Canada 'bắt tay' với Bắc Âu tăng cường quốc phòng Bắc Cực sau cảnh báo từ Tổng thống Trump

[goodidea]

Các nước Bắc Âu và Canada ngày càng nhận thấy có thể phối hợp chặt chẽ hơn cả về quân sự lẫn ngoại giao nhằm khẳng định vai trò và năng lực tự bảo vệ tại Bắc Cực.



Thủ tướng Canada Mark Carney. Ảnh: THX/TTXVN

Kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần đưa ra các phát biểu liên quan khả năng kiểm soát Greenland, chính quyền hòn đảo này đã tăng cường tham vấn với Canada nhằm tìm kiếm sự hỗ trợ về an ninh và quốc phòng tại khu vực Bắc Cực.

Theo hãng tin Reuters, Greenland và Đan Mạch trong ba năm qua đã trao đổi với các quan chức Canada về mô hình lực lượng Rangers - đơn vị dự bị của quân đội Canada chuyên hoạt động tại các khu vực hẻo lánh ở Bắc Cực.

Lực lượng Rangers Canada duy trì sự hiện diện thường trực tại nhiều cộng đồng khó tiếp cận ở vùng cực bắc và được xem là một phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ chủ quyền của Ottawa tại Bắc Cực.

Giáo sư Whitney Lackenbauer, chuyên gia về Bắc Cực thuộc Đại học Trent và là trung tá danh dự của lực lượng Rangers Canada, cho biết các cuộc thảo luận giữa Greenland, Đan Mạch và Canada trở nên cấp thiết hơn trong bối cảnh xuất hiện những phát biểu từ Nhà Trắng cũng như lo ngại gia tăng về hoạt động của Nga tại Bắc Cực.

Theo ông Lackenbauer, các nước Bắc Âu và Canada ngày càng nhận thấy có thể phối hợp chặt chẽ hơn cả về quân sự lẫn ngoại giao nhằm khẳng định vai trò và năng lực tự bảo vệ của các quốc gia trong khu vực.

Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Canada Mark Carney thúc đẩy mở rộng hợp tác quốc phòng và chia sẻ thông tin tình báo với các nước Bắc Âu, vốn được Ottawa đánh giá là những đối tác đáng tin cậy.

Reuters nhận định việc Canada tăng cường quan hệ quốc phòng với khu vực Bắc Âu là một phần trong chiến lược xây dựng liên minh giữa các “cường quốc tầm trung”, trong bối cảnh Mỹ bị xem là đối tác ngày càng khó đoán định hơn.

Về phần mình, Nhà Trắng cho rằng chính sách của Tổng thống Trump đã thúc đẩy các đồng minh tăng cường đóng góp cho năng lực quốc phòng riêng. Chính quyền Mỹ đồng thời khẳng định Bắc Cực là khu vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh quốc gia và lợi ích kinh tế của Washington.

Theo hãng tin AFP, một người phát ngôn Nhà Trắng cho biết Mỹ đang tiến hành các cuộc thảo luận kỹ thuật cấp cao với Greenland và Đan Mạch liên quan những lợi ích an ninh của Washington tại Greenland.

Các chuyển động mới về liên minh và hợp tác quốc phòng diễn ra trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến khu vực Bắc Cực ngày càng dễ tiếp cận hơn đối với hoạt động quân sự, hàng hải và khai thác tài nguyên.

Trong khi Nga sở hữu số lượng căn cứ quân sự lớn nhất tại Bắc Cực thì trong những năm gần đây, Trung Quốc cũng gia tăng hiện diện tại khu vực giàu tài nguyên này, chủ yếu thông qua hợp tác với Nga. Trongmột tuyên bố, Thủ tướng Carney chỉ ra mối đe dọa an ninh lớn nhất tại khu vực hiện nay đến từ Nga.

Sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát năm 2022, các nước Bắc Âu đã tăng mạnh đầu tư quốc phòng và năng lực phòng thủ tại Bắc Cực.

Chú thích ảnh
Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland ngày 20/3/2025. Ảnh: THX/TTXVN
Tháng 3 vừa qua, Canada cùng năm nước Bắc Âu gồm Đan Mạch, Phần Lan, Iceland, Na Uy và Thụy Điển đã nhất trí mở rộng hợp tác trong mua sắm quân sự, phát triển công nghiệp quốc phòng và tăng cường phối hợp đối phó các mối đe dọa an ninh, trong đó có tấn công mạng.

Theo các tài liệu chính sách của chính phủ Canada, kế hoạch xây dựng mô hình lực lượng tương tự Rangers cho Greenland có thể được hoàn thiện vào cuối năm 2026.

Ngoại trưởng Canada Anita Anand cho biết bà thường xuyên trao đổi với các quan chức Bắc Âu về vấn đề quốc phòng tập thể và an ninh Bắc Cực. Bà nhấn mạnh quan hệ đối tác quốc phòng giữa Canada và Mỹ thông qua Bộ Tư lệnh Phòng không Bắc Mỹ (NORAD) vẫn giữ vai trò quan trọng.

Tuy nhiên, Ottawa đồng thời đang thúc đẩy xây dựng các quan hệ hợp tác mới với các nước Bắc Âu. Canada đã mở lãnh sự quán tại thủ phủ Nuuk của Greenland hồi tháng 2 và mời các đối tác Bắc Âu thăm khu vực Bắc Cực của Canada vào năm 2026.

Tại Hội nghị thượng đỉnh Bắc Âu-Canada tổ chức ở Oslo hồi tháng 3, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cho rằng các nước cần xây dựng một trật tự thế giới mới dựa trên những giá trị chung mà họ theo đuổi.

Đến tháng 4, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb trở thành nguyên thủ Phần Lan đầu tiên thăm Canada trong vòng 12 năm. Hai nước đã ký nhiều thỏa thuận hợp tác liên quan Bắc Cực.

Ông Stubb cho biết ông và Thủ tướng Carney thường xuyên trao đổi về các vấn đề quốc tế như NATO, Ukraine và Iran.

Theo Giáo sư Lackenbauer, Canada cần đánh giá lại toàn diện chiến lược an ninh Bắc Cực, tương tự cách các nước Bắc Âu đã thực hiện sau khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra.

Ông cho rằng việc tăng cường hỗ trợ lẫn nhau giữa Canada và các đồng minh Bắc Âu sẽ gửi thông điệp rõ ràng tới các đối thủ rằng khu vực Bắc Cực không phải nơi thiếu sự hiện diện và phối hợp an ninh.

Theo Arctic Business Index - mạng lưới nghiên cứu và phân tích về vùng cực Bắc, mức đầu tư của Canada cho an ninh Bắc Cực trong nhiều năm qua vẫn thấp hơn hầu hết các quốc gia cùng chia sẻ khu vực này, bao gồm Nga, Mỹ, Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch và Phần Lan.

Cùng với Greenland, Canada từ lâu nằm trong nhóm có chi tiêu quốc phòng thấp nhất trong khu vực Bắc Cực. Đến năm 2025, Ottawa mới đạt mục tiêu chi tiêu quốc phòng tương đương 2% GDP theo yêu cầu của NATO, với ngân sách khoảng 63 tỷ đô la Canada.

Ông Neil O’Rourke, Tổng Giám đốc Lực lượng Bảo vệ bờ biển Canada phụ trách hạm đội và dịch vụ hàng hải, cho biết Canada và Đan Mạch từ nhiều năm trước đã xác định cần phối hợp chặt chẽ hơn trong ứng phó các tình huống khẩn cấp tại Bắc Cực.

Theo ông, do khoảng cách địa lý gần gũi giữa hai nước ở vùng cực Bắc, việc chia sẻ nguồn lực và hỗ trợ lẫn nhau sẽ hiệu quả hơn nhiều so với phụ thuộc vào hỗ trợ từ phía Nam.

Ông O’Rourke cũng cho biết Canada đang học hỏi thêm kinh nghiệm từ Na Uy trong lĩnh vực cứu hộ hàng hải và xử lý các tình huống kéo tàu khẩn cấp tại vùng biển Bắc Cực.

VietBF@sưu tập