USA "Giọt nước mắt" của dòng sông Colorado: Khi những đại lộ xanh đứng trước bờ vực khô hạn

[Gibbs]

"Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống". Ở bất kỳ đâu trên thế giới, nước luôn là mạch máu của sự sống, tại miền Tây Hoa Kỳ, mạch máu ấy đang dần cạn kiệt. Sau một mùa đông khô hạn nhất trong lịch sử quan trắc, dòng sông Colorado – "người mẹ" nuôi dưỡng cả một vùng viễn tây trù phú – đang kiệt quệ đến mức báo động.

Trước tình thế "ngàn cân treo sợi tóc", ba bang thuộc lưu vực hạ lưu gồm Arizona, California và Nevada đã buộc phải ngồi lại, đưa ra một quyết định đau đớn nhưng tất yếu: Cắt giảm khẩn cấp lượng nước tiêu thụ để cứu lấy những hồ chứa đang trơ đáy.

Bản giao kèo trong cơn khát: 3,2 triệu mẫu Anh feet nước và sự hy sinh

Kế hoạch mới công bố trong tháng này dự kiến sẽ tiết kiệm thêm khoảng 1 triệu mẫu Anh feet nước (tương đương 1,2 tỷ m3) cho đến năm 2028. Nếu tính cả những đợt cắt giảm đã công bố trước đó của ba bang này và Mexico, tổng lượng nước "thắt lưng buộc bụng" lên tới 3,2 triệu mẫu Anh feet. Để dễ hình dung, con số khổng lồ này đủ để cung cấp nước sinh hoạt cho hơn 25 triệu người trong vòng một năm.

Ông Tom Buschatzke, nhà đàm phán chính của bang Arizona, đã thốt lên đầy cay đắng: "Chúng ta đang ở trong tình trạng khủng hoảng mà mùa đông vừa qua đã tạo ra. Chúng ta cần làm mọi thứ có thể để tìm ra một giải pháp tạm thời". Đây không còn là chuyện viễn vông trên giấy tờ, mà là cuộc chiến sinh tồn thực sự. "Nước chảy chỗ trũng", nhưng giờ đây ngay cả những vùng trũng nhất cũng không còn nước để chảy về.

Hồ Powell và Hồ Mead: Những "nhân chứng" gầy gò

Hồ Powell và Hồ Mead – hai hồ chứa lớn nhất nước Mỹ và là "hàn thử biểu" cho sức khỏe của dòng sông – đang ở mức thấp kỷ lục. Nếu mực nước tiếp tục giảm, các tuabin thủy điện sẽ ngừng quay, và hàng triệu người sẽ rơi vào cảnh mất điện lẫn mất nước. Để cứu vãn tình thế, Cục Khai thác Hoa Kỳ (U.S. Bureau of Reclamation) đã phải đưa ra một quyết định ngặt nghèo: Xả sớm một phần ba lượng nước từ hồ chứa Flaming Gorge ở thượng nguồn để duy trì hoạt động cho đập Glen Canyon, nơi cung cấp điện cho hơn 350.000 hộ gia đình.

Sông Colorado không chỉ là một dòng chảy địa lý; nó là nguồn sống của 40 triệu người, tưới mát cho hàng triệu mẫu đất nông nghiệp và vận hành 155 nhà máy thủy điện. Thật đúng là: "Ăn bát cơm dẻo, nhớ nẻo đường đi". Những vườn rau mùa đông cung cấp cho cả nước Mỹ tại quận Imperial (California) hay nguồn nước sinh hoạt của 19 triệu dân vùng Nam California đều đang rung chuông cảnh báo.

Nỗi lo từ đồng ruộng đến bàn ăn

Sự cắt giảm này sẽ tác động trực tiếp và sâu sắc đến đời sống xã hội. Tại Arizona, hệ thống kênh đào dài 540km vốn phục vụ 6 triệu dân và các bộ lạc bản địa sẽ phải đối mặt với quy trình phân phối khắc nghiệt. Nông dân – những người sử dụng nước nhiều nhất – có thể phải để ruộng đồng khô nứt nẻ hoặc thay thế những cây trồng "ngốn" nước như cỏ linh lăng bằng các loại cây chịu hạn.

Còn tại các đô thị, người dân hãy chuẩn bị tinh thần cho những hóa đơn tiền nước tăng vọt. Ông Mark Gold, thành viên hội đồng Đặc khu Nước Thủ đô Nam California, cảnh báo rằng dù việc cắt giảm là cần thiết để tránh một thảm họa tồi tệ hơn, nhưng rủi ro vẫn luôn hiện hữu. Khi "Nước đến chân mới nhảy" thì cái giá phải trả luôn vô cùng đắt đỏ.

Cuộc chiến pháp lý và bế tắc chính trị

Dù kế hoạch của ba bang hạ lưu là một bước tiến, nhưng nó vẫn chưa đủ để làm hài lòng các bang thượng nguồn như Utah, Colorado, Wyoming và New Mexico. Những bất đồng về việc ai phải cắt giảm nhiều hơn và cắt giảm như thế nào đã khiến các cuộc đàm phán thực chất bị đóng băng suốt 4 tháng qua.

Các bang thượng nguồn đang kêu gọi cần một bên trung gian hòa giải vì lo ngại các bang hạ lưu sẽ đưa nhau ra tòa – một kịch bản "kiện cáo" vốn chẳng xa lạ gì ở vùng đất này. Bà Becky Mitchell, nhà đàm phán của bang Colorado, nhận định: "Kế hoạch của lưu vực hạ lưu là bước đi đầu tiên tốt, nhưng vẫn chưa đủ để bảo vệ hồ Powell về lâu dài".

Lời kết: Biến đổi khí hậu và tương lai của "Dòng sông Bạc"

Sự lạm dụng quá mức trong nhiều thập kỷ, kết hợp với hạn hán kéo dài hơn 20 năm và nhiệt độ toàn cầu gia tăng do biến đổi khí hậu, đã khiến dòng sông Colorado không còn là chính mình của 100 năm trước. Những quy tắc chia sẻ nước cũ kỹ đã trở nên lỗi thời trước thực tại khắc nghiệt.

"Góp gió thành bão", nếu mỗi tiểu bang, mỗi người dân không cùng nhau chung tay tiết kiệm từng giọt nước ngay từ bây giờ, tương lai của miền Tây Hoa Kỳ sẽ chỉ còn là những ký ức về một thời trù phú bên dòng sông huyền thoại. Chúng ta đang ở "giờ thứ 11" và thời gian cho những giải pháp cộng tác không còn nhiều. Nếu không hành động quyết liệt, dòng sông Colorado sẽ sớm trở thành một con đường bụi đỏ, để lại những đại lộ xanh chỉ còn trong tâm tưởng.

Sau một mùa đông khô hạn nhất trong lịch sử quan trắc, dòng sông Colorado – "người mẹ" nuôi dưỡng cả một vùng viễn tây trù phú – đang kiệt quệ đến mức báo động.


Tổ cha chúng mày, lại 1 danh từ Cộng Sản mà "bố mày" chẳng hiểu nó nghĩa là gì."Lịch sử quan trắc" là cái mả cha gì hả chúng mày, mấy thằng Cộng con?