Lần đầu tiên một Thống đốc đương nhiệm Mexico bị Mỹ truy tố

[pizza]

Ngày 8-5, ông Ruben Rocha Moya - Thống đốc bang Sinaloa của Mexico cho biết sẽ tạm thời từ chức. Động thái này diễn ra chỉ vài ngày sau khi ông bị truy tố tại Mỹ về tội buôn bán ma túy.


Thống đốc Ruben Rocha Moya tại một sự kiện ở Culiacan, Sinaloa hôm 12-3-2025
Trong cáo trạng được công bố hôm 6-5, ông Ruben Rocha Moya cùng 9 quan chức cấp cao đương nhiệm hoặc cựu quan chức Mexico đã bị cáo buộc 5 tội danh, trong đó có cáo buộc hỗ trợ một phe phái của băng đảng do anh em nhà Chapito (con trai của Joaquin Guzman Loera hay còn gọi là El Chapo) cầm đầu. Các nhà lập pháp địa phương đã chấp thuận đơn từ chức của ông Rocha Moya và bổ nhiệm Thống đốc lâm thời thay thế.

Các công tố viên ở New York cáo buộc ông Rocha Moya đã gặp gỡ anh em nhà Chapito trước khi đắc cử và đảm bảo với họ rằng nếu đắc cử, ông sẽ đưa các quan chức thân thiện với hoạt động buôn bán ma túy của họ lên nắm quyền. Theo cáo trạng, các thành viên băng đảng ma túy đã đánh cắp hòm phiếu và bắt cóc hoặc đe dọa đối thủ để họ rút khỏi cuộc đua nhằm đảm bảo chiến thắng cho ông.

Trong một video được phát hành tối 8-5, ông Rocha bác bỏ các cáo buộc và cho biết quyết định từ chức của ông nhằm mục đích “tạo điều kiện thuận lợi cho các hành động của chính quyền Mexico” trong cuộc điều tra. Thông báo của Thống đốc Rocha được đưa ra vài giờ sau khi Văn phòng Tổng Chưởng lý Mexico báo cáo không tìm thấy đủ bằng chứng để tạm giam người đứng đầu bang Sinaloa để dẫn độ sang Mỹ. Văn phòng này cho biết thêm là sẽ yêu cầu bằng chứng từ Mỹ và xem xét lại vụ việc. Yêu cầu từ chức của ông Rocha vẫn cần được Quốc hội tiểu bang phê duyệt. “Lương tâm tôi trong sạch, cả đời làm việc chứng minh cho lời nói của tôi” - ông nói trong thông điệp của mình.

Trong bản cáo trạng, các công tố viên Mỹ còn cáo buộc các quan chức Mexico đương nhiệm và tiền nhiệm đã hỗ trợ những băng đảng ma túy nhập khẩu fentanyl, cocaine và các loại ma túy khác từ Mexico vào Mỹ; che chở các thủ lĩnh băng đảng khỏi bị điều tra và truy tố, đồng thời cho phép bạo lực liên quan đến ma túy. Đổi lại, các bị cáo đã nhận được tổng cộng hàng triệu USD.

Những cáo buộc cho rằng chính trị gia người Mexico Ruben Rocha Moya đã hợp tác với băng đảng Sinaloa - một vụ việc chưa từng có tiền lệ liên quan đến một Thống đốc đương nhiệm - đang làm căng thẳng quan hệ giữa 2 nước đến mức độ chưa thể xác định, xuất phát trực tiếp từ vụ án hình sự chống lại nhóm Los Chapitos. Sau khi “ông trùm” El Chapo bị bắt, băng đảng của hắn chia tách thành 2 nhóm gồm nhóm Los Chapitos do anh em nhà Chapito lãnh đạo và nhóm còn lại do Ismael Zambada Garcia (được biết đến với biệt danh El Mayo) đứng đầu. Anh em nhà Chapito đã bị dẫn độ sang Mỹ và nhận tội. El Mayo cũng bị buộc tội và đưa sang Mỹ vào năm 2024 để đối mặt với các cáo buộc.

Cáo trạng chính thức nói trên sẽ được đưa ra trước bồi thẩm đoàn Mỹ (gồm một nhóm công dân được lựa chọn ngẫu nhiên) để quyết định xem có đủ căn cứ để bắt đầu một phiên tòa hay không. Một trong những khía cạnh gây tranh cãi nhất của hệ thống tư pháp này là việc hợp tác với nhân chứng (về cơ bản là các cá nhân, thường là tội phạm) cung cấp thông tin quan trọng về tổ chức và đồng bọn để đổi lấy các lợi ích pháp lý. Loại lời khai này, cùng với các phân tích tài chính, là bằng chứng cơ bản trong việc kết tội Genaro Garcia Luna - cựu Bộ trưởng An ninh công cộng Mexico dưới thời chính quyền Tổng thống Felipe Calderon (2006-2012), người cũng bị cáo buộc bảo vệ băng đảng Sinaloa. Hai thủ lĩnh của Los Chapitos cũng đã bị áp dụng hình thức này vào năm 2025.

Ông Rocha nhậm chức Thống đốc Sinaloa năm 2021 với tư cách ứng cử viên của đảng Morena, cùng đảng với nữ Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum. Hôm 7-5, trong cuộc họp báo thường nhật, Tổng thống Mexico tuyên bố, chính phủ sẽ không bảo vệ bất cứ ai phạm tội, mà việc có đủ bằng chứng để tiến hành truy tố ông Rocha hay không sẽ thuộc về Văn phòng Tổng Chưởng lý. Bà Sheinbaum cũng bác bỏ các hành động can thiệp có thể xảy ra từ phía Mỹ, quốc gia mà kể từ khi ông Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai, đã khẳng định rằng Mexico không hành động đủ mạnh mẽ chống lại tội phạm có tổ chức.

VietBF@ sưu tập