Donald Trump đối mặt phép thử khó công du Trung Quốc giữa khủng hoảng Iran

[vuitoichat]

Theo như chiến sự Iran kéo dài, chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, tổng thống Mỹ Donald Trump không thể hy vọng có các cuộc thảo luận với lãnh đạo Trung Quốc ở vị thế áp đảo, mà trái lại ông Donald Trump đang phải đối mặt với nhiều áp lực, ngay cuộc gặp giữa ông Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào tuần này diễn ra trong bối cảnh địa chính trị đặc biệt nhạy cảm, được xem là một trong những phép thử ngoại giao khó khăn nhất đối với nguyên thủ Mỹ kể từ khi quay lại Nhà Trắng.

President Donald Trump, left, and Chinese President Xi Jinping, shake hands after their U.S.-China summit talk at Gimhae International Airport Jinping in Busan, South Korea, Thursday, Oct. 30, 2025. AP - Mark Schiefelbein

Hôm nay, 11/05, Trung Quốc mới chính thức thông báo chuyến công du của tổng thống Mỹ tới Bắc Kinh từ ngày 13 đến 15 tháng 5. Được dự trù vào tháng 3 nhưng do cuộc chiến tranh với Iran nên chuyến thăm phải lùi lại. Giờ đây, Iran lại trở thành một trọng tâm của cuộc gặp thượng đỉnh Donald Trump - Tập Cận Bình.

Iran là đồng minh quan trọng của Trung Quốc tại Trung Đông. Trước chiến tranh, Trung Quốc tiêu thụ tới 80% lượng dầu xuất khẩu của nước này, giúp cho chính quyền Iran duy trì nguồn sống kinh tế bất chấp các lệnh trừng phạt phương Tây. Kể từ khi chiến dịch quân sự Mỹ - Israel nhằm vào Iran bùng phát cuối tháng 2, Bắc Kinh liên tục lên án các đợt không kích và kêu gọi giải pháp ngoại giao.

Khác với những chuyến công du của Donald Trump trước đây vốn chủ yếu để phô diễn sức mạnh nước Mỹ, chuyến đi lần này diễn ra khi Washington chưa thể kiểm soát được tình hình tại Trung Đông. Chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, vốn được ông Trump kỳ vọng nhanh chóng kết thúc trong vài tuần, đang biến thành cuộc khủng hoảng hao tổn cả về quân sự lẫn hình ảnh chính trị cá nhân ông.

Theo chuyên gia Edgard Kagan, thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Iran hiện là hồ sơ “cực kỳ quan trọng” đối với Mỹ và Bắc Kinh hiểu rất rõ điều đó. Thách thức lớn nhất đối với ông Trump là Trung Quốc đang nắm trong tay nhiều quân bài chiến lược. Là khách hàng tiêu thụ phần lớn dầu mỏ Iran, Bắc Kinh có khả năng tác động đáng kể tới nền kinh tế Teheran cũng như năng lực duy trì xung đột của Iran. Điều này khiến Washington khó có thể bỏ qua vai trò của Trung Quốc nếu muốn tìm kiếm một lối thoát ngoại giao.

Patricia Kim, chuyên gia của Viện Brookings tại Washington, nhận định trên trang tin lapresse.ca rằng ông Trump đang rất cần một chiến thắng chính trị sau nhiều tuần đối mặt với bế tắc tại Iran. Theo bà, Trung Quốc hiểu rõ nhu cầu đó và có thể tận dụng để yêu cầu nhượng bộ trong các hồ sơ nhạy cảm hơn, đặc biệt là thương mại và Đài Loan. Việc ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tới Bắc Kinh ngay trước chuyến thăm của ông Trump cho thấy Trung Quốc đang chủ động định vị mình như một trung gian quyền lực trong cuộc khủng hoảng tại Trung Đông.

Giới phân tích cho rằng chủ tịch Tập Cận Bình có thể tận dụng thời điểm này để củng cố ưu thế ngoại giao. Trong khi Hoa Kỳ bị cuốn vào chiến sự Trung Đông, Trung Quốc có cơ hội xuất hiện như một cường quốc có trách nhiệm với ổn định quốc tế.

Một kết quả thực tế có thể đạt được là việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh mà hai bên đạt được trước đó. Tuy nhiên, Trung Quốc giờ khó chấp nhận nhượng bộ lớn. Bắc Kinh đã chứng minh lập trường cứng rắn khi mới đây bác bỏ các biện pháp trừng phạt của Mỹ nhắm vào các công ty tham gia mua dầu Iran.

Các tập đoàn lớn của Mỹ như Apple, ExxonMobil, NVIDIA hay Boeing được cho là đã được mời tham gia đoàn tháp tùng tổng thống. Những hợp đồng thương mại lớn, đặc biệt trong lĩnh vực hàng không và năng lượng, có thể được công bố nhằm tạo ra hình ảnh hợp tác song phương tích cực, nhưng khó che lấp thực tế cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung vẫn ngày càng sâu sắc.

Một thách thức khác với ông Trump là vấn đề Đài Loan. Giới phân tích dự đoán Bắc Kinh sẽ gây sức ép yêu cầu Washington hạn chế bán vũ khí cho hòn đảo này. Đây là chủ đề đặc biệt nhạy cảm bởi Trung Quốc xem Đài Loan là phần lãnh thổ “không thể tách rời”, trong khi Mỹ dù khoogn công nhận Đài Loan những vẫn là đối tác an ninh quan trọng nhất của Đài Bắc. Không giống nhiều tổng thống Mỹ trước đây vốn rất thận trọng với hồ sơ Đài Loan, ông Trump thường sử dụng các vấn đề địa chính trị như công cụ thương lượng. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng Bắc Kinh có thể tìm kiếm những nhượng bộ từ Washington.

Cuộc gặp thượng đỉnh Trump – Tập đang được cả thế giới chú ý bởi nó phản ánh sự dịch chuyển tương quan quyền lực trong bối cảnh Mỹ bị phân tán bởi chiến sự Trung Đông, còn Trung Quốc tìm cách tận dụng khủng hoảng để mở rộng ảnh hưởng toàn cầu. Nếu ông Trump cần một thắng lợi ngoại giao để củng cố hình ảnh lãnh đạo cường quốc thế giới, thì ông Tập cũng nhìn thấy cơ hội khẳng định Trung Quốc như trung tâm không thể thiếu trong giải quyết các cuộc khủng hoảng quốc tế hiện nay.