Có lẽ, không nơi nào người dân lại hút thuốc lào nhiều như ở bản Ka Lô (huyện Ka Lum, tỉnh Sê Kông, Lào). Từ người già đến đứa trẻ thân chưa cao bằng cái ống điếu đều đắm ch́m trong làn khói.
Cơm không no nhưng thuốc là phải đủ
Cư dân Ka Lô cơm không đủ để ăn nhưng ống tẩu lúc nào cũng chẳng rời tay. B́nh quân mỗi gia đ́nh có từ 2-3 ống tẩu thuốc, thậm chí có hộ 10 khẩu th́ có 10 cái. Thuốc lào ở Ka Lô có hương vị thơm, khó lẫn với vùng đất nào.
 |
| Cư dân Ka Lô cơm không đủ để ăn nhưng ống tẩu lúc nào cũng chẳng rời tay. B́nh quân mỗi gia đ́nh có từ 2-3 ống tẩu thuốc, thậm chí có hộ 10 khẩu th́ có 10 cái. Thuốc lào ở Ka Lô có hương vị thơm, khó lẫn với vùng đất nào.. |
Men theo sông Trôn, ngược lên các triền đồi A Mớ, là những băi trồng cây thuốc lá mênh mông. Mỗi hộ gia đ́nh ở đây, ít th́ có vài trăm mét vuông, nhiều th́ trồng cả sào. Có mặt tại rẫy thuốc nhà ḿnh, bà Hồ Thị KuTe, nói như khoe: “Ḿnh trồng thuốc không chỉ để hút mà c̣n mang ra vùng A Lưới (Huế, Việt Nam) bán nữa đó. Cả nhà ḿnh ai cũng hút thuốc cả, nếu mà đi mua th́ không đủ tiền, nên phải trồng thôi”.
Cứ đến tháng 3-4 âm lịch hằng năm, cư dân Ka Lô lại lên đồi “gặt” lá thuốc về mang giă mịn, phơi khô. Những mùa nắng nóng như chảo rang ở vùng thâm sơn này vẫn không ngăn được bước chân người dân lên rẫy. Mật mía rừng là bí quyết để thuốc lào ở Ka Lô thơm, ngọt hơn.
Mía được giă vắt lấy nước, cô lại thành cao rồi đem trộn với lá thuốc xay mịn, phơi thêm một lần nắng nữa, đến khi khô gịn, thuốc chuyển sang màu sẫm là hút được.
Trẻ con rít thuốc lào ṣng sọc
Ống thuốc của người Ka Lô vừa lớn vừa dài, có khi là cả một đốt tre lồ ô nguyên khối. Tẩu thuốc th́ làm bằng thân tre nhỏ hơn, được nạm sắt cứng bên ngoài. Theo những người dân có thâm niên hút thuốc lào ở Ka Lô, cư dân ở đây chế ống, tẩu thuốc lào dài là v́ họ muốn có lượng khói nhiều, hút cả ngày mới đủ “phê”!
 |
| Trẻ con rít thuốc lào ṣng sọc . |
Đàn ông, con trai miên trường trong khói thuốc đă đành, ở bản Ka Lô, từ bà già đến thiếu nữ và trẻ con đều “đốt” thuốc lào.
Đối với những phụ nữ, hút thuốc lào là sự khẳng định chính ḿnh với cánh đàn ông, phụ nữ không hút thuốc rất khó… lấy chồng. Dấu tích c̣n lại của chế độ mẫu hệ trong tộc người Pa Cô, Cơ Tu nơi đây được thể hiện trên… điếu cày!
Trước căn nhà sàn, Hồ Thị Pương đang ngồi dệt thổ cẩm. Chốc chốc, điếu cày trên tay chị Hồ Thị Pờ Lớt - một người bạn hàng xóm lại đưa sang, chị đưa miệng vào rít, tẩu thuốc cháy đỏ, tàn rơi văi, rồi chị nhả khói ngon lành. Pương năm nay 44 tuổi và đă có 6 mặt con, trừ 2 đứa nhỏ c̣n chập chững và ẵm ngửa, 4 đứa trẻ c̣n lại đều có 4 tẩu thuốc lào riêng cho ḿnh.
Chị Pương tâm sự: “Miềng biết hút thuốc lào từ lúc chưa đến tuổi thiếu nữ. Hồi mới lớn, miềng cũng không biết hút, ngửi mùi thuốc c̣n buồn nôn, khó chịu. Rồi sau đó mẹ ḿnh tập cho ḿnh hút. Cứ sau mỗi lần lên rẫy, mẹ lại lấy thuốc nêm vào tẩu, bỏ than cháy đều, bảo ḿnh hút… cho quen, sau này dễ “nói chuyện” với đám trai bản”.
Hút mấy chục năm thế mà không bị bệnh sao?, tôi hỏi. Pương quả quyết: “Nước suối làng ḿnh sạch lắm. Múc nước suối lên tưới cây thuốc th́ hút làm sao mà bệnh được. Cán bộ coi mấy cụ già trong thôn, hút thuốc từ nhỏ mà có ai bị đau ốm ǵ đâu".
Nói đoạn, như để minh chứng cho “kỳ tích” hút thuốc lào mấy chục năm của ḿnh, Pương leo lên sàn nhà, thoắt cái đă có ống thuốc lào trong tay. Đây là ống thuốc lào do mẹ Pương làm cho, Pương hút từ lúc 8 tuổi cho đến nay và giữ măi, xem như vật bất ly thân kể cả khi về nhà chồng.
Ống thuốc được sử dụng lâu năm, chất tre đă khô, sít lại, dậy lên màu vàng ánh nơi tay cầm; phía đầu ống tẩu màu bồ hóng của tro tàn lâu ngày đă quệt lên một lớp láng bóng.
Pương bảo: “Hồi miềng mới gặp chồng là Pả Mương, ḿnh cũng dùng ống thuốc lào ni để hút. Rồi Mương thấy thích, đêm nào cũng đến nhà ḿnh, hai đứa ra bờ suối cùng hút chung một tẩu, thế là nên vợ chồng”.
 |
| Mẹ con cùng… hút . |
Nhà Pương có 6 thành viên đều rít thuốc rất điệu nghệ, mỗi ngày “đốt” hết cả mấy cuộn thuốc. Nếu không trồng thuốc lá để hút, tiền mua thuốc sẽ nhiều hơn tiền mua gạo ăn. Nhiều gia đ́nh ở Ka Lô, gạo thiếu ăn đứt bữa, nhưng thuốc lào th́ vẫn hút đều đặn, họ vẫn sống vui tươi, tự nhiên như núi đồi nương rẫy.
Hỏi về chuyện dân bản hút thuốc lào, A Viết Dươi, Phó bí thư Chi bộ bản Ka Lô, cười cười: “Phong tục của bản nhiều đời nay thế, già trẻ đều hút thuốc cả, mà chẳng thấy ai có bệnh đâu. Mỗi năm, cán bộ biên pḥng khám bệnh định kỳ 3 lần nên dân bản có lo ǵ đâu, cứ hút thoải mái".
|
Không c̣n vô tư hút như chị Pương, chị Pờ Lớt cũng hút thuốc mấy chục năm nay nhưng sau cái chết của chồng, chỉ bỏ được mấy ngày nhưng rồi tặc lưỡi đốt tiếp v́… thèm quá. “Không hút th́ hai con mắt ḿnh nó cứ nhắm lại, đêm không ngủ, ngày cũng không lên rẫy được", Pờ Lớt phần trần. Trong kư ức của người đàn bà già hơn so với cái tuổi 46 này, Pờ Lớt vẫn nhớ măi h́nh ảnh người chồng đau ốm liên miên rồi từ giă mẹ con chị sang bên ḍng Trôn nằm lại với núi rừng.
Chị kể: "Nó (chồng chị) ho dữ lắm, vừa ho vừa ôm cả ngực rồi hai mắt trợn ngược. Miềng ra kêu bộ đội biên pḥng A Đớt mang thuốc sang, đến chiều th́ nó chết”.
Ngày đưa chồng Pờ Lớt sang bên cánh rừng ma cạnh sông Trôn, dân bản tránh cả v́ sợ lây bệnh. Những ngày rong ruổi ở Ka Lô rồi ṿng ra bản A Roóc (một “chi lưu” của bản Ka Lô đă di cư ra gần cửa khẩu Tà Vang), những h́nh ảnh chúng tôi ghi nhận được là những đứa trẻ, thân cao chưa quá ngọn môn rừng, đă cầm tẩu thuốc phập phè điêu luyện.
Những đứa trẻ từ 7-10 tuổi, cũng không biết chúng hút từ lúc nào, nhưng nh́n cái cách chúng mồi thuốc, thắp điếu, rồi rít thuốc như đốt rạ không ai không thấy xót ḷng! Từ trên nhà sàn bước xuống, bé Kăn Póc (6 tuổi) mang tẩu thuốc cao quá thân người ḿnh.
Tưởng mang tẩu thuốc cho bố, ai dè Kăn Póc châm lửa rít thật, nhổ toẹt nước bọt rồi cười hồn nhiên. Nh́n thấy cảnh ấy Hồ Văn Ngao, bố Kăn Póc, cười thẹn: “Thấy mẹ nó hút nên nó hút theo, giờ thành quen rồi”.
Theo Kăn Póc đến lớp học ở cuối thôn, lớp được “chặp vá” với những cái đầu lô nhô, cao thấp, những em học sinh vẫn vô tư mang cả điếu cày vào trong lớp.
“Học sinh ở đây đều hút thuốc lào cả. Không biết sao mà bố mẹ chúng cho chúng hút vô tư như thế. Hỏi phụ huynh th́ họ nói hút thuốc lào không mang bệnh cho con trẻ nên đành chịu”, cô giáo cắm bản Hồ Thị Thơi, nói buồn buồn.
Theo Duy Phiên
Nông nghiệp Việt Nam
Vào nơi con gái không hút thuốc lào sẽ 'ế'
