vẫn bị xem là hành động liều lĩnh đến khó tin. Các nghị sĩ Dân chủ đã chỉ trích thẳng thừng: một Tổng thống bỏ qua toàn bộ hệ thống tình báo Mỹ như CIA hay NSA, để tin vào một nhóm cố vấn thân cận và thành viên gia đình, rồi kéo đất nước vào cuộc chiến tốn kém, gây thương vong và làm tổn hại đồng minh - là dấu hiệu của vấn đề nghiêm trọng trong năng lực phán đoán.
Nghi vấn xung đột lợi ích

Một yếu tố khác gây tranh cãi là ông Kushner có mối liên hệ sâu sắc với Israel. Gia đình ông có quan hệ tài chính và cá nhân chặt chẽ với nước này, trong đó cha ông là bạn thân của Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Điều này làm dấy lên nghi vấn rằng các khuyến nghị và thông tin Kushner cung cấp cho Trump có thể thiên về lợi ích của Israel, thậm chí định hướng chính sách của Mỹ theo mục tiêu của Tel Aviv.
“Phe cánh quyền lực” trong Nhà Trắng

Một số nhà bình luận cho rằng một nhóm cố vấn thân cận trong Nhà Trắng - bao gồm Kushner, Witkoff và Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick - có ảnh hưởng lớn tới chính sách Trung Đông của ông Trump.

Theo quan điểm này, chính nhóm này đã đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy Mỹ bước vào cuộc chiến với Iran, đồng thời gián tiếp phục vụ mục tiêu chiến lược của Israel. Hệ quả là một cuộc xung đột bị cho là hoàn toàn có thể tránh được, nhưng lại kéo cả thế giới vào vòng xoáy bất ổn và chi phí khổng lồ.

Khi kết quả các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn còn treo lơ lửng, có một điều gần như chắc chắn là Tehran đang nắm thế thượng phong trước Washington, tờ The i Paper của Anh bình luận.

Các nhân vật chủ chốt còn lại trong chính quyền Iran hẳn đã bất ngờ khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố vào đầu tuần này rằng các cuộc đàm phán bí mật cuối tuần đã mở ra cơ hội hủy bỏ kế hoạch tấn công quân sự nhằm vào hạ tầng năng lượng của Iran.

Tuy nhiên, điều đáng nói là phần lớn Washington lại phản ứng bằng sự hoài nghi, tự hỏi liệu ông Trump có đang nói sự thật hay không.

Sự nghi ngờ đối với phát biểu của ông - được đăng trên mạng xã hội chỉ hai giờ trước khi thị trường tài chính Mỹ mở cửa - là hệ quả tất yếu của những mâu thuẫn liên tục và các thông điệp thay đổi chóng mặt trong nỗ lực tìm lối thoát khỏi cuộc xung đột mà chính ông đã tự đẩy mình vào.
Tính toán sai lầm ngay từ đầu

Tổng thống Trump rõ ràng từng tin rằng cuộc xung đột với Iran sẽ kết thúc trong vòng 72 đến 96 giờ.

Ông hy vọng tái hiện “thành công chớp nhoáng” từng đạt được khi loại bỏ Tổng thống Nicolás Maduro khỏi quyền lực ở Venezuela, rồi nhanh chóng chuyển sang mục tiêu khác.

Nhưng Iran không phải Venezuela.

Khi cuộc chiến bước sang tuần thứ tư, Tehran vẫn chứng minh năng lực tấn công mạnh mẽ, tiếp tục phóng tên lửa đạn đạo vào Israel, các quốc gia láng giềng, thậm chí vươn tới căn cứ quân sự Mỹ - Anh tại Diego Garcia.

Điều này hoàn toàn trái ngược với tuyên bố “xóa sổ hoàn toàn” năng lực quân sự Iran mà Trump từng đưa ra, và cũng khiến kế hoạch “giảm dần chiến dịch quân sự” của ông trở nên thiếu thực tế.
Từ đe dọa mạnh mẽ đến thoái lui

Cuối tuần qua, ông Trump còn tỏ ra cứng rắn khi đặt tối hậu thư 48 giờ yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz, nếu không “Mỹ sẽ tấn công và phá hủy các nhà máy điện của họ, bắt đầu từ cơ sở lớn nhất”.

Thế nhưng chỉ đến sáng thứ Hai, ông đã buộc phải xuống thang. Trước áp lực giá năng lượng tăng vọt và tỷ lệ ủng hộ sụt giảm, động thái này gửi một tín hiệu rõ ràng tới Tehran: Iran đang nắm lợi thế.

Bằng cách biến việc kiểm soát eo biển Hormuz thành vấn đề sống còn của kinh tế toàn cầu, giới lãnh đạo Iran đã tận dụng một “quân bài chiến lược” nhằm gây áp lực buộc ông Trump phải lùi bước.
“Đàm phán bí mật” hay chỉ là đòn tâm lý?

Đến cuối ngày thứ Hai, phía Iran khẳng định các thông tin về đàm phán với Mỹ chỉ là “tin giả”.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf - người được cho là đang liên lạc với các đặc phái viên của Trump - tuyên bố không hề có bất kỳ cuộc thương lượng nào. Ông cho rằng những tin đồn này chỉ nhằm thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ, đồng thời giúp Mỹ và Israel thoát khỏi “vũng lầy” hiện tại.

Dù vậy, một số nguồn tin cho biết các cuộc trao đổi gián tiếp vẫn diễn ra thông qua bên trung gian, tương tự các cuộc đàm phán tại Geneva trước khi chiến tranh bùng nổ. Các nhân vật như đặc phái viên Steve Witkoff và con rể ông Trump - Jared Kushner được cho là có thể tới Islamabad trong thời gian tới để tìm kiếm một thỏa thuận.

Ông Trump tuyên bố đã đạt được một “thỏa thuận 15 điểm” với Iran và khẳng định Tehran “muốn hòa bình”. Tuy nhiên, chi tiết duy nhất được công bố chỉ là cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân - điều mà Iran thực tế đã nhiều lần tuyên bố trước đó.
Vẫn tăng quân, chưa có lối thoát

Bất chấp các tín hiệu đàm phán, Mỹ vẫn tiếp tục tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông. Dự kiến đến cuối tuần, số lính thủy đánh bộ Mỹ trong khu vực sẽ lên tới 4.500 người, làm dấy lên lo ngại về khả năng triển khai bộ binh nhằm buộc Iran mở lại eo biển hoặc kiểm soát kho uranium làm giàu.

Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tỏ ra thận trọng với bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào do Mỹ thúc đẩy. Sau cuộc trao đổi với Trump, ông chỉ phát biểu rằng cần tận dụng “những thành quả quân sự” để đạt mục tiêu chiến tranh, đồng thời khẳng định Israel vẫn tiếp tục tấn công Iran và Lebanon.
Khi chính ông Trump cũng “bị tổn thương”?

Một chi tiết đáng chú ý: trong ngày thứ Hai, ông Trump đã ghé thăm Graceland - nơi gắn liền với Elvis Presley. Khi được hỏi về ca khúc yêu thích, ông chọn bài “Hurt” - một bản ballad nói về nỗi đau bị lừa dối.

“I’m so hurt / To think that you lied to me…” (Tạm dịch: Tôi rất đau/Khi nghĩ rằng người đã lừa dối tôi).

Đó có thể cũng là tâm trạng của không ít cử tri từng ủng hộ ông Trump, khi họ khó tìm thấy khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết” trong cuộc chiến với Iran. Với họ, một thỏa thuận hòa bình - dù mang tính tạm thời hay cơ hội - có lẽ là hy vọng cuối cùng để khôi phục niềm tin vào nhà lãnh đạo của phong trào MAGA.

Trong vài ngày qua, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã thiết lập một kênh liên lạc gián tiếp giữa các quan chức Mỹ và Iran. Tuy nhiên, bất chấp cơ hội nhỏ nhoi để đàm phán ngoại giao, các chuyên gia vẫn hoài nghi về triển vọng đạt được thỏa thuận ngừng bắn khi lập trường của các bên tham chiến vẫn còn cách biệt rất xa.

15 yêu cầu của Mỹ

Tờ báo Mỹ The New York Times dẫn nguồn tin cho biết, Mỹ đã gửi cho Iran một kế hoạch 15 điểm nhằm chấm dứt chiến tranh.

Theo nguồn tin của tờ báo, kế hoạch của Washington đề cập rộng rãi đến chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, chương trình hạt nhân của nước này và các vấn đề hàng hải. Hầu hết các điểm trong kế hoạch này đã được truyền thông đưa tin, cụ thể bao gồm:

Yêu cầu của Mỹ:

1, Duy trì sự thông thoáng của eo biển Hormuz như một "vùng biển tự do".

2, Giới hạn chương trình tên lửa về số lượng và tầm bắn.

3, Hạn chế việc sử dụng tên lửa chỉ nhằm mục đích tự vệ.

4, Tháo dỡ tiềm năng hạt nhân đã tích lũy.

5, Từ bỏ mọi tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân.

6, Cấm làm giàu uranium ở Iran.

7, Việc chuyển giao toàn bộ vật liệu được làm giàu cho IAEA theo đúng lịch trình đã được các bên thỏa thuận.

8, Phá hủy các cơ sở hạt nhân ở Natanz, Isfahan và Fordow.

9, Tính minh bạch và sự kiểm soát của IAEA đối với những gì đang diễn ra ở Iran.

10, Từ bỏ chiến lược sử dụng các nhóm vũ trang ủy nhiệm trong khu vực.

11, Ngừng tài trợ và trang bị vũ khí cho các nhóm dân quân ở Trung Đông.

Những nhượng bộ dành cho Iran:

12, Hủy bỏ tất cả các lệnh trừng phạt.

13, Sự hỗ trợ của Mỹ trong việc thúc đẩy và phát triển chương trình hạt nhân dân sự tại Bushehr (sản xuất điện).

14, Hủy bỏ lời đe dọa tái áp đặt lệnh trừng phạt.

Chưa rõ điểm thứ 15 trong kế hoạch là gì.

Tờ NYT cho biết, người trung gian chủ chốt giữa Mỹ và Iran là Tư lệnh Quân đội Pakistan, Syed Asim Munir. Tuy nhiên chưa rõ kế hoạch đã được phổ biến rộng rãi đến mức nào trong giới chức Iran và liệu Iran có chấp nhận nó như một cơ sở cho các cuộc đàm phán hay không. Cũng chưa rõ liệu Israel có ủng hộ đề xuất này hay không.

Giới quan sát cho rằng, kế hoạch này và mong muốn đàm phán của Nhà Trắng đồng nghĩa với việc Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể sẵn sàng chấp nhận rằng chế độ hiện tại ở Iran sẽ tiếp tục nắm quyền.
Đề xuất của Iran

Iran hoàn toàn phủ nhận việc đang đàm phán với Mỹ, gọi những tuyên bố của Trump về vấn đề này là một nỗ lực nhằm thao túng giá dầu và thị trường tài chính. Tuy nhiên phía Iran thừa nhận rằng các quốc gia thân thiện đã truyền đạt cho họ các thông điệp từ Mỹ. Báo chí cho biết, Iran đã đưa ra các yêu cầu với Mỹ, bao gồm

1, Rút quân hoàn toàn khỏi Trung Đông, đóng cửa các căn cứ tại Iraq, Syria và các quốc gia vùng Vịnh. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để thiết lập một trật tự an ninh mới do các nước trong khu vực tự điều hành.

2, Bồi thường thiệt hại chiến tranh: Iran yêu cầu một khoản bồi thường tài chính khổng lồ cho những tổn thất kinh tế và nhân mạng do các lệnh trừng phạt cũng như các hoạt động quân sự của Mỹ gây ra trong nhiều thập kỷ qua.

3, Dỡ bỏ vô điều kiện mọi lệnh trừng phạt: Toàn bộ hệ thống cấm vận kinh tế, tài chính và kỹ thuật đối với Iran phải được xóa bỏ ngay lập tức, bao gồm cả việc giải phóng các tài sản bị đóng băng tại nước ngoài.

4, Công nhận quyền hạt nhân toàn diện: Washington phải thừa nhận quyền của Iran trong việc phát triển công nghệ hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình mà không có bất kỳ sự can thiệp hay hạn chế nào từ bên ngoài.

5, Chấm dứt hỗ trợ cho các đồng minh khu vực của Mỹ: Iran yêu cầu Mỹ dừng mọi hình thức viện trợ quân sự và chính trị cho các thực thể mà Tehran coi là yếu tố gây bất ổn, đặc biệt là các đồng minh chiến lược của Mỹ tại Trung Đông.

6, Xin lỗi chính thức và cam kết không can thiệp: Nhà Trắng phải đưa ra lời xin lỗi công khai vì những "sai lầm lịch sử" đối với dân tộc Iran và cam kết bằng văn bản sẽ không bao giờ can thiệp vào công việc nội bộ của nước này trong tương lai.
Iran cứng rắn hơn, hướng tới trật tự thời hậu chiến

Dường như trong tất cả các điều kiện của hai bên, chỉ có một điểm trùng khớp với đề xuất của Mỹ: việc dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt.

Lập trường của giới lãnh đạo Iran về những nhượng bộ cần đạt được từ phía Mỹ dường như đã trở nên cứng rắn hơn kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào ngày 28/2, khi Mỹ và Israel tấn công Iran, giết chết lãnh đạo tối cao lúc bấy giờ là Ayatollah Ali Khamenei.

Theo các chuyên gia, mục tiêu hiện tại của Iran không chỉ đơn thuần là một lệnh ngừng bắn mà là một trật tự hậu chiến nhằm khôi phục khả năng răn đe và đảm bảo an ninh và kinh tế lâu dài.

Negar Mortazavi, một chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách Quốc tế có trụ sở tại Washington, DC, cho biết Tehran sẽ tìm cách chấm dứt chiến tranh theo các điều kiện riêng của mình, đồng thời đòi hỏi việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt, bồi thường thiệt hại và đòn bẩy kinh tế.

Ông Mortazavi cho biết: “Việc siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz hiện đang khiến họ nảy ra những ý tưởng như ‘có lẽ chúng ta có thể thu phí qua lại như một số nơi khác trên thế giới’ - những cuộc thảo luận đó đang diễn ra ở Iran”.

Các nhà phân tích cho rằng Iran khó có thể từ bỏ lợi thế đó nếu không có những nhượng bộ lớn. Điều này càng đúng hơn khi Iran cảm thấy cuộc chiến đã giúp họ đạt được một số lợi ích kinh tế mà họ không thể có được thông qua ngoại giao.

Ngoài ra, bất kỳ bước đột phá ngoại giao nào cũng xuất hiện trong bối cảnh phía Iran hoàn toàn thiếu lòng tin. Ông Trump đã hai lần ném bom Iran trong khi các đặc phái viên của ông đang đàm phán với đại diện Iran - vào tháng 6/2025 và tháng 2/2026, và ông nhiều lần tuyên bố mục tiêu của mình là thay đổi chế độ.

Một dấu hiệu khách cho thấy Iran đang cứng rắn hơn: Hôm thứ Ba, Iran đã bổ nhiệm Mohammad Bagher Zolghadr làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao. Zolghadr là cựu chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và giữ chức thư ký Hội đồng Phân định từ năm 2023. Nhà phân tích chính trị Babak Vahdad, chuyên nghiên cứu về Iran, cho rằng việc bổ nhiệm này cho thấy mọi cuộc đàm phán của Iran sẽ gắn chặt hơn với nhận thức về mối đe dọa và các ưu tiên của IRGC.

“Nói thẳng ra: điều này giống một hệ thống đang chuẩn bị quản lý một cuộc đối đầu kéo dài hơn là chuẩn bị cho thỏa hiệp” - Vahdad nhận định.

Một số chuyên gia cho rằng việc ông Trump trì hoãn các cuộc tấn công vào Iran đầu tuần này nhằm mục đích hạ nhiệt giá dầu, đồng thời chờ hàng nghìn lính thủy đánh bộ Mỹ tới Trung Đông. Tuần trước, 2.500 lính thủy đánh bộ cùng một tàu tấn công đổ bộ đã được triển khai tới khu vực. Vào giữa tháng 3, chính quyền Trump cũng đã ra lệnh điều động tàu USS Tripoli đóng tại Nhật Bản - một tàu tấn công đổ bộ khác được cho là chở theo thêm hàng nghìn lính thủy đánh bộ.

“Lời nói ngoại giao là một chuyện; những gì tôi thấy trên thực địa lại là chuyện khác” - Abdulkhaleq Abdulla, giáo sư khoa học chính trị đến từ Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, nhận định.

Video nội bộ năm 1999 vừa được công bố cho thấy Steve Jobs giải thích lý do chỉ có Apple mới dám đưa Wi-Fi vào laptop, trong khi Microsoft và các hãng PC khác sẽ không làm điều đó.Nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập Apple, một video nội bộ từ năm 1999 vừa được cựu kỹ sư Apple Akira Nonaka đăng tải trên YouTube. Đoạn video ghi lại bài phát biểu của cố CEO Steve Jobs với nhân viên, chỉ một tuần sau khi Apple ra mắt iBook, chiếc laptop phổ thông đầu tiên của hãng tích hợp kết nối không dây.

Trong bài phát biểu, Jobs tập trung vào Wi-Fi và lý giải vì sao đây là quyết định mà chỉ Apple mới có thể đưa ra. Ông thẳng thắn chỉ ra rằng các hãng như Compaq và Dell sẽ không bao giờ làm điều tương tự vì Wi-Fi khi đó chưa phải chuẩn công nghiệp và không tương thích với Windows.

"Bạn đến gặp Microsoft, họ sẽ nói lượng người dùng chưa đủ lớn. Chúng tôi còn 38 triệu lỗi phần mềm cần sửa, cái này cứ xếp cuối danh sách", Jobs nói trong video.

Ông cũng làm rõ Apple không phải là người phát minh ra Wi-Fi. "Công nghệ này đã tồn tại từ lâu, chỉ chờ ai đó dám dùng nó", Jobs nói.

Điểm khác biệt là Táo khuyết sẵn sàng đưa công nghệ chưa phổ biến vào sản phẩm tiêu dùng đại trà, trong khi các hãng PC khác vẫn chờ Microsoft hỗ trợ phần mềm trước mới dám làm phần cứng theo sau.

Tại hội nghị MacWorld tổ chức ở New York tháng 7/1999, Jobs cầm iBook bước lên trên sân khấu rồi xuyên chiếc máy qua một chiếc vòng để chứng minh thiết bị không cần kết nối dây mạng. Khoảnh khắc đó gây chấn động khán phòng và được coi như một trong những màn ra mắt sản phẩm đáng nhớ nhất lịch sử Apple.

Cuộc gặp giữa Jobs và đội ngũ Lucent Technologies năm 1998 chính là bước đệm dẫn đến sự kiện đó, khi Apple quyết định hợp tác để tích hợp công nghệ không dây vào iBook dưới thương hiệu AirPort.

Bài phát biểu trong video còn cho thấy một Steve Jobs khác với hình ảnh thường thấy. Khi đó ông mới quay lại Apple được 2 năm, vẫn giữ chức CEO tạm quyền và đang trong giai đoạn đầu vực dậy công ty khỏi bờ vực phá sản. Nhà sản xuất iPhone vừa trải qua 7 quý liên tiếp có lãi và kiếm được 200 triệu USD năm trước đó.

"Tôi không bao giờ nhìn nhận theo hướng đó. Lý do tôi trở lại không phải để cứu Apple, tôi muốn đưa công ty này vĩ đại trở lại. Và bây giờ chúng ta có cơ hội đó", Jobs nói trong video.

Ông nói với nhân viên rằng những gì Apple sắp ra mắt trong vài năm tới sẽ là "không thể tin được, những thứ tốt nhất tôi từng thấy trong đời". Những sản phẩm đó bao gồm Apple Cinema Display, iMac thế hệ mới và Power Mac, tất cả ra mắt chỉ trong tháng sau bài phát biểu.

Sự tương phản giữa thời điểm đó và hiện tại rất rõ ràng. Năm 1998, Apple kiếm được 200 triệu USD cả năm. Trong quý I/2026, doanh thu công ty đạt 143,8 tỷ USD, tức gấp 719 lần chỉ trong một quý so với cả năm 1998. Tất cả nền tảng đó, theo AppleInsider, đã được Steve Jobs mô tả trong chính video nội bộ này từ gần 30 năm trước.

Một loạt lãnh đạo cấp cao và chỉ huy của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, hệ thống quyền lực của Tehran vẫn duy trì khả năng hoạch định chiến lược và điều hành cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2, theo Reuters.

Được hình thành sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Cộng hòa Hồi giáo Iran xây dựng một cấu trúc quyền lực phức tạp với nhiều tầng nấc thể chế, dựa trên cam kết chung nhằm bảo vệ chế độ thần quyền, thay vì phụ thuộc vào một vài cá nhân.

Dưới đây là bức tranh về những người hiện đang nắm quyền lực và ảnh hưởng trong một hệ thống bị tổn thất nhưng vẫn có khả năng phục hồi ở Iran:
Lãnh tụ tối cao có thực sự nắm quyền?

Lãnh tụ tối cao kỳ cựu Ali Khamenei đã thiệt mạng trong một trong những đợt không kích đầu tiên của cuộc chiến. Nắm quyền từ năm 1989, ông có quyền lực tuyệt đối trong hệ thống và là người đưa ra quyết định cuối cùng về mọi vấn đề quan trọng.

Theo học thuyết chính trị “velayat-e faqih” (quyền giám hộ của giáo sĩ Hồi giáo), lãnh tụ tối cao là một giáo sĩ uyên bác, nắm quyền thế tục nhân danh Imam thứ 12 của Hồi giáo Shiite – người được cho là đã biến mất từ thế kỷ IX.

Cơ quan văn phòng lãnh tụ, gọi là “bayt”, có bộ máy nhân sự lớn giám sát các nhánh khác của chính phủ, cho phép lãnh tụ can thiệp trực tiếp vào bộ máy hành chính.

Người kế nhiệm của ông Ali Khamenei là con trai ông, Mojtaba Khamenei, đã thừa hưởng vị trí cùng quyền lực chính thức rộng lớn. Tuy nhiên, ông Mojtaba cần thời gian để có được uy tín tự nhiên như cha mình.

Ông Mojtaba cũng bị thương trong các cuộc không kích và được truyền hình nhà nước gọi là “janbaz” (cựu binh bị thương). Sau hơn ba tuần lên nắm quyền, ông chưa xuất hiện công khai qua hình ảnh hay video, chỉ đưa ra hai tuyên bố bằng văn bản, làm dấy lên nghi vấn về tình trạng thực sự.

Vai trò trung tâm của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã gia tăng ảnh hưởng trong nhiều thập kỷ, và trong bối cảnh chiến tranh cùng cái chết của Đại giáo chủ Ali Khamenei, họ càng đóng vai trò trung tâm trong việc ra quyết định chiến lược.

IRGC từ lâu đã chuẩn bị cho kịch bản bị “chặt đầu” lãnh đạo. Họ vận hành theo cấu trúc “khảm” (mosaic), với danh sách người thay thế cho từng vị trí chỉ huy, và các đơn vị có thể hoạt động độc lập theo kế hoạch định sẵn.

Nhiều chỉ huy cấp cao đã thiệt mạng từ sớm – nối dài danh sách những tổn thất từ năm trước – nhưng đã nhanh chóng được thay thế bởi những nhân vật dày dạn kinh nghiệm, đủ sức điều hành một cuộc chiến phức tạp.

Khả năng phục hồi này phản ánh chiều sâu chỉ huy của lực lượng từng đóng vai trò chủ đạo trong chiến tranh Iran – Iraq (1980–1988) và tham gia nhiều cuộc xung đột khu vực trong nhiều thập kỷ.
Vai trò của giới lãnh đạo chính trị

Hệ thống chính trị Iran kết hợp giữa chế độ thần quyền với tổng thống và quốc hội được bầu cử. Các thiết chế này vẫn đóng vai trò quan trọng trong điều hành đất nước, cùng với IRGC.

Cái chết của ông Ali Larijani – cố vấn chủ chốt của lãnh tụ tối cao – là tổn thất lớn. Ông Larijani được đánh giá cao nhờ kinh nghiệm, khả năng điều phối giữa các trung tâm quyền lực và kỹ năng đàm phán quốc tế.

Dù Iran vẫn còn nhiều chính trị gia có năng lực, những người nổi bật có thể thay thế ông Larijani nhiều khả năng mang quan điểm cứng rắn hơn.
Những gương mặt quyền lực còn lại

Ahmad Vahidi – Tư lệnh IRGC: được bổ nhiệm sau khi hai người tiền nhiệm thiệt mạng. Ông từng tham chiến Iran–Iraq, chỉ huy lực lượng Qods và giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng.

Esmail Qaani – Chỉ huy lực lượng Quds: nhân vật kín tiếng, phụ trách mạng lưới đồng minh và lực lượng ủy nhiệm của Iran kể từ khi tướng Qassem Soleimani bị Mỹ sát hại năm 2020.

Alireza Tangsiri – Tư lệnh hải quân IRGC: đóng vai trò lớn trong việc phong tỏa eo biển Hormuz.

Mohammad Baqer Qalibaf – Chủ tịch Quốc hội: cựu chỉ huy IRGC, từng là thị trưởng Tehran, được xem là chính trị gia nặng ký nhất còn lại. Ông đang nổi lên với các phát ngôn mạnh mẽ và được cho là tham gia đàm phán với Mỹ.

Gholamhossein Mohseni-Ejei – Chánh án: cựu lãnh đạo tình báo, bị phương Tây trừng phạt vì vai trò trong đàn áp biểu tình năm 2009, nổi tiếng là người cứng rắn.

Masoud Pezeshkian – Tổng thống: ông là nhân vật dân cử cao nhất.

Saeed Jalili – Cựu Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia: nhân vật cực kỳ cứng rắn, từng là ứng viên tổng thống 2024 và nhà đàm phán hạt nhân không khoan nhượng.

Alireza Arafi – Thành viên Hội đồng Giám hộ: một trong ba người điều hành tạm thời Iran sau cái chết của ông Khamenei.

Abbas Araqchi – Ngoại trưởng: nhà ngoại giao kỳ cựu, dẫn dắt các cuộc đàm phán quan trọng với phương Tây, Nga, Trung Quốc và các nước Arab.

Nhìn chung, dù mất đi nhiều nhân vật chủ chốt, hệ thống quyền lực của Iran không sụp đổ mà chuyển sang trạng thái vận hành phân tán hơn, với vai trò nổi bật của Vệ binh Cách mạng. Trong khi lãnh tụ tối cao mới chưa củng cố được uy tín, cán cân quyền lực đang nghiêng mạnh về phía giới quân sự và các nhân vật cứng rắn – báo hiệu một giai đoạn khó lường hơn trong cuộc chiến hiện tại.

Một tàu chở dầu của Thái Lan vừa đi qua eo biển Hormuz an toàn, sau khi có sự phối hợp ngoại giao với Iran. Trong khi đó, Philippines đang làm việc với Washington để mua dầu từ các quốc gia bị Mỹ trừng phạt.Ngày 25/3, một quan chức Thái Lan và công ty dầu khí sở hữu con tàu cho biết, tàu chở dầu thuộc sở hữu của Bangchak Corporation đã đi qua eo biển Hormuz hôm 23/3, sau các cuộc đàm phán thành công giữa Ngoại trưởng Thái Lan Sihasak Phuangketkeow và Đại sứ Iran tại Thái Lan.

“Tôi đã đề nghị họ bảo đảm an toàn cho hành trình khi các tàu Thái Lan cần đi qua eo biển. Họ trả lời rằng sẽ lo việc đó và yêu cầu chúng tôi cung cấp tên các tàu sẽ đi qua”, ông Sihasak nói với báo chí.

Cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran đã khiến việc vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, gây ra sự xáo trộn lớn ở châu Á.

Cách đây 2 tuần, tàu chở hàng rời Mayuree Naree mang cờ Thái Lan bị bắn trúng ở vùng biển này, khiến con tàu bị cháy và các thuyền viên phải sơ tán.

Ông Sihasak cho biết, 1 tàu khác của Thái Lan - thuộc sở hữu của SCG Chemicals, đang chờ được phép đi qua eo biển.

Philippines làm việc với Mỹ

Đại sứ Philippines tại Mỹ cho biết, nước này đang làm việc với Washington nhằm có được quyền miễn trừ và ngoại lệ để mua dầu từ các quốc gia bị Mỹ trừng phạt.

Ngày 24/3, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia về năng lượng, nhằm đối phó với tác động từ cuộc chiến Trung Đông.

“Chúng tôi đang làm việc với Bộ Ngoại giao Mỹ nhằm có được các miễn trừ hoặc ngoại lệ để mua dầu từ các quốc gia bị Mỹ trừng phạt”, Đại sứ Jose Manuel Romualdez nói với Reuters.

Khi được hỏi liệu dầu từ Venezuela và Iran có nằm trong các cuộc thảo luận hay không, Đại sứ Romualdez cho biết “tất cả các lựa chọn đều đang được xem xét”.

Khi được hỏi Bộ Ngoại giao Mỹ phản ứng như thế nào, vị đại sứ cho biết: “Đang trong quá trình làm việc”.

Ngày 20/3, chính phủ Philippines cho biết nước này chỉ còn đủ năng lượng trong khoảng 45 ngày và đang mua thêm 1 triệu thùng dầu để tăng dự trữ.

Trong bài phát biểu trên truyền hình tối 24/3, Tổng thống Marcos Jr cho biết chính phủ đang tìm kiếm các nguồn khác.

“Chúng tôi đang tìm kiếm các nguồn khác không bị ảnh hưởng bởi chiến tranh. Mọi thứ đang bắt đầu mở ra… chúng ta có thể tin tưởng rằng sau 45 ngày vẫn sẽ có nguồn dầu”, ông nói.

Philippines nhập khẩu gần như toàn bộ dầu thô từ Trung Đông, trong đó Ả-rập Xê-út là nhà cung cấp lớn nhất, khiến nước này dễ bị tổn thương trước biến động giá dầu và gián đoạn nguồn cung.

Tổng thống Marcos cho biết việc ban bố tình trạng khẩn cấp là “công cụ phòng ngừa”, cho phép chính phủ sẵn sàng “đối phó với bất cứ điều gì xảy ra tiếp theo”.

Tình trạng khẩn cấp có hiệu lực trong 1 năm, cho phép chính phủ mua nhiên liệu và các sản phẩm dầu mỏ, đồng thời thanh toán trước một phần giá trị hợp đồng để đảm bảo nguồn cung kịp thời và đầy đủ, cùng các quyền đặc biệt khác.

Theo dữ liệu của Kpler, ít nhất 2 chuyến dầu thô ESPO của Nga trên đường tới Philippines trong tháng này, trong khi 1 chuyến dầu thô Murban từ Abu Dhabi dự kiến sẽ cập cảng Bataan vào ngày 8/4.

Lô hàng này sẽ đánh dấu lần đầu tiên Philippines nhập khẩu dầu thô Nga trong 5 năm, sau khi được Mỹ cấp miễn trừ 30 ngày.