USA Nghịch lý đồng tiền thời chiến: Fed chao đảo trước cơn bão giá từ Trung Đông

[Gibbs]

Trong bối cảnh địa chính trị đầy biến động, người xưa thường có câu: "Súng nổ một tiếng, vàng lên mười phân". Câu nói ấy đang trở nên đúng hơn bao giờ hết khi cuộc chiến giữa liên quân Mỹ - Israel với Iran bước vào tuần thứ mười, đẩy nền kinh tế toàn cầu vào một vòng xoáy bất ổn mới. Tại Washington, những cái đầu lạnh tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đang bắt đầu xuất hiện những rạn nứt sâu sắc khi bóng ma lạm phát trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Những tính toán sai lầm và sự rạn nứt trong nội bộ Fed

Còn nhớ hồi giữa tháng 3, khi tiếng súng vừa mới vang lên, Chủ tịch Fed Jerome Powell vẫn còn khá lạc quan khi cho rằng tác động của cuộc chiến chỉ là tạm thời và có thể khoanh vùng trong ngành năng lượng. Lúc bấy giờ, Wall Street vẫn mơ về ít nhất một đợt cắt giảm lãi suất trong năm nay, nhất là khi Kevin Warsh – người được Tổng thống Donald Trump lựa chọn kế nhiệm Powell – được kỳ vọng sẽ thúc đẩy chính sách nới lỏng. Thế nhưng, "Người tính không bằng trời tính", cuộc chiến không kết thúc nhanh chóng như kỳ vọng mà đã kéo dài sang tháng thứ ba, biến những dự báo màu hồng thành nỗi lo âu thường trực.

Tại cuộc họp cuối tháng 4 vừa qua, sự lo ngại đã bùng phát thành hành động cụ thể. Ba quan chức cấp cao gồm Beth Hammack (Cleveland), Lorie Logan (Dallas) và Neel Kashkari (Minneapolis) đã chính thức bỏ phiếu chống lại tuyên bố chính sách của Fed. Họ thẳng thừng bác bỏ cái gọi là "xu hướng nới lỏng" và cảnh báo rằng Fed đang thiếu trung thực về khả năng phải tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, và sự phản đối có thể còn rộng hơn thế trong ủy ban 19 người của Fed.

Chuỗi cung ứng bị thắt nút: Không chỉ là câu chuyện của dầu mỏ

Cuộc chiến Iran đã tạo ra một hiệu ứng domino tàn khốc lên chuỗi cung ứng toàn cầu. Giờ đây, thế giới không chỉ thiếu dầu mà còn đang chật vật tìm kiếm các loại hàng hóa thiết yếu khác như phân bón, helium và nhôm. "Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ", sự đứt gãy tại Trung Đông khiến giá cả mọi mặt hàng đều bị đẩy lên cao. Chỉ số Áp lực Chuỗi Cung ứng Toàn cầu của Fed New York đã vọt lên mức 1,82 trong tháng 4 – mức cao nhất kể từ sau đại dịch năm 2022.

Chủ tịch Fed New York, John Williams, thừa nhận tình hình hiện tại gợi nhớ đến thời kỳ khan hiếm trầm trọng năm 2021. Các doanh nghiệp đang phải "Thắt lưng buộc bụng", điên cuồng tìm cách đa dạng hóa nhà cung cấp và tích trữ hàng tồn kho chiến lược để sống sót qua cơn bão. Bà Lorie Logan cảnh báo: "Xung đột kéo dài tại Trung Đông làm dấy lên triển vọng về sự gián đoạn nguồn cung lặp đi lặp lại, tạo ra áp lực lạm phát lớn hơn".

Kỳ vọng lạm phát: Khi "con đê" niềm tin đứng trước nguy cơ vỡ

Trong kinh tế học, kỳ vọng của người dân đôi khi còn quan trọng hơn thực tế. Nếu mọi người tin rằng giá cả sẽ tiếp tục tăng, họ sẽ thay đổi hành vi chi tiêu và vô tình thúc đẩy lạm phát bùng nổ. Ông Powell từng nhấn mạnh rằng nhận thức của người Mỹ về giá cả sẽ quyết định phản ứng của Fed đối với cuộc chiến Iran. Dù các cuộc khảo sát hiện tại cho thấy kỳ vọng lạm phát vẫn còn "neo" ở mức 2%, nhưng những tín hiệu từ thị trường tài chính lại đang gióng lên hồi chuông báo động.

Vào thứ Ba vừa qua, tỷ lệ lạm phát hòa vốn kỳ hạn 10 năm đã chạm mức 2,5% – con số cao nhất trong vòng ba năm qua. Phó Chủ tịch Fed Philip Jefferson đã cảnh báo đầy ẩn ý ngay từ khi cuộc chiến nổ ra: "Lạm phát ở trên mức 2% càng lâu, nguy cơ nó ăn sâu vào kỳ vọng của người dân càng lớn, khiến việc đạt được mục tiêu của Fed trở nên khó khăn gấp bội".

Cuộc chiến Iran không chỉ là cuộc đọ sức trên chiến trường bằng súng đạn, mà còn là cuộc thử thách sức bền của nền kinh tế Mỹ. Liệu Fed có thể giữ vững "con đê" lạm phát trước làn sóng va đập của chiến tranh, hay sẽ phải chấp nhận một kịch bản tăng lãi suất đầy đau đớn? Câu trả lời vẫn còn nằm ở phía trước, nhưng có một điều chắc chắn: những ngày tháng yên ả của chính sách tiền tệ đã thực sự khép lại.