Tuổi già như bóng nắng chiều hôm, buồn và chẳng biết lúc nào vụt tắt. Ánh mắt những cụ già cô độc trong viện dưỡng lăo những ngày giáp Tết c̣n lẻ loi, thê thiết hơn cả bóng chiều.
Đến thăm Trung tâm nuôi dưỡng bảo trợ người bại liệt Thạnh Lộc (TPHCM) vào một buổi sáng ngày cuối năm, nắng sớm giăng ngang đầu rực rỡ. Nhưng bên trong trung tâm, nắng không làm sáng nổi ánh mắt ảm đạm buồn của những cụ già đă tắm trải mấy mươi năm mưa gió cuộc đời. Những ánh mắt nhăn nhíu khóe chân chim, mờ đục và cô lẻ…
Nắng sớm cũng không xua hết được không gian trầm mặc, lặng lẽ nơi đây
Thấy khách lạ, cụ Lê Văn Long (90 tuổi) ưỡn thẳng lưng, đẩy cặp kính lăo lên cao rồi từ từ nói mà như báo cáo: “Mỗi ngày tôi vẫn cố tập thể dục đều đặn cho có sức khỏe, tinh thần khỏe mạnh...”.
Cụ nhớ như in mọi việc đă qua, giọng kể rơ ràng mạch lạc. Nhưng khi hỏi cụ ở trong đây được bao lâu rồi? Giọng cụ chùng xuống, mắt xa xăm: “22 năm rồi, từ năm 1990 cơ. Lúc tôi không c̣n kiếm ra tiền, bị bệnh vào bệnh viện th́ gia đ́nh bỏ tôi đi mất”.
Rồi cụ khẽ khàng: “Tôi ở Hà Nội, di cư vào Sài G̣n từ năm 1954. Cả đời vất vả làm lụng nuôi vợ nuôi con. Đến năm 1990, con cháu đều lớn khôn cả th́ tôi bệnh nặng phải nhập viện. Một ngày bác sĩ điều trị bảo không thấy người nhà của tôi đâu, họ bỏ đi mất, không biết t́m đâu ra, không tiền trả viện phí, không biết về nơi nào…”.
Sau đó, cụ Long được đưa vào Trung tâm Thạnh Lộc sinh sống trong những ngày cuối đời. Đă 22 năm, và qua cái Tết sắp tới là bước sang năm thứ 23 cụ sống tại viện dưỡng lăo này. Chừng ấy năm, chưa 1 lần vợ con cụ đến thăm dù ông đă nối lại được liên lạc với gia đ́nh nhà nội…
Có lẽ với cụ, khi nghĩ về chuyện đời th́ cái trí tuệ minh mẫn lúc tuổi già không c̣n là hạnh phúc. Bởi chuyện đau ḷng muốn quên đi mà vẫn cứ hiển hiện rơ ràng trong tâm trí, như xát muối vào tim. Càng minh mẫn, càng nhớ th́ càng đau ...
Mỗi cụ mỗi cảnh, nhưng chẳng mấy ai không buồn khi nghĩ về gia đ́nh
C̣n hoàn cảnh cụ Vũ Thị Độ (87 tuổi) th́ khác, cụ "tự nguyện" bỏ đi cho con cháu đỡ vất vả. Quê cụ ở Thanh Hóa, có 3 người con gái. Khi con cái c̣n nhỏ, chồng cụ đă vào Nam làm ăn rồi cưới vợ khác, để cụ một ḿnh nuôi nấng 3 con. Cụ ở vậy làm lụng nuôi con khôn lớn, rồi dựng vợ gả chồng, sinh con đẻ cháu…
Nhưng cái nghèo vẫn cứ đeo bám măi. Nh́n các con cực khổ, những đứa cháu nheo nhóc mà ḿnh không làm được ǵ phụ giúp, lại nay đau mai ốm khiến con cháu thêm khó khăn, cụ lặng lẽ thu xếp bỏ nhà vào Sài G̣n… Cụ lang thang khắp thành phố, rồi được đưa vào Trung tâm Thạnh Lộc nuôi dưỡng đă 6 năm nay.
Cụ bảo: “Biết thế nào được, con cháu khổ cả, ḿnh ở nhà làm chi vướng bận chúng nó. Ḿnh ở đây tốt lắm, được ăn không tốn tiền, đau bịnh th́ có thuốc của Nhà nước. Ở nhà thêm khổ con cháu…”.
Nói là nói thế nhưng mắt cụ Độ nhíu lại khi chúng tôi chợt hỏi: “Ăn tết một ḿnh cụ có buồn không?”. Cụ ngừng một lát lâu như đang nhớ điều ǵ rồi nói tránh đi: “Tai cụ lăng rồi, không nghe rơ lắm…”. Người phụ nữ ấy, cả đời hy sinh v́ con cháu, đến cuối đời cũng chẳng nói 1 lời nặng tiếng với cháu con…
Nhiều người trong số họ đều đă hy sinh cả đời v́ con cháu, nhưng cuối đời…
Chị Dương Thị Kim Sơn, phụ trách pḥng quản lí hồ sơ – tư vấn cho biết: “Ở trung tâm này, mỗi cụ mỗi hoàn cảnh, đau ḷng lắm nhưng ḿnh làm ǵ được đâu, chỉ cố t́m hiểu hoàn cảnh để động viên, chia sẻ với các cụ thôi. C̣n ǵ buồn bằng việc, khi c̣n trẻ, c̣n sức lực th́ cố sức làm lụng, vất vả v́ gia đ́nh, về già, sức yếu th́ thui thủi, lẻ loi một ḿnh.”.
Khi tṛ truyện cùng chúng tôi, cụ Long, cụ Độ và nhiều cụ khác rất hào
hứng kể về những ngày có đoàn từ thiện xă hội đến thăm hỏi, tặng quà,
rồi văn nghệ, hát cho nhau nghe rất vui.
Giúp các cụ khuây khỏa, như luồng gió ấm thổi vào cuộc sống cô độc, lạnh lẽo của các cụ.
Đến thăm các cụ mới thấy cuộc sống này khó lường trước tương lai. Có những cụ lúc trẻ có 5-7 người con. Nuôi con trưởng thành, thành đạt hẳn hoi nhưng khi cha mẹ già, họ viện cớ "không có điều kiện chăm lo", đẩy thân sinh vào Trung tâm rồi cũng v́ lư do"bận mưu sinh" mà chục năm chưa một lần ghé đến thăm.
Buồn nhất là khu nhà đặt cốt. Mỗi năm nhà để cốt lại tăng thêm gần 20 hủ, người đến viếng không khỏi xốn xang ḷng v́ các cụ "lạnh lẽo cho đến giờ phút thành tro bụi".
Chị Nguyễn Thị Lan, hộ lư đă có 10 năm công tác ở Trung tâm Thạnh Lộc chia sẻ: “Năm nào ở đây cũng có cụ qua đời. Tuổi già bệnh tật làm các cụ xuống sức nhanh lắm. Mới hôm qua c̣n khỏe mạnh, hôm nay đă không thể nhúc nhích được ǵ. Mà cũng lạ, h́nh như bệnh tật, khổ sở cả đời dồn vào ngày cuối hay sao ấy. Da thịt các cụ cứ như bở ra, nằm bên trái là lở bên trái, nằm bên phải là loét bên phải. Chúng tôi thường xuyên lăn trở cho các cụ nhưng vẫn không hết loét được. Vài ngày sau là các cụ qua đời…”.
Dừng một lát, chị kế: “Sáng thức giấc đến thăm các cụ mà thấy có cụ mắt mở to nằm bất động là lo lắm. Khi mất các cụ thường mở to mắt nh́n lên trần nhà, miệng mở ra, mắt không khép lại như đang c̣n sống vậy. Các em mới vào th́ sợ lắm, nhưng ḿnh quen rồi, đến vuốt mắt, khép miệng, chỉnh trang tư thế cho cụ rồi chờ đưa đi khâm liệm. Nghĩa tử là nghĩa tận, Ḿnh không làm th́ ai làm đây, họ có con cháu quan tâm th́ cũng đă không vào đây!”.
Theo chính sách thành phố chi 5.800 đồng (kể cả gas, gạo, mắm, muối…) cho mỗi bữa ăn của các cụ. Mỗi ngày các cụ được chi thêm 1.000 đồng/ tiền thuốc. Trong khi vật giá leo thang th́ khó có thể đủ dinh dưỡng cho một bữa ăn khiêm tốn như thế. Thế mà, chưa nghe cụ nào phàn nàn v́ thiếu thốn, v́ với người già, phần quan trọng là đời sống tinh thần, là t́nh cảm, là được nghe tiếng nói cười của "bọn trẻ".
Ngày này qua tháng khác, năm đến rồi năm sang, các cụ lẳng lặng chờ cho qua hết đoạn cuối cuộc đời
Tết đến là ngày con cháu quây quần bên ông bà, gia đ́nh sum họp đầm ấm sau cả năm đi xa, lao động vất vả. Thế nhưng, tại Thạnh Lộc, Tết h́nh như là một cái ǵ đó thôi thúc, xát muối trong ḷng các cụ. Tết lại đau đáu nhớ về những ngày tháng xưa cũ, với bếp than hồng, bánh chưng xanh và gia đ́nh hạnh phúc đă măi măi rời xa...
Cuộc đời họ sắp hết, nhưng họ vẫn c̣n có nhu cầu được yêu thương, được nắm một bàn tay chân t́nh, chia sẻ về cuộc sống, để vơi đi nỗi buồn cô quạnh lúc về già… Nhất là trong những ngày Tết đến, Xuân sang.
Tết về, nỗi niềm cô độc giăng giăng
Tết. Với mọi người là sự sum họp, là hạnh phúc quây quần th́ tết với các cụ thật là kinh khủng. Thời khắc giao thừa mới thật là nghiệt ngă. Những giọt nước mắt buồn tủi, nhớ về những ngày tháng sum vầy không bao giờ trở lại.
Sáng mùng 1, khi nhà nhà cùng nhau chúc thọ ông bà, nội ngoại th́ các cụ ngồi thẫn thờ nhớ về con cháu "Cầu cho bọn trẻ b́nh yên". Hết nhớ gia đ́nh xưa th́ lại dơi mắt trong các đoàn đến thăm, để được nghe tiếng cười nói, để được cảm nhận mạch Xuân đang về...
Thế nhưng, những đoàn khách đến thăm như thế hiếm lắm. H́nh như xă hội càng phát triển th́ người ta càng dễ quên người già, nhất là các cụ già cô độc ở những viện dưỡng lăo xa xôi thế này…
Để sưởi ấm trái tim hơn 300 cụ già bất hạnh, Báo Dân trí sẽ tổ chức chuyến thăm, giao lưu, văn nghệ, mang chút hơi ấm mùa Xuân đến cho các cụ tại Trung tâm.
Tổng biên tập báo Dân trí tặng ngay 10 triệu "mở hàng". Rất mong bạn đọc gần xa hưởng ứng, chung sức cùng Dân trí.
Bạn đọc có thể chuyển hàng, quà đến trực tiếp cho các cụ theo địa chỉ:Trung tâm Nuôi dưỡng bảo trợ người bại liệt Thạnh Lộc, số 3E Tô Ngọc Vân, phường Thạnh Xuân, quận 12.
Hoặc chuyển đến VP đại diện của báo Dân trí tại TPHCM:
39 L đường 11, Miếu Nổi, phường 3, quận B́nh Thạnh, TPHCM.
Dân trí sẽ tập hợp tiền, quà tổ chức vui Xuân cho các cụ vào thứ bảy 02/02/2013 (ngày 22 tháng chạp).
Ngoài ra, chúng tôi cũng vận động bạn đọc ủng hộ các TV cũ (c̣n sử dụng được) để góp thêm niềm vui cho các cụ lúc "gần đất xa trời".
Tùng Nguyên - Minh Kiệt
“Bóng chiều” ngóng Xuân
