Đàm phán hòa bình đình trệ, Tổng thống Ukraine Zelensky ngày càng công khai tỏ thái độ với Mỹ

[therealrtz]

Rạn nứt này đã âm ỉ từ lâu. Hơn 1 năm trước, sau khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức, Mỹ không còn là đối tác như trước đây của Ukraine trong cuộc chiến chống Nga. Nhưng giờ đây, chính ông Zelensky dường như đang chủ động tạo khoảng cách với Washington - quốc gia từng là đồng minh lớn nhất của Kiev.

Một số người gọi đây là “cuộc ly thân thử nghiệm”, chủ yếu bắt nguồn từ cuộc chiến của Mỹ/Israel với Iran. Tiến trình đàm phán hòa bình do Mỹ hậu thuẫn nhằm chấm dứt xung đột Ukraine đã bị đình trệ từ cuối tháng 2, khi những quả bom đầu tiên rơi xuống Tehran.

Khi tiến trình đàm phán gần như “hấp hối”, Tổng thống Zelensky bắt đầu công khai chỉ trích Mỹ theo cách mà năm ngoái còn bị coi là không tưởng, dù Ukraine vẫn phải thận trọng trước sức ép từ chính quyền Mỹ nhằm thúc đẩy thỏa thuận hòa bình có lợi cho Nga.

Theo ông Zelensky, kể từ khi cuộc chiến ở Iran nổ ra, các nhà đàm phán Mỹ “không còn thời gian cho Ukraine”. Ông cũng phản đối quyết định của Mỹ khi nới lỏng một phần lệnh trừng phạt dầu mỏ Nga nhằm giảm căng thẳng kinh tế từ cuộc chiến Iran, cho rằng điều này khiến Mátxcơva “cảm giác miễn nhiễm”. Theo ông, chính quyền Tổng thống Trump vẫn “chọn chiến lược gây áp lực với Ukraine nhiều hơn với Nga”, nhằm buộc Kiev nhượng lãnh thổ để đổi lấy hòa bình.

Hiện tại, Ukraine dường như đang chuẩn bị cho cuộc chiến kéo dài hơn, đồng thời chuẩn bị cho tương lai mà Mỹ ít hỗ trợ hơn.

Nhà nghiên cứu Harry Nedelcu, giám đốc cấp cao tại Rasmussen Global, nhận định rằng các cuộc đàm phán hòa bình giữa Nga và Ukraine “đã chết”.

“Không còn đàm phán thực sự nữa. Nga không có động lực để đàm phán. Và Mỹ cũng không còn cho thấy mình là một bên trung gian đáng tin cậy và hợp lý giữa hai phía”, ông Nedelcu nói.

Tránh đổ vỡ hoàn toàn

Một trong những lý do khiến Ukraine ngày càng mạnh miệng hơn là vì nước này không còn phụ thuộc quá nhiều vào Mỹ, sau nhiều năm xây dựng năng lực quốc phòng trong nước. Kiev hiện cũng công khai tìm kiếm các nguồn hỗ trợ khác.

Trong tháng qua, ông Zelensky tăng cường vận động châu Âu. Ông cảm ơn các nước như Đức và Ý vì hỗ trợ Ukraine khi cuộc chiến ở Iran đe dọa nguồn cung vũ khí cho Kiev. Ông cũng đạt được thỏa thuận với các nước Trung Đông để cung cấp dịch vụ hỗ trợ họ đối phó với máy bay không người lái Iran, từ đó mở ra các quan hệ an ninh mới.

Con đường dẫn tới việc rời xa Mỹ đầy rẫy những tổn thương đối với Ukraine. Chỉ 1 tháng sau khi nhậm chức, ông Trump và các cộng sự đã khiến ông Zelensky bị bẽ mặt trong cuộc gặp tại Nhà Trắng. Ông Trump nhiều lần cho rằng Ukraine là bên khơi mào chiến tranh. Chính quyền của ông Trump cũng tìm cách cải thiện quan hệ với Nga trong khi cắt giảm 99% viện trợ cho Ukraine.

Cho đến gần đây, giới lãnh đạo Ukraine hầu như vẫn nhẫn nhịn để tránh đổ vỡ hoàn toàn. Mỹ vẫn cung cấp thông tin tình báo quan trọng cho chiến trường. Và dù Chính phủ Mỹ không còn viện trợ vũ khí trực tiếp, Washington vẫn cho phép Ukraine mua vũ khí bằng tiền từ các đồng minh phương Tây khác.

Lo ngại của Kiev là nếu chọc giận chính quyền Mỹ, không chỉ phần hỗ trợ còn lại có thể biến mất mà Tổng thống Mỹ Donald Trump còn có thể hoàn toàn quay lưng với Ukraine để đứng hẳn về phía Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Quan sát chính sách đối ngoại thất thường của ông Trump, từ chuyện đe doạ thâu tóm Greenland đến chiến dịch quân sự chống Iran, Kiev hiểu rằng họ buộc phải tự lực nhiều hơn.

Ukraine đã tăng tốc phát triển ngành công nghiệp quốc phòng, ký các thỏa thuận chia sẻ công nghệ máy bay không người lái với nhiều quốc gia khác, với hy vọng thu về hàng tỷ đô la để tái đầu tư cho các công ty quốc phòng trong nước. Trong khi đó, bước tiến của Nga trên chiến trường đang chững lại.

Hiện Ukraine tự sản xuất phần lớn máy bay không người lái mà họ sử dụng. Đại sứ Ukraine tại Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Alyona Getmanchuk cho biết, các hệ thống đánh chặn do Ukraine tự sản xuất đã bắn hạ hơn 60% UAV của Nga. “Chúng tôi cảm thấy tự chủ hơn bây giờ”, bà nói.

Theo ông Maksym Skrypchenko - Chủ tịch Trung tâm Đối thoại xuyên Đại Tây Dương tại Kiev, Ukraine vẫn có thể cầm cự kể cả khi nguồn cung vũ khí Mỹ cạn kiệt.

“Nếu một sáng thức dậy mà không còn những thứ ấy nữa, đó cũng sẽ không phải thảm họa như trước đây. Không còn giống thời ông Biden, khi chúng tôi phụ thuộc rất nhiều vào đồ Mỹ”, ông Skrypchenko nói.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thông tin tình báo Mỹ là thứ khó thay thế nhất, dù về lâu dài châu Âu có thể phần nào lấp khoảng trống này.

Kiev cũng cần các tên lửa đánh chặn Patriot do Mỹ thiết kế - hệ thống phòng thủ thực sự duy nhất hiện nay chống lại tên lửa đạn đạo Nga. Ukraine đang cố phát triển tên lửa đánh chặn riêng nhưng sẽ mất nhiều thời gian. Dù quan hệ Mỹ - Ukraine ra sao, Mỹ cũng chỉ có số lượng Patriot hạn chế để cung cấp cho Kiev.

Về các cuộc đàm phán hòa bình, nhà phân tích chính trị Ukraine Volodymir Fesenko nhấn mạnh rằng đối thoại vẫn rất quan trọng và Kiev không thể cắt đứt hoàn toàn hợp tác với Washington.

“Có thể nói Mỹ không phải đối tác tốt nhất, không phải nhà trung gian tốt nhất. Nhưng Mỹ, và chính quyền Tổng thống Trump, vẫn là bên điều phối thực sự duy nhất và có ảnh hưởng lớn nhất trong tiến trình hòa bình. Theo nghĩa đó, chúng tôi không có lựa chọn khác”, ông nói.

Dù các cuộc đàm phán đạt ít kết quả, Ukraine vẫn duy trì ngoại giao với Mỹ.

Khi ông Trump đề xuất lệnh ngừng bắn 3 ngày bắt đầu từ hôm 9/5, ông Zelensky đồng ý, dù nhiều người Ukraine hoài nghi. Ngay trong ngày đầu tiên, Kiev và Mátxcơva đã cáo buộc nhau vi phạm ngừng bắn.

Ngày 8/5, ông Zelensky tiếp tục bày tỏ hy vọng các nhà đàm phán Mỹ sẽ tới Kiev. Hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã nhiều lần đến Mátxcơva nhưng chưa xác nhận chuyến thăm Ukraine.

Đến ngày 10/5, ông Zelensky phát biểu cứng rắn hơn, khi nói rằng thỏa thuận trao đổi tù binh đạt được trong khuôn khổ ngừng bắn vẫn phải được thực hiện và “chúng tôi mong phía Mỹ đóng vai trò tích cực để bảo đảm điều đó”.

Tổng thống Zelensky thừa nhận chiến sự Iran đã khiến các nhà đàm phán không còn chú ý tới Ukraine, thậm chí có thể dẫn tới những quyết định bất lợi cho Kiev.

Không lâu sau khi mở chiến dịch tấn công Iran, Mỹ miễn trừ trừng phạt cho dầu của Nga trên biển. Kiev cho rằng quyết định này sẽ giúp Mátxcơva tăng doanh thu mà không thực sự làm giảm giá dầu.

Những cú đánh khác nhằm vào Ukraine còn đến từ Phó tổng thống JD Vance. Tháng trước, ông Vance mô tả cuộc chiến ở Ukraine giờ chỉ còn là “mặc cả vài kilomet lãnh thổ”. Ông đặt câu hỏi liệu vùng Donetsk ở miền đông có đáng để hy sinh quá nhiều sinh mạng hay không.

Trong một cuộc họp báo, ông Zelensky đáp trả: “Với tất cả sự tôn trọng, phải nói rằng phó tổng thống không tham gia các cuộc đàm phán. Nếu tham gia, có lẽ ông ấy sẽ hiểu rõ hơn lãnh thổ của một Ukraine độc lập thực sự là gì”.

Dù chịu nhiều sức ép từ cuộc chiến Iran, ông Zelensky cũng trở nên cứng rắn hơn. Không chỉ công khai chỉ trích Washington, Kiev còn tiếp tục các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga, dù Mỹ yêu cầu dừng lại.

Ở nhiều khía cạnh, các bước đi của ông Zelensky giống với xu hướng của nhiều lãnh đạo châu Âu - giữ khoảng cách với ông Trump.

Hiện, châu Âu đã thay thế Mỹ trở thành nhà tài trợ lớn nhất cho nỗ lực chiến tranh của Ukraine. Gói vay mới trị giá 106 tỷ USD của Liên minh châu Âu sẽ giúp Kiev chuẩn bị tốt hơn cho cuộc chiến mà ít người tin sẽ sớm kết thúc.