VN Khi "Thánh nhân" cầm còi, "Cỗ máy thu tiền" về làng và Kim bài miễn tử của các quan tham

[Gibbs]

Một thông điệp vừa phát đi từ nghị trường đã khiến cả đất nước bàng hoàng: "100% Cảnh sát giao thông (CSGT) không nhận hối lộ". Thật kinh ngạc! Chỉ bằng một câu nói, vị Bộ trưởng đã quét sạch mọi vết nhơ, mọi lời xầm xì và hàng triệu đoạn clip "nhạy cảm" lan truyền trên mạng xã hội suốt nhiều thập kỷ qua. Đây không còn là một báo cáo hành chính khô khan, mà là một tuyên ngôn về sự thanh khiết tuyệt đối, đưa lực lượng này chạm đến ngưỡng cửa của những bậc thánh nhân, hoàn toàn không màng bụi trần polyme.

Bản tình ca của sự trong sạch hay màn kịch của những con số 100%?

Người dân chắc hẳn phải dụi mắt nhiều lần để tin rằng mình không nghe nhầm. Các cụ ta thường bảo: "Sâu làm rầu nồi canh", nhưng ở đây, dường như cái nồi canh ấy lại tinh khiết đến mức không tìm thấy một hạt bụi. Phải chăng những tờ tiền kẹp vội trong sổ đăng kiểm, những cú bắt tay chớp nhoáng dưới gầm cầu vượt hay những màn "làm luật" giữa đêm khuya chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú của quần chúng? Nếu quả thực 100% là trong sạch, thì có lẽ Việt Nam nên xuất khẩu mô hình này ra toàn cầu như một kỳ quan quản trị nhân sự đại tài. Châm biếm thay, giữa một thực tại mà "ai cũng hiểu chỉ một vài người không hiểu", lời khẳng định này chỉ càng làm dày thêm bức tường ngăn cách giữa quyền lực và lòng tin của nhân dân. Sức mạnh của một bộ máy nằm ở sự dũng cảm đối diện với ung nhọt để cắt bỏ, chứ không phải ở việc đậy nắp vung và tuyên bố bên trong là mật ngọt. Khi người dân vẫn phải "bấm bụng" nộp phí nhanh để được yên thân, thì lời cam kết kia chẳng khác nào một màn tấu hài kịch tính trên sân khấu chính trị. Công lý cần sự trung thực, chứ không cần những lời thề thốt hoa mỹ được đánh tráo bởi sự sĩ diện của kẻ nắm cán cân quyền lực.

Quyền uy về làng và nỗi lo "vắt chanh cả vỏ"

Chưa dừng lại ở đó, một kịch bản gây sốc khác vừa được soạn thảo: Đề xuất trao cho Trưởng công an xã – những người vốn gần dân nhất – quyền phạt tiền đến 37,5 triệu đồng, gấp 15 lần mức hiện tại! Một con số đủ làm cho bất kỳ người nông dân hay lao động nghèo nào cũng phải run rẩy. "Phép vua thua lệ làng", nay lệ làng lại được vũ trang bằng một quyền uy kinh tế khủng khiếp. Hãy tưởng tượng, một lỗi vi phạm đường làng vốn chỉ vài triệu nay có thể "bay màu" cả một gia sản của hộ gia đình dưới tay một vị trưởng công an xã. Việc đẩy thẩm quyền phạt lên mức cao chót vót này liệu có giúp giao thông an toàn hơn, hay chỉ tạo ra một "mỏ vàng" mới cho sự nhũng nhiễu? Khi quyền lực càng lớn mà thiếu đi giám sát, vỉa hè và đường làng sẽ trở thành nơi thực thi "luật rừng" dưới danh nghĩa nghị định. Đừng biến bộ máy cấp xã thành những cỗ máy thu tiền chuyên nghiệp, bởi một chính sách chỉ thực sự vì dân khi nó không tìm cách móc sạch túi tiền của họ bằng những con số vô hồn.

Bản án tử hình lân bang và tấm "kim bài miễn tử" quốc nội

Nhìn sang nước láng giềng Trung Quốc, những bản án tử hình dành cho các cựu Bộ trưởng như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào thực tại "êm đềm" của những đại án tại Việt Nam. Tại sao ở phương đó, sai phạm là phải "trả đầu", còn ở ta, từ cấp Bộ trưởng trở lên dường như luôn sở hữu một "kim bài miễn tử" vô hình? Nhìn vào đại án Việt Á hay Chuyến bay giải cứu, người ta chỉ thấy một sân khấu của những lời xin lỗi sướt mướt và những màn gom tiền "khắc phục hậu quả" để đổi lấy sự sống. Phải chăng tính mạng của dân nghèo thì rẻ mạt, còn sinh mạng của quan tham lại được định giá bằng những xấp tiền trả lại? Tục ngữ có câu: "Đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn", và trong bối cảnh này, nó còn là đồng tiền mua lấy tự do.

Sự khác biệt không nằm ở luật pháp, mà nằm ở "văn hóa cửa sau". Tại Trung Quốc, án tử là thông điệp răn đe sinh tử; còn tại Việt Nam, tù tội đôi khi chỉ là một kỳ nghỉ dưỡng tạm thời để chờ ngày đặc xá. Một hệ thống "tương trợ quyền lực" tinh vi đã biến những tội ác kinh thiên động địa thành những sai phạm "có thể châm chước" nhờ vào các tình tiết như "thành tích công tác" hay "gia đình có công". Chừng nào án tử hình vẫn chỉ là thứ vũ khí dùng để dọa những kẻ "tôm tép", còn các "ông lớn" vẫn ung dung hưởng đặc xá và bảo toàn tài sản, thì công lý vẫn chỉ là một trò đùa dai dẳng. Đừng để người dân phải nhìn sang nước bạn mà thèm khát sự nghiêm minh, bởi khi sự dung túng đạt đến giới hạn, cái giá phải trả sẽ là sự sụp đổ của một hệ giá trị dân tộc!