Trong bối cảnh cuộc xung đột đã bước sang năm thứ 5 với những vết thương chưa thể hàn gắn, thế giới vừa chứng kiến một tia hy vọng mong manh nhưng cũng đầy toan tính. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chính thức công bố một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài ba ngày, tạm thời xoa dịu cái đầu nóng của cả Moscow và Kyiv.

Người xưa có câu: "Đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại", nhưng trong cuộc chiến này, sự "ngừng lại" ấy dường như không phải là khởi đầu của hòa bình vĩnh cửu, mà là một nốt lặng đầy kịch tính trong một bản giao hưởng của khói lửa và những toan tính địa chính trị.
Lệnh ngừng bắn 72 giờ và ván bài trao đổi con người
Thỏa thuận do Washington dàn xếp bắt đầu từ thứ Bảy đến hết thứ Hai, kèm theo đó là một cuộc trao đổi tù binh quy mô lớn: 1.000 người mỗi bên sẽ được trở về với gia đình. Tổng thống Trump kỳ vọng đây sẽ là "sự khởi đầu của hồi kết", nhưng thực tế lại cho thấy niềm tin giữa hai bên vẫn mỏng manh như sương sớm.
Trước đó, các lệnh ngừng bắn đơn phương từ cả hai phía đều nhanh chóng tan thành mây khói. "Nói lời phải giữ lấy lời", nhưng trên chiến trường, lời nói thường bị át đi bởi tiếng gầm của pháo binh. Nga và Ukraine liên tục đổ lỗi cho nhau về việc vi phạm cam kết, biến các nỗ lực ngoại giao thành một trò chơi trốn tìm đầy rẫy sự hoài nghi.
Ngày Chiến Thắng trong bóng tối của drone và sự mỉa mai
Sự kiện tâm điểm chính là lễ kỷ niệm Ngày Chiến Thắng (9/5) tại Quảng trường Đỏ. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy, với một thái độ đầy châm biếm, đã ký sắc lệnh "cho phép" Nga tổ chức lễ hội và tuyên bố Quảng trường Đỏ tạm thời nằm ngoài danh sách mục tiêu tấn công của Ukraine. "Của người phúc ta", Zelenskyy khẳng định tính mạng của tù binh Ukraine quan trọng hơn việc đánh phá biểu tượng của đối thủ.
Phía Điện Kremlin, thông qua người phát ngôn Dmitry Peskov, đã gạt đi và gọi đó là một "trò đùa ngớ ngẩn". Tuy nhiên, đằng sau sự cứng rắn ấy là những nỗi lo có thật. Lần đầu tiên sau gần hai thập kỷ, lễ duyệt binh vắng bóng xe tăng, tên lửa và các thiết bị quân sự hạng nặng. Quan chức Nga giải thích đây là do "tình hình tác chiến hiện tại", nhưng các nhà quan sát phương Tây thì cho rằng: "Có cứng mới đứng được đầu gió", việc tổ chức một buổi lễ "vắng vẻ" dưới sự bảo vệ nghiêm ngặt và cắt toàn bộ mạng internet di động tại Moscow cho thấy nỗi sợ hãi về công nghệ drone tầm xa của Ukraine đang lớn hơn bao giờ hết.
Công nghệ tầm xa và nỗi ám ảnh "nhãn tiền"
Trong những tháng gần đây, Ukraine đã chứng tỏ năng lực "đánh xa, đánh trúng" khi liên tục tấn công vào các cơ sở dầu mỏ và hạ tầng quân sự nằm sâu trong lãnh thổ Nga, từ Yaroslavl cách biên giới 700km đến tận vùng Perm xa xôi hơn 1.500km.
Ngay trước thềm lệnh ngừng bắn, một cuộc tấn công bằng drone vào cơ sở điều hành không lưu tại Rostov-on-Don đã khiến 13 sân bay miền Nam nước Nga phải tê liệt. Tổng thống Putin gọi đây là hành động "khủng bố", trong khi phía Ukraine khẳng định đó là đòn đáp trả đích đáng. "Gieo gió ắt gặp bão", những đòn đánh sâu vào hậu phương đã khiến Điện Kremlin không thể ngồi yên, buộc họ phải đe dọa về những cuộc không kích hủy diệt vào Kyiv nếu các sự kiện tại Moscow bị gián đoạn.
Sự im lặng đáng sợ và tương lai bất định
Dù có sự hiện diện của một số nhà lãnh đạo quốc tế như Quốc vương Malaysia, các Tổng thống Kazakhstan, Uzbekistan hay nhà lãnh đạo Belarus, nhưng không khí tại Moscow vẫn đặc quánh sự căng thẳng. Việc chính quyền Nga siết chặt kiểm soát không gian mạng, chặn ứng dụng Telegram và cắt mạng di động trong ngày thứ Bảy được ví như một nỗ lực "giấu mình" đầy yếu ớt.
Nhà phân tích Alexander Baunov đã nhận xét đầy sắc sảo: "Một cuộc duyệt binh là để phô trương sức mạnh, nhưng nếu nó được tổ chức một cách lén lút và bị nghẽn mạng, nó không chứng minh điều gì ngoài sự sợ hãi".
"Hòa bình là mẹ của sự sống", nhưng hòa bình trong thỏa thuận 3 ngày này dường như chỉ là một khoảng nghỉ để các bên nạp lại đạn dược và tính toán những bước đi tiếp theo. Khi tiếng súng tạm ngưng, người ta không nghe thấy tiếng chim hòa bình, mà chỉ nghe thấy tiếng lách cách của những chiếc khóa còng trên tay tù binh được trao trả, và tiếng thở dài của một dân tộc đang mòn mỏi chờ đợi ngày kết thúc thực sự của cuộc chiến.
Thỏa thuận của ông Trump có thể đã cứu được lễ duyệt binh tại Quảng trường Đỏ khỏi một thảm họa nhãn tiền, nhưng để biến 3 ngày thành vĩnh cửu, đó vẫn còn là một con đường dài dằng dặc mà "Lòng người còn ngăn cách bởi núi sông".