VN: Nhạc Việt lên tiếng báo động về việc vi phạm bản quyền trắng trợn qua AI từ re-up đến cover

[S9g*]

Thị trường âm nhạc ở Việt Nam đang đứng trước những thách thức to lớn chưa từng có khi tình trạng xâm phạm bản quyền đang xảy ra ngày càng tinh vi và phổ biến rộng rãi trên không gian mạng. Sau khi Công điện số 38/CĐ-TTg của Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng được ban hành, yêu cầu mở đợt cao điểm xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ trên toàn quốc, vấn đề bảo vệ chất xám trong âm nhạc đã trở thành tâm điểm chú ý của công chúng.

Không chỉ dừng lại ở việc sao chép bình thường, sự bùng nổ của kỹ thuật AI và các bản nhạc remix trái phép đang tạo ra những lỗ hổng lớn, đe dọa trực tiếp đến sự sáng tạo và nguồn thu nhập chính đáng của giới nghệ sĩ. Tình trạng này không chỉ là vấn đề của cá nhân nghệ sĩ và ngành âm nhạc mà còn ảnh hưởng xấu đến hệ thống biểu diễn văn hóa nghệ thuật tại Việt Nam.

Các bản remix có hàng chục triệu lượt xem​
Các hình thức vi phạm bản quyền âm nhạc phổ biến hiện nay​
Theo luật sư Hoàng Hà từ Đoàn luật sư TP.HCM, các hành vi vi phạm bản quyền âm nhạc tại Việt Nam đang xảy ra dưới nhiều hình thức đa dạng và phức tạp. Phổ biến nhất là tình trạng cho "re-up" (đăng tải lại) các ca khúc hoặc cho cắt ghép MV mà không có sự đồng ý của ca sĩ, người sáng tác. Nhiều cá nhân và tổ chức còn tự ý sử dụng âm nhạc làm nền cho video, cho phát trong các buổi livestream quảng cáo, hoặc đưa vào các sản phẩm quảng cáo mà không thực hiện trách nhiệm xin phép hay trả tiền tác quyền theo luật định.

Bên cạnh đó, việc thực hiện các bản cover, remix, sử dụng beat (nhạc đệm) hoặc sample (nhạc mẫu) từ các tác phẩm gốc để tạo ra sản phẩm mới cũng là một điểm nóng vi phạm bản quyền. Đặc biệt, xu hướng đưa các bản ghi âm lên các mạng như Tiktok, YouTube,.. để kiếm tiền bất chính đang gia tăng rất mạnh mẽ.

Luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh rằng âm nhạc không chỉ đơn thuần là một sản phẩm giải trí mà còn chứa đựng nhiều lớp quyền lợi phức tạp, bao gồm bản quyền tác giả của nhạc sĩ và người viết lời, cùng các quyền lợi có liên quan của ca sĩ, công ty sản xuất bản ghi hình và đơn vị phát sóng. Do đó, một hành vi khai thác trái phép có thể đồng thời xâm phạm đến quyền lợi của nhiều chủ thể khác nhau.

Nhạc AI và rủi ro về pháp lý từ những bản cover "ảo"
Sự hình thành và phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đã mang đến một hình thức vi phạm mới: AI cover. Nhạc sĩ Trịnh Xuân Hảo cho biết tình trạng này đang ở mức đáng báo động khi người ta có thể dễ dàng sáng tạo ra một bài hát hoàn chỉnh chỉ trong vòng 5 phút.

Nhiều kênh trên YouTube hiện nay đã thu hút số lượng lớn người nghe nhờ các sản phẩm từ nhạc AI, nhưng phần lớn trong số đó không hề xin phép tác giả gốc. Nhạc sĩ khẳng định rằng mọi sản phẩm phát sinh, kể cả những sản phẩm được tạo ra từ kỹ thuật, đều cần phải ghi rõ nguồn gốc và không được phép sử dụng trái phép chất xám của người khác.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Hà phân tích rằng việc áp dụng AI để cover một bài hát đang được bảo vệ bản quyền, dù không có sử dụng giọng ca sĩ thật, vẫn cấu tạo thành hành vi xâm phạm nếu khai thác phần nhạc và lời của tác phẩm. Việc đem sao chép, làm bản nhái lời hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng trên mạng mà không được phép đều vi phạm Luật Sở hữu trí tuệ.

Đặc biệt, trường hợp AI mô phỏng giọng hát của một nghệ sĩ thực thụ còn kéo theo các vấn đề phức tạp về quyền lợi nhân thân, hình ảnh và uy tín cá nhân. Việc tạo ra cảm giác về "ca sĩ A đang hát bài B" để câu view kiếm tiền hoặc gây ra lầm lẫn cho công chúng là hành vi có rủi ro về pháp lý rất cao, bất kể người tạo ra có gắn nhãn sản phẩm AI hay không.

Luật sư Hoàng Hà cũng lưu ý rằng mặc dù việc đăng ký quyền tác giả là không có bắt buộc, nhưng giấy chứng nhận đăng ký sẽ là căn cứ quan trọng giúp cho chủ thể tư cách pháp nhân không cần phải chứng minh quyền riêng tư của mình khi có xảy ra tranh chấp. Đối với các vi phạm ở quy mô nhỏ, người vi phạm thường bị yêu cầu gỡ bỏ nội dung và nộp phạt hành chính. Tuy nhiên, khi yếu tố thương mại xuất hiện, việc bồi thường thiệt hại theo Luật Sở hữu trí tuệ sẽ được áp dụng để bảo vệ quyền lợi tối đa cho nghệ sĩ.

Cuộc chiến chống vi phạm sở hữu trí tuệ trong âm nhạc, đặc biệt là trước làn sóng nhạc AI và remix, vẫn còn nhiều cam go. Việc thực thi nghiêm túc Công điện số 38/CĐ-TTg và các nghị định liên quan là bước đi cần thiết để làm trong sạch môi trường văn hóa nghệ thuật. Tuy nhiên, rủi ro pháp lý vẫn luôn rình rập những người cố tình muốn lách luật hoặc thiếu hiểu biết về vấn đề tác quyền. Nếu tình trạng "xài chùa" và xâm phạm bản quyền không được ngăn chặn triệt để, hậu quả tất yếu là sự suy thoái của nguồn lực sáng tạo và sự méo mó của các giá trị văn hóa đích thực tại Việt Nam.

Nói mà không làm thì cũng vô ích mà thôi. Vô YouTube bây giờ, xem thiên hạ đi cóp, cho nhái nhạc thật đáng sợ, cũng vì mục đích câu view để kiếm tiền thật là... mất dạy!!