Vậy là những mét bêtông nhựa cuối cùng đã kịp thảm xuống nối liền các xã vùng tái định cư thuộc huyện Mường La, tỉnh Sơn La. Vui nhất là bà con của năm bản vùng lòng hồ thuỷ điện tết này được đón xuân sum họp vui vầy, không còn chia cắt bản làng.
Nhưng cũng rất ít ai biết được, cùng với tuyến đường huyết mạch nối liền, Mường La lại đang chờ đón một công trình công nghiệp mới sau thuỷ điện Sơn La - đó chính là con đường mang lại cuộc sống no ấm cho bản làng vùng Tây Bắc…
Con đường no ấm nối liền các bản.
Ba năm trước, tôi thực sự may mắn là nhà báo đầu tiên được chứng kiến những khối bêtông tươi cuối cùng đổ xuống đập bờ vai trái công trình thủy điện Sơn La. Không thể giấu nổi niềm vui khi hàng ngàn công nhân trên công trường đêm cùng nắm tay reo hò vang núi khi họ đã về đích sớm hơn so với dự kiến. Chúng tôi cũng rất đỗi tự hào và quên hết mệt mỏi, giá buốt của núi rừng Tây Bắc để ngồi tại bờ đập truyền tin về cho bản tin sáng...
Mới có 3 năm thôi như giấc ngủ say của người thợ sông Đà, nay diện mạo của công trình đã có nhiều đổi khác. Tổ máy số 4 vừa được vận hành vào những ngày cuối năm, hòa thêm 40 triệu kWh/ngày cho lưới điện quốc gia. Và cùng với sức lực, trí lực của những người thợ, diện mạo của công trình đã làm thay đổi cả vùng nghèo khó của Tây Bắc. Hơn 40km đường từ trung tâm TP.Sơn La về Mường La đã thảm nhựa láng mịn đưa hàng trăm đoàn khách quốc tế và trong nước về thăm công trình; các tour du lịch cũng được thiết lập về các bản sinh thái của huyện như Nậm Chiến... nghỉ dưỡng suối nóng, hưởng các dịch vụ du lịch sinh thái của đồng bào người Thái mộc mạc, chân thành đầy lòng mến khách. Cũng nhờ thế mà đời sống kinh tế của đồng bào đã dần đổi thay bên lòng hồ thủy điện.
Năm 2010, hơn 2.500 hộ dân thuộc huyện Mường La phải di chuyển để phục vụ cho công trình. Huyện đã khẩn trương bố trí tái định cư tập trung 7 khu và 42 điểm để đồng bào có nơi cư trú mới và ổn định sản xuất. Lo được nơi ở mới đã khó, việc chuyển đổi thói quen sản xuất và tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn hộ không phải là chuyện nhỏ. Tất cả đều khẩn trương vì dòng điện nên không thể tránh được khó khăn trong vấn đề hậu di dân. Đất sản xuất thiếu, việc làm không có... thực sự là bài toán hóc cho các ngành của Sơn La; nhưng với Mường La lại được thiên nhiên ban tặng cho những điều kỳ thú. Bất kỳ ở góc vườn, bên đường... một tấc đất thuộc xã Mường Trai của huyện cũng đều có thể lấy được quặng sắt. Vậy là Cty cổ phần gang thép Sơn La đã được thành lập...
Những ngày cuối cùng của năm cũ, hơn 200 cán bộ, công nhân Cty khoáng sản Sơn La vẫn miệt mài làm việc. Đó là việc khoan thăm dò trữ lượng mỏ quặng Mường Trai, tìm những phương pháp tối ưu để khai thác có hiệu quả nhất. Dây chuyền tuyển quặng đã hoạt động thử để cân chỉnh lại cho ra những tấn tinh quặng có chất lượng nhất. Và hơn thế, một mặt bằng trên 60ha tại chỗ đã san gạt xong, đang tiến hành xây lắp nhà máy tuyển quặng công suất 500.000 tấn phôi thép/năm. Cùng đi khai trường với chúng tôi, kỹ sư Dương Doãn Lục - Tổng Giám đốc Cty - đã cho chúng tôi khá nhiều bất ngờ về dự án. Có những điều anh ấp ủ tưởng chừng như hão huyền, vậy mà đang hiển hiện theo từng ngày. Khó có thể tin vùng đất nghèo này đang được ủ trong lòng đất hàng ngàn tỉ đôla nay đang khai phá. Những ngày đầu khi Cty được các ban ngành tỉnh Sơn La ủng hộ đã báo cáo Thủ tướng về dự án siêu lớn này, nhiều người đã không tin sẽ thành hiện thực. Họ nghĩ chắc Cty cũng chỉ thuộc diện khai thác “hớt váng”, chụp giật chút lợi nhuận lại “bùng”.
Thực tế đã trả lời. Năm 2011, chỉ tính thu gom quặng trong quá trình làm đường vào mỏ, làm đường dân sinh, Cty đã đắp đống hơn chục vạn tấn. Nếu theo tính “chụp giật”, số quặng thô này bán nhanh tại Lào Cai Cty đã thu về hàng trăm tỉ đồng, vậy mà Cty giữ để cho nguyên liệu nhà máy sau này. Anh Lục cho biết, các anh cứ hình dung chỉ đến quý IV/2013, khi vận hành nhà máy mới thấy hết được sự cần thiết của nguyên liệu. Với công nghệ lò cao hiện đại nhất hiện nay chúng tôi được hai tập đoàn có uy tín thế giới lắp đặt, bài toán sau này không chỉ có sản phẩm là gang và phôi thép. Đi cùng nó là các sản phẩm công nghiệp phụ trợ như gạch không nung; phân bón; phụ gia ximăng; nhiệt điện... sẽ cho lợi nhuận lớn. Để giải bài toán về công nghệ mới này, anh Lục đích thân đi tìm hiểu hàng chục hãng đối tác. Chuyện cứ tạm chọn một công nghệ cũ nhập về để đó cho có đã không xảy ra đối với doanh nghiệp tư nhân. Quyết tâm dồn vốn cho lời giải cuối về công nghệ, hai tập đoàn sản xuất thép có uy tín của nước ngoài vừa được Cty ký kết nhập công nghệ, lắp ráp, chuyển giao cho Cty.
Ông Dương Doãn Lục trên khai trường. Ảnh: NGUYỄN HÀO
Vậy trong thời buổi khó khăn chồng chất cho doanh nghiệp, với dây chuyền hơn 4.000 tỉ, Cty lấy gì đảm bảo sẽ về đích? Một nụ cười khá lạc quan trên gương mặt Giám đốc Lục. Anh cho biết, nguồn vốn cho công trình này là kết quả hơn 10 năm lăn lộn trên thương trường. Và cho đến nay cơ sở hạ tầng mỏ, nhà máy đã hoàn thành còn dây chuyền, thiết bị đối tác liên danh đầu tư cùng chia lợi nhuận. Vậy là hóa ra nghề chính của Giám đốc Lục lại là cầu đường, ximăng, thủy điện chứ không dính gì đến khai khoáng. Số vốn đủ để Cty hoàn thiện các hạng mục cho đến nay không vay một đồng của ngân hàng đã giúp Cty chống chọi cơn bão tài chính. Khi các nhà trắc địa hàng đầu được Cty mời về thăm dò cho biết trữ lượng quặng tại đây đảm bảo cho Cty khai thác hơn trăm năm lại thêm động lực quyết tâm xây dựng nhà máy.
Cùng với việc lắp đặt nhà máy, các khâu phụ trợ sản xuất Cty đã triển khai khá hoàn chỉnh và khép kín. Mấy ngày trước, khi đón đối tác Hà Nội lên Sơn La, anh Lục đưa họ đi ngược dòng sông Đà. Xuất phát từ cảng nước sâu Hòa Bình, đội tàu vận tải của Cty vừa mua lại của Cty Sông Đà 12 sẽ tham gia vận chuyển phụ gia, sản phẩm cho nhà máy giảm tải đường bộ và giảm 10 lần chi phí khi đi bằng đường bộ. Cùng với đó là khi qua địa bàn Mộc Châu đã có mỏ than của Cty sẵn sàng cung cấp nhiên liệu để đốt lò. Xem ra, sự chuẩn bị, tính toán của anh Lục khá chi tiết và khoa học.
Mới hơn 40 tuổi, sự chín chắn của người va đập nhiều trên thương trường cùng với tâm huyết của người con làng nghề đúc đồng Ý Yên (Nam Định), tôi tin Giám đốc Dương Doãn Lục sẽ thành công về đích sớm. Nếu không vì tâm huyết với đồng bào Tây Bắc, chắc rằng anh Lục chẳng phải hy sinh xa vợ con để mở thêm con đường mới cho đồng bào vùng Tây Bắc - con đường no ấm cho hàng ngàn lao động thoát cảnh đói nghèo.
Hơn 40km đường từ trung tâm TP.Sơn La về Mường La đã thảm nhựa láng mịn đưa hàng trăm đoàn khách quốc tế và trong nước về thăm công trình; các tour du lịch cũng được thiết lập về các bản sinh thái của huyện như Nậm Chiến... nghỉ dưỡng suối nóng, hưởng các dịch vụ du lịch sinh thái của đồng bào người Thái mộc mạc, chân thành đầy lòng mến khách.
Nguyễn Sỹ Hào/laodong
Con đường no ấm
