CHINA "Huyết mạch ngầm" Sơn Đông: Nơi dòng dầu Iran chảy tràn bất chấp lệnh trừng phạt của Donald Trump

[Gibbs]

Hệ sinh thái bóng tối: Những "ấm trà" nấu dầu giữa lòng đại lục

Chỉ cách nơi Chủ tịch Tập Cận Bình trải thảm đỏ đón tiếp Tổng thống Donald Trump tại Bắc Kinh vài trăm dặm, một "hệ sinh thái bóng tối" đã âm thầm vận hành suốt bấy lâu nay. Đó là vùng duyên hải tỉnh Sơn Đông, nơi những đường ống dẫn dầu ngoằn ngoèo, những tháp chưng cất vươn cao và những bồn chứa khổng lồ tạo nên một khung cảnh công nghiệp xám xịt nhưng đầy quyền lực. Tại đây, những "nhà máy lọc dầu ấm trà" (teapot refineries) – cách gọi các công ty lọc dầu độc lập, quy mô vừa và nhỏ – đang là những thực thể bơm hàng tỷ đô la vào nền kinh tế Iran, giúp Tehran "thở oxy" giữa vòng vây trừng phạt ngặt nghèo của Mỹ.

Dân gian có câu: "Nước chảy chỗ trũng", và dòng dầu khí bị cấm vận từ Iran đang tìm mọi cách để chảy về những "vùng trũng" Sơn Đông này. Các nhà máy lọc dầu độc lập tại đây hoạt động dưới sự cho phép của Bắc Kinh, âm thầm chế biến dầu thô Iran thành xăng, dầu diesel và các sản phẩm hóa dầu, cung cấp năng lượng cho nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Trong bối cảnh Washington đang nỗ lực cắt đứt mọi nguồn tài chính của Tehran để chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng qua, những hoạt động này đã bị kéo từ bóng tối ra ánh sáng, trở thành quân bài mặc cả quyết liệt trên bàn đàm phán giữa Trump và Tập Cận Bình.

Cuộc đối đầu nghẹt thở: Lệnh đen từ Washington và sự im lặng từ Hebei Xinhai

Ngay trước thềm chuyến công du của ông Trump, Bộ Tài chính Mỹ đã tung đòn "phủ đầu" khi đưa 12 cá nhân và tổ chức vào danh sách đen vì vai trò tiếp tay cho việc bán và vận chuyển dầu Iran sang Trung Quốc. Tuy nhiên, tại khu vực biên giới giữa Sơn Đông và Hà Bắc, không khí cảnh giác bao trùm nhưng nhịp độ sản xuất dường như không hề suy giảm.

Tại Tập đoàn Hóa chất Xinhai Hà Bắc (Hebei Xinhai Chemical Group) – một cái tên đã bị Mỹ trừng phạt từ năm ngoái – an ninh được thắt chặt đến mức tối đa. Những lính gác đeo khẩu trang túc trực tại các cổng vào, và bất kỳ xe lạ nào lưu thông trên các tuyến đường công cộng gần đó đều bị bám đuôi sát sao. Xinhai bị cáo buộc nhập khẩu lượng dầu thô trị giá hàng trăm triệu đô la từ "hạm đội bóng tối" (shadow fleet) có liên quan đến quân đội Iran. Dù vậy, những chiếc xe bồn vẫn nối đuôi nhau rời nhà máy, đưa nhựa đường, dầu diesel đi tiêu thụ khắp đại lục, minh chứng cho việc các lệnh trừng phạt từ nửa vòng trái đất dường như chẳng thể làm lay chuyển những bánh xe kinh tế tại đây.

"Hạm đội bóng tối" và màn kịch hoán đổi trên biển khơi

Để dầu Iran có thể cập bến Sơn Đông, một màn kịch tinh vi đã được dàn dựng trên các vùng biển quốc tế. Điểm nút quan trọng chính là khu vực EOPL (Eastern Outer Port Limits) gần eo biển Singapore. Đây là nơi những con tàu thuộc "hạm đội bóng tối" – những con tàu cũ kỹ, thường xuyên tắt thiết bị định vị – thực hiện các cuộc chuyển hàng "tàu sang tàu" (ship-to-ship) để xóa dấu vết nguồn gốc.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy tàu Herby treo cờ Iran đã áp sát tàu Hauncayo tại khu vực EOPL vào đầu tháng 4. Sau khi tiếp nhận dầu, tàu Hauncayo tiếp tục hành trình đến cảng Yên Đài, Sơn Đông, trong khi dầu được gắn nhãn là xuất khẩu từ Malaysia hoặc Indonesia. "Giấu đầu lòi đuôi", dù Bắc Kinh khẳng định không nhập khẩu dầu Iran trong dữ liệu hải quan, nhưng sự hiện diện của các siêu tàu dầu này tại các cầu cảng Sơn Đông đã nói lên tất cả. Thậm chí, hải quân Mỹ đã can thiệp, như trường hợp tàu USS Rafael Peralta chặn tàu Herby khi nó đang quay về Iran sau khi đã trút sạch hàng. Nhưng lúc đó, dòng dầu đã kịp len lỏi vào các bồn chứa của các "ấm trà" Sơn Đông, nằm ngoài tầm với của súng đạn hay lệnh phạt.

An ninh năng lượng: Cái lý của kẻ mua và người bán

Tại sao những nhà máy lọc dầu nhỏ bé này lại dám thách thức cường quốc số một thế giới? Câu trả lời nằm ở lợi nhuận và sự sinh tồn. "Có tiền mua tiên cũng được", dầu Iran với mức chiết khấu cực cao giúp các "nhà máy lọc dầu ấm trà" – vốn có biên lợi nhuận mỏng – có thể sống sót và cạnh tranh. Ước tính, dầu Iran chiếm tới 18% lượng dầu nhập khẩu qua đường biển của Trung Quốc trong tháng trước, tăng mạnh so với mức 13% trước chiến tranh.

Từ góc độ của Bắc Kinh, việc duy trì nguồn cung nhiên liệu ổn định là ưu tiên hàng đầu cho an ninh năng lượng quốc gia. Họ sử dụng các công ty độc lập làm "tấm khiên": nếu có bị Mỹ trừng phạt, các công ty này vốn chỉ hoạt động nội địa nên cũng chẳng mất gì nhiều. Trong khi đó, các "ông lớn" dầu khí quốc gia của Trung Quốc vẫn có thể giữ sạch hồ sơ để giao dịch quốc tế.

Kết thúc chuyến hành trình xuyên đại dương, những thùng dầu "tai tiếng" từ Tehran đã biến thành năng lượng chạy máy móc, nhựa đường lót những cung đường mới tại Trung Quốc. Trong khi hai nhà lãnh đạo Trump và Tập ngồi lại bàn chuyện thế giới, dòng chảy ngầm của dầu mỏ vẫn âm thầm cuộn chảy dưới chân họ, nhắc nhở rằng trong địa chính trị, "Lợi ích quốc gia là vĩnh cửu". Cuộc chiến trừng phạt vẫn còn tiếp diễn, nhưng chừng nào các "nhà máy ấm trà" Sơn Đông còn đỏ lửa, chừng đó quyền lực của Mỹ vẫn còn bị thử thách bởi những liên minh bóng tối trên biển khơi.