Tôi vẫn là người lương thiện như ba má đã dày công dạy dỗ. Nhưng nếu thời gian quay trở lại, tôi không những là đứa con lương thiện mà còn là thằng út biết quan tâm, biết lo lắng cho ba má nhiều hơn.
1. Hồi nhỏ, ba má thường dạy tôi, dù có là ai, có làm gì đi chăng nữa cũng phải trở thành một người lương thiện. Tôi còn nhỏ xíu, chỉ nghĩ lương thiện là sống như ba, như má, như cô Tấm, bà Tiên trong chuyện cổ tích.
Lớn lên rồi mới biết, giữ được sự thiện lương giữa cuộc sống bon chen, xô bồ, rủi may như chớp mắt này quả đâu có đơn giản. Tôi nhớ mình đã từng đọc ở đâu đó những điều nghịch lý của cuộc sống, có câu đại loại thế này: “Người lương thiện lại thường hay nhận về những thiệt thòi, ấm ức cho bản thân. Nhưng dù sao đi chăng nữa, hãy cứ là người lương thiện”.
Nhà có 12 người con, tôi là út. Má bán rau ngoài chợ, trưa nào má về, mấy anh em cũng hớn hở lật thúng tìm coi có trái cóc, trái xoài nào má thường để lẫn trong mớ rau quá trưa rũ lá. Trước buổi chợ chiều, má thường ngồi lặt, rửa, bó lại mấy bó rau. Tay má ngậm nước, nhăn nheo, trắng nhợt. Ba làm thợ mộc, người lúc nào cũng lấm tấm bụi mùn cưa. Nhà trống trước hở sau, gió vào, gió ra thông thốc.
Gió tung bụi mùn cưa lởn vởn trên vạt áo, leo lên tới đầu, chờn rờn trước mũi. Nhưng mà… bụi rất thơm. Anh chị em tôi đều làm nghề may, khó khăn đến nỗi có bộ đồ đi học cho tôi thôi cũng là cả một vấn đề. Ba thường biểu, ráng ăn học cho tới nơi tới chốn, mai mốt cuộc sống sẽ sung sướng, an nhàn hơn. Vậy mà, chưa kịp thấy tôi thành tài, ba đã nhắm mắt xuôi tay.
Tôi tốt nghiệp phổ thông, lúc đó cũng chưa định hình được sau này mình là ai, mình sẽ làm cái gì nữa. Nên tôi đăng ký đại vô Trường Trung học Kinh tế đối ngoại. Học được 1 năm thì thằng bạn hồi mấy năm phổ thông là Cao Minh Đạt rủ đi thi diễn viên bên Trường Sân khấu điện ảnh. Lúc đó, Đạt nó cũng đã học 1 năm bên Trường Trung cấp Hàng hải.
Tôi đâu có biết gì về sân khấu với diễn viên, cũng không có ý định sẽ theo nghề nên quyết định đi thi là để hỗ trợ tinh thần cho thằng bạn, chứ mọi thứ với tôi cứ mơ mơ hồ hồ. Nào ngờ, tôi chỉ phụ diễn trong bài thi của Đạt mà thầy cô cho tôi đậu luôn. Tôi về báo với gia đình, hồi còn mồ ma ba tôi, ông phản đối dữ lắm. Vì ba nói, đàn ông con trai phải có cái nghề vững vàng, chứ theo nghề sân khấu, đờn ca hát xướng, rày đây mai đó thì làm sao mà ổn định được tấm thân.
Ba nói thì nói vậy, nhưng mấy anh chị em tôi thì đồng tình lắm. Nhà tôi mê văn nghệ, ai cũng biết đàn hát. Thuở đó nghèo, nhờ tiếng đàn, giọng ca mà tự nhiên lại thấy cuộc sống đỡ chật vật, tù túng hơn. Ba đành thở dài, chiều theo số đông và nhượng bộ thằng con út. Tôi nhớ mỗi buổi đi học về thấy ba thắc thỏm mà xót lòng.
Ba cứ rỗi rảnh là lại hỏi: “Ở trỏng dạy con cái gì? Nhắm học có nổi không? Làm diễn viên khó lắm chứ tưởng chơi à. Thôi, làm cái gì cũng được, miễn sao phải sống cho lương thiện à nghen”. Ba hỏi vậy tôi dạ dạ, thưa thưa cho qua, chớ nào đâu hiểu được cái nỗi “người già hay lo”. Lo, vì thời gian không còn nhiều nữa, lo, vì mai mốt đây, mình mất đi mà thằng con còn khờ quá. Tôi học được 1 năm thì ba tôi mất.
Tính tôi tự lập từ nhỏ, nên vào trường là tôi vừa đi học vừa đi làm. Tuy cơ cực và mất nhiều thời gian nhưng tôi vẫn học tốt. Bởi vậy tôi đâm ra mơ mộng. Ai ở tuổi đó mà không mơ mộng. Đặc biệt là khi ánh đèn rực rỡ chiếu vào người, dưới kia hàng loạt tràng pháo tay tán thưởng, cái cảm giác đó tựa hồ như một thứ doping, nó khiến những người trẻ như tôi trở nên sung sức, nghiện hẳn rồi lao vào. Nhưng mà… tôi thất nghiệp đến 3 năm.
2. Nói thất nghiệp cũng không phải, tôi vẫn chạy đi diễn chỗ này, chỗ kia nhưng mà một nơi ổn định thì chưa có. Sân khấu hồi ấy khó sống lắm, lớp diễn viên trẻ mới ra nghề như tụi tôi phải đối mặt với “nạn đói” thường xuyên. Nhớ có lúc tôi, Thái Hòa và Khoa Nam đi diễn tấu hài, mà sân khấu hàng trăm ghế chỉ còn lại có 2 khán giả ngồi xa tít tắp.
Đạo diễn Đức Thịnh và con trai.
Tôi với Thái Hòa nhìn nhau cười như mếu, nhưng mà nếu không diễn thì làm gì có thù lao. 3 đứa đứng tấu hài trên sân khấu, dưới kia không một bóng người, không một tiếng cười, chỉ có tiếng lách cách của mấy anh bảo vệ cặm cụi xếp ghế cho nhanh để còn được về. Diễn xong, 3 đứa nhìn nhau tủi thân muốn khóc.
Có lẽ, tiếp tục được với nghề là do duyên may và nhờ tổ nghiệp còn thương tình phù hộ. Bởi có lúc, tôi đã nản đến mức tự mình bảo mình: “Nếu từ đây đến 4 giờ chiều, mà không ai kêu mình làm cái gì liên quan đến sân khấu, đến nghệ thuật nữa thì sẽ bỏ luôn”. Tôi quyết định như vậy và ngồi ôm cái máy nhắn tin đợi chờ.
Quyết định bỏ rồi mà đợi cái gì, chờ cái gì tôi cũng chẳng biết nữa. Khoảng thời gian đó cứ dằng dặc trôi qua, tôi từ bồn chồn lo lắng lại chuyển sang tự trách mình sao lỡ mê làm chi cái nghề không phải dành cho mình. 3 giờ, rồi 3 giờ rưỡi chiều, tôi rũ rượi, thôi rồi. Nhưng đến 4 giờ kém 10 lại có tin nhắn từ Nhà văn hóa Thủ Đức, mời tôi về hướng dẫn lớp diễn viên.
Tôi mừng phát khóc, thầm tạ ơn trời, tạ ơn tổ nghiệp còn thương. Kể ra có vẻ tôi hơi khờ thật, nhưng chuyện này lại giúp tôi có lòng tin và nghĩ rằng mình có cái duyên với nghề và sẽ không thể dứt ra được. Điều đó tiếp sức cho tôi rất nhiều trong cái giai đoạn hầu như kiệt quệ ấy.
Nhưng thời gian khốn khó ấy lại kéo quá dài. Thằng đàn ông nào đã hai mươi mấy tuổi đầu mà chưa làm gì được cho gia đình, chưa khiến má thực vui lại không cảm thấy chua xót. Lại một lần nữa tôi quyết định bỏ nghề. Nhưng một người đã đến bên tôi, bảo với tôi, cố gắng thêm đi, rằng, hãy tự cho mình thêm 3 năm nữa, rằng, chưa có cơ hội không đồng nghĩa với việc thiếu khả năng. Những lời đó làm tôi nhớ đến đuôi mắt nheo nheo cười của má mỗi khi coi tôi diễn trên ti vi, má hạnh phúc như chính mình đang trẻ lại. Và tôi biết mình phải tiếp tục, phải cố gắng nhiều hơn thế nữa.
Chỉ cần biết đam mê, thì cơ hội sẽ đến. Chị Hồng Vân gọi tôi về sân khấu kịch Phú Nhuận. Đời sống của tôi dần ổn hơn. Nhưng hình như khi có được chút tiếng tăm tôi lại cảm thấy khó sống. Khó sống là khó sống trong tâm hồn. Tôi vốn là người khép kín, tôi đã quen với những vui buồn không nói. Mà giới diễn viên lại đầy rẫy đua chen. Có cố đến mấy tôi cũng khó lòng hòa nhập được.
Và cho đến khi tôi bị người ta đâm sau lưng một nhát mới thấy bàng hoàng, ghê sợ. Tôi sợ nếu cứ tiếp tục, tôi sẽ vì những lợi ích của bản thân mà dần đánh mất mình, đánh mất bản tính thiện lương mà ba má tôi bạc đầu chỉ một nỗi lo canh cánh con mình trở thành kẻ ác.
3. Nhưng tôi không thể lìa xa sân khấu, như bao nhiêu người đã sống đời nghệ sĩ, sân khấu là thánh đường, là tim, là máu của tôi. Tôi quyết định lui về cánh gà. Vị trí đạo diễn có lẽ lại hợp hơn với chính tôi. Tôi say sưa dựng nên những con người, những nhân cách khác biệt nhau, tìm cách hòa hợp hay bài trừ lẫn nhau trong một xã hội đầy biến động. Tôi thích thú với cung bậc cảm xúc khiến cho toàn bộ câu chuyện được mở nút chỉ trong một nụ cười, hay một tiếng nấc. Đứng trong tối, lạ thay lại khiến tôi thấy mọi điều một cách sáng rõ hơn. Và rất may mắn tôi đã thành công.
Thời ấy kịch lãng mạn đang rất thiếu, và khán giả dường như đã quá rối lòng vì những vở hài kịch nặng tính châm biếm, sâu cay. Và tôi quyết định dựng kịch về tình yêu. Những vở “Đàn ông của trời”, “Em là ngôi sao” không những đem đến cho tôi thành công mà còn là sợi dây tơ hồng buộc tôi với một nửa thật sự của đời mình. Tôi hiểu ra rằng, thành công chưa hẳn đã hạnh phúc mà khi bạn cảm thấy hạnh phúc bạn mới thật sự là người thành công.
Mới có được chút danh vọng trong tay thì má tôi mất. Tuy thấy thằng con có chút tiếng tăm má cũng ngậm cười nhưng mà sao tôi thấy chơi vơi quá. Con người ta, sống và phấn đấu đâu chỉ là để cho riêng mình. Những lúc sân khấu tắt đèn, bức màn nhung dần khép tôi thường nhìn lên cao kia tự hỏi ba má có thấy mình lúc này không, có đang cười với mình không.
Tôi vẫn là người lương thiện như ba má đã dày công dạy dỗ. Nhưng nếu thời gian quay trở lại, tôi không những là đứa con lương thiện mà còn là thằng út biết quan tâm, biết lo lắng cho ba má nhiều hơn. Những tháng ngày ngập ngụa trong công việc, miệt mài tìm kiếm công danh đã khiến tôi quên đi bàn tay trắng nhợt ngày nào của má hay áp má tôi mát lạnh, giờ đã khô cằn, xơ xác.
Tôi bây giờ vẫn vậy, vẫn khép kín và sợ lắm những đua chen. Mỗi khi lòng rối ren tột độ, tôi hay về lại nhà xưa. Thắp cho ba má nén nhang rồi ngồi nhìn khói hương bảng lảng nương theo gió hút về trời. Thấy trong gió có bụi mùn cưa bám đầy trên tóc má, ba cười cười tới phủi, má biểu thôi đừng, bởi bụi rất thơm
Hồ Ngọc Giàu
CAND
Chuyện của đạo diễn Đức Thịnh
