Những lời có cánh và lằn ranh đỏ: Tín hiệu từ cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung

[Cupcake01]

“Ngài là một nhà lãnh đạo vĩ đại. Tôi nói điều đó với tất cả mọi người”, Tổng thống Trump nói với lãnh đạo nước chủ nhà, người mà ông nhiều lần bày tỏ ngưỡng mộ vì khả năng quản trị quốc gia 1,4 tỷ dân.

Trong khi đó, Chủ tịch Tập Cận Bình gần như không dành thời gian cho những lời khen ngợi. Sau lễ đón với 21 phát đại bác chào mừng và màn duyệt đội danh dự, nhà lãnh đạo nổi tiếng kỷ luật này lập tức xác lập các giới hạn trong quan hệ giữa hai nước.

Đối với nhà lãnh đạo Trung Quốc, lằn ranh đỏ chính là đảo Đài Loan. Ông nhấn mạnh rằng nỗ lực hòa dịu của ông Trump có thể “đổ vỡ ngay từ lúc bắt đầu” nếu Washington can thiệp vào mục tiêu lâu dài của Bắc Kinh là kiểm soát hòn đảo này.

“Mỹ phải xử lý vấn đề Đài Loan với sự thận trọng tối đa”, Tân Hoa Xã dẫn lời ông Tập nói cuộc hội đàm.

Lời cảnh báo được đưa ra chỉ vài phút sau khi ông bắt đầu bài phát biểu công khai tại Đại lễ đường Nhân dân. Với ông Tập, mọi chuyện ngay từ đầu đều là thiết lập ranh giới.

Khoảnh khắc đó dường như thể hiện trạng thái cân bằng mới giữa hai đối thủ. Ông Tập xuất hiện với kịch bản được chuẩn bị kỹ lưỡng, không để lại nghi ngờ nào, rằng dù Trung Quốc đang gặp phải những vấn đề về giảm phát, dân số suy giảm, bong bóng bất động sản vỡ, thời điểm để Bắc Kinh hành xử như một siêu cường ngang hàng Mỹ đã đến.

Ở mọi khía cạnh, ít nhất trong giai đoạn đầu chuyến thăm 2 ngày tới Trung Quốc, ông Trump thể hiện thái độ hòa giải, hoàn toàn trái ngược với cách ông mô tả Trung Quốc trong các bài phát biểu tại Mỹ, nơi ông từng gọi nước này là “kẻ cướp việc làm” và mối đe dọa an ninh quốc gia.

Dù mỉm cười và tiếp đón ông Trump nồng hậu, ông Tập kín đáo và cứng rắn hơn, đặc biệt về Đài Loan, với việc đưa ra lời cảnh báo dứt khoát.

Khác biệt đó phản ánh mức độ tự tin và vị thế mới của Bắc Kinh, trong bối cảnh Mỹ đang sa vào xung đột với Iran và không dễ thoát ra.

Trung Quốc đã thiết kế ngày làm việc một cách tỉ mỉ, bao gồm cả chuyến thăm Thiên Đàn - quần thể kiến trúc thời nhà Minh cách Tử Cấm Thành không xa. Khi ông Trump ngồi trong công trình kỳ vĩ từ thế kỷ 13, ông được ông Tập nhắc nhở về 1 bài học lịch sử trong bối cảnh thời đại hiện nay.

Trong bài phát biểu tại quốc yến, ông Trump cũng nhắc nhở về 1 bài học lịch sử khác. Ông nhắc đến mối liên hệ giữa Trung Quốc và Mỹ từ khi con tàu Empress of China thực hiện hành trình 14 tháng vào năm 1783, để mở ra giao thương và đưa những nhà ngoại giao Mỹ đầu tiên tới vùng đất khi đó được gọi là Canton, nay là Quảng Châu.

“Chúng ta đã hòa hợp ngay cả khi có khó khăn, và chúng ta đã giải quyết được”, ông Trump nói.

Dẫu vậy, Tổng thống Mỹ Trump vẫn nhìn quan hệ song phương dưới góc độ cá nhân, nhấn mạnh rằng những khác biệt lớn giữa 2 nước cần được giải quyết bởi 2 nhà lãnh đạo mạnh mẽ.

“Tôi sẽ gọi cho ngài, và ngài sẽ gọi cho tôi bất cứ khi nào có vấn đề, mọi người không biết điều đó, nhưng mỗi khi có vấn đề, chúng ta giải quyết rất nhanh. Và chúng ta sẽ có một tương lai tuyệt vời cùng nhau”, ông Trump nói.

Về phần mình, ông Tập quay lại với thông điệp quen thuộc: Để tránh biến cạnh tranh thành xung đột, hai nước phải tránh rơi vào “bẫy Thucydides”.

“Bẫy Thucydides” là khái niệm được giáo sư Harvard Graham Allison phổ biến trong cuốn sách “Định mệnh chiến tranh: Mỹ và Trung Quốc có thể thoát Bẫy Thucydides hay không?”, với ý nghĩa rằng khi 1 cường quốc đang lên thách thức cường quốc thống trị hiện tại thường sẽ dẫn đến chiến tranh. Nhà sử học Hy Lạp cổ đại Thucydides từng viết: “Sự trỗi dậy của Athens và nỗi sợ mà điều đó gây ra cho Sparta đã khiến chiến tranh trở nên không thể tránh khỏi”.

Ông Tập đưa ra giải pháp quen thuộc: Ngừng nói về cạnh tranh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới - điều vốn là chủ đề thường trực dưới chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden, và thay vào đó tập trung “ổn định” mối quan hệ này - đặc điểm quản trị hiếm khi gắn với ông Trump.

“Lợi ích chung giữa Trung Quốc và Mỹ lớn hơn những khác biệt. Sự ổn định trong quan hệ Trung - Mỹ là điều có lợi cho thế giới”, truyền thông nhà nước Trung Quốc dẫn lời ông Tập trong cuộc hội đàm.

Ông cũng đề cập tới kịch bản đối đầu.

“Nếu xử lý không tốt, hai nước sẽ va chạm hoặc thậm chí xung đột, đẩy toàn bộ quan hệ Mỹ - Trung vào tình thế cực kỳ nguy hiểm", ông nói, rõ ràng ám chỉ vấn đề Đài Loan.

Nhiều điều trong những nội dung này nghe quen thuộc. Ông Tập có những “châm ngôn” thường thấy, phù hợp với phong cách điều hành của ông.

Tại cuộc gặp lần này, ông Tập còn đưa ra khái niệm mới: “Tầm nhìn mới về xây dựng quan hệ Trung - Mỹ mang tính xây dựng và ổn định chiến lược”.

Cố định trạng thái đình chiến có lợi

Theo ông Rush Doshi, chuyên gia về Trung Quốc tại Đại học Georgetown, điều này giống như nỗ lực của Bắc Kinh nhằm “cố định trạng thái đình chiến có lợi cho họ”, vượt ra khỏi nhiệm kỳ của ông Trump, để giai đoạn hòa dịu hậu chiến tranh thương mại trở thành chuẩn mực mới.

Ông Doshi viết trong bài đăng trên mạng xã hội X, rằng những tranh cãi sau này về năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc hay việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương có thể bị coi là không phù hợp với khuôn khổ này.

Trong khi đó, phong cách của ông Trump thường là đạt được những thỏa thuận tức thời, để ông có thể khoe sẽ tạo việc làm hay doanh số.

Ví dụ, ông Trump mang theo một nhóm lãnh đạo doanh nghiệp mà ông nói để thể hiện “sự tôn trọng” với Trung Quốc, đồng thời tìm kiếm cơ hội tiếp cận thị trường.

Điều này gợi nhớ thời kỳ các tổng thống Bill Clinton và George W. Bush đưa giới doanh nghiệp tới khám phá tiềm năng của thị trường Trung Quốc. Nhưng đoàn doanh nghiệp đi cùng ông Trump lần này đã có hàng chục năm kinh nghiệm hoạt động ở Trung Quốc, gồm cả những trải nghiệm khó khăn.

Trong khi đó, phía Trung Quốc không có nhóm tương tự. Không có lãnh đạo nào từ BYD - hãng xe điện khổng lồ đang tìm cơ hội tại Mỹ, hay DeepSeek - hãng trí tuệ nhân tạo đang ở tâm điểm cạnh tranh với các hãng AI Mỹ.

Vẫn có những âm thanh lạc điệu vang lên phía sau tiếng ly chạm và những lời chúc tụng.

Khác với bản thông cáo từ Trung Quốc, Nhà Trắng nhấn mạnh vấn đề siết chặt các tiền chất fentanyl từ Trung Quốc và việc Bắc Kinh mua nông sản Mỹ. Thông cáo không đề cập tới Đài Loan, vấn đề hạn chế xuất khẩu đất hiếm hay kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc đang mở rộng nhanh chóng.

Nhà Trắng cũng mô tả Mỹ và Trung Quốc đồng thuận về việc mở lại eo biển Hormuz và giữ tuyến hàng hải này không bị Iran áp phí. Điều đó đúng, nhưng bỏ qua một thực tế phức tạp hơn: Bất chấp những lời kêu gọi từ Washington, Trung Quốc khó có thể sử dụng ảnh hưởng của mình với Iran mà không đòi hỏi điều kiện đổi lại. Chưa rõ cái giá đó là gì.

Phép thử thực sự về cách hai nhà lãnh đạo tranh luận những vấn đề khác biệt có thể diễn ra vào sáng 15/5, khi ông Trump có cuộc gặp hẹp hơn với ông Tập. Đây là kiểu họp mà ông Trump yêu thích nhất: lãnh đạo đối thoại trực tiếp với lãnh đạo.

Sau khi rời Trung Quốc, nhiều khả năng Tổng thống Mỹ Trump sẽ kể lại các cuộc trao đổi đó theo phiên bản mà ông muốn công chúng nghe nhất, trong khi Bắc Kinh sẽ thận trọng hơn nhiều.