Nga thu nhỏ quy mô lễ duyệt binh 9/5 do sức ép từ UAV của Ukraine

[Romano]

Nga thu hẹp duyệt binh 9/5 tại Quảng trường Đỏ, lần đầu gần 20 năm không phô diễn xe tăng và tên lửa vì lo ngại UAV Ukraine tấn công.Ngày 9/5 là một dấu mốc quan trọng trong lịch Nga, nhưng lễ kỷ niệm năm nay sẽ được tổ chức với quy mô thu gọn và ít phô diễn sức mạnh quân sự hơn.

Ngày 9/5 là một ngày được tôn vinh đặc biệt trong lịch Nga. Dịp kỷ niệm chiến thắng của Liên Xô trước phát xít Đức trong Thế chiến II thường được đánh dấu bằng một cuộc duyệt binh quân sự hoành tráng bên ngoài Điện Kremlin, tại Quảng trường Đỏ.

“Đối với nước Nga hiện đại, đây là ngày lễ quan trọng nhất trong năm,” ông Oleg Ignatov, chuyên gia phân tích cấp cao về Nga tại Crisis Group, nhận định. “Nga có hai ngày lễ lớn nhất là ngày 9/5 và Tết Dương lịch. Nếu hỏi người Nga đâu là ngày lễ quan trọng nhất, tôi nghĩ họ sẽ trả lời là ngày 9/5.”

Tuy nhiên, năm nay, lần đầu tiên trong gần 20 năm, cuộc duyệt binh sẽ không có xe tăng, tên lửa hay các học viên quân sự trẻ tuổi tham gia. Quyết định hạn chế phô diễn khí tài quân sự được đưa ra do lo ngại an ninh gia tăng liên quan tới cuộc chiến ở Ukraine.

Dẫu vậy, các học viên từ những học viện quân sự cấp cao vẫn sẽ tham gia diễu hành đi bộ, trong khi phần trình diễn trên không của chương trình sẽ không thay đổi – gồm màn biểu diễn nhào lộn trên không và đội tiêm kích Sukhoi Su-25 vẽ ba màu quốc kỳ Nga trên bầu trời.

Trong các tuyên bố chính thức, Điện Kremlin nhắc tới “tình hình tác chiến hiện tại” và các mối đe dọa từ “hoạt động khủng bố của Ukraine.”

Máy bay không người lái của Ukraine hiện ngày càng tấn công sâu hơn vào lãnh thổ Nga gần như mỗi ngày, nhắm vào các mục tiêu như cơ sở dầu mỏ và sân bay quân sự. Một loạt cuộc tấn công UAV gần đây nhằm vào nhà máy lọc dầu tại Tuapse trên bờ Biển Đen của Nga đã gây ra thảm họa môi trường và buộc thị trấn phải sơ tán.

“UAV thực sự là phương tiện chủ yếu để tấn công lãnh thổ Nga,” bà Olha Polishchuk, quản lý nghiên cứu khu vực châu Âu, Trung Á và Kavkaz tại Trung tâm Dữ liệu về địa điểm và sự kiện xung đột vũ trang, giải thích. “Chúng tương đối rẻ, dễ cải tiến và có thể bay quãng đường rất xa… Cả Ukraine và Nga hiện đều chủ yếu sử dụng UAV cho các cuộc tấn công.”

Bà cho biết từ năm 2025, các cuộc tấn công bằng UAV đã “hoàn toàn lấn át các hình thức tấn công khác.”

“Nhìn chung, việc sử dụng UAV khá hiệu quả; phần lớn bị đánh chặn nhưng nếu phóng đủ số lượng, vẫn sẽ có chiếc tới được mục tiêu”, bà nói thêm.

Nỗi lo về “hệ quả chính trị và tâm lý”
An ninh và hệ thống phòng thủ chống UAV tại thủ đô Nga đã được siết chặt kể từ khi lực lượng vũ trang Ukraine bắt đầu đưa UAV tới Moscow vào năm 2023, trong đó có một chiếc từng tấn công vào Điện Kremlin.

Internet di động đã nhiều lần bị ngắt tại Moscow, Saint Petersburg và các khu vực khác trong những ngày trước sự kiện, với lý do được các nhà mạng đưa ra là “an ninh.”

“Moscow có hệ thống phòng không rất mạnh, bao gồm các tổ hợp tên lửa đất đối không tầm ngắn, các hệ thống tên lửa khác, vũ khí bộ binh và các hệ thống tác chiến điện tử,” bà Polishchuk nói. “Đó là hệ thống phòng thủ nhiều lớp được bố trí cả bên trong lẫn xung quanh thành phố. Trước đây, giới chức từng ngắt mạng di động ở Moscow để gây khó khăn cho việc định vị của UAV.”

“Ukraine rất hiếm khi tấn công Moscow vì hệ thống phòng không tại đây buộc họ phải sử dụng một bầy UAV rất lớn mới có cơ hội đánh trúng mục tiêu. Ngoài ra còn có nhiều mục tiêu chiến lược khác ít nguy cơ gây thương vong dân sự hơn.”

Dẫu vậy, lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng vẫn tiềm ẩn rủi ro rõ ràng. Việc tập trung đông binh sĩ và khí tài khiến mục tiêu dễ bị tấn công không chỉ trong ngày duyệt binh mà cả trước và sau đó, bởi các khí tài này phải được lưu trữ ở đâu đó.

“Dĩ nhiên họ lo ngại UAV có thể bay từ Ukraine sang, nhưng phần lớn những UAV đó đều bị đánh chặn,” ông Ignatov nói với Al Jazeera. “Điều họ lo hơn là các nhóm người sử dụng UAV cỡ nhỏ được đưa vào Nga rồi tấn công các mục tiêu bên trong nước Nga, như trong Chiến dịch Spiderweb (Mạng nhện) năm 2025…

Ngay cả khi chỉ một hoặc hai UAV nhỏ đánh trúng cuộc duyệt binh quân sự, có thể sẽ không gây thương vong, nhưng nó sẽ tạo ra tác động mang tính biểu tượng và tâm lý. Tôi nghĩ điều họ thực sự lo ngại là hậu quả chính trị và tâm lý của điều đó.”

Lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng là truyền thống có từ lâu, từng là dịp để người dân nhìn thấy các lãnh đạo Liên Xô đứng trên lăng Lenin vẫy tay chào, đồng thời là cơ hội để siêu cường khi đó phô diễn sức mạnh quân sự. Tuy nhiên, sau khi Liên Xô tan rã vào tháng 12/1991, các cuộc duyệt binh đã bị hủy bỏ gần hai thập kỷ trước khi được Tổng thống Vladimir Putin khôi phục vào năm 2008.

Kể từ khi chiến sự toàn diện bùng phát năm 2022, lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng tiếp tục bị thu hẹp quy mô. Năm 2024, chỉ có duy nhất một xe tăng T-34 thời Liên Xô mang tính biểu tượng lăn bánh qua Quảng trường Đỏ, dù các loại khí tài khác như xe bọc thép chở quân và bệ phóng tên lửa cơ động vẫn xuất hiện.

Tuy nhiên, lễ duyệt binh năm ngoái vẫn có phần hoành tráng hơn. Không chỉ có các xe tăng hiện đại, hệ thống súng phun lửa hạng nặng TOS-2 Tosochka và tên lửa đạn đạo Iskander xuất hiện, mà còn có binh sĩ Nga diễu hành cùng quân nhân Trung Quốc.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngồi cạnh ông Putin theo dõi buổi lễ, cùng với 27 nguyên thủ quốc gia tham dự, bao gồm Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva và ông Ibrahim Traore.