USA "Phép công" đối đầu "Quyền uy": Vụ kiện chấn động giữa Thượng nghị sĩ Mark Kelly và Lầu Năm Góc

[Gibbs]

Cuộc đối đầu pháp lý giữa Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly tại Tòa phúc thẩm liên bang hôm thứ Năm vừa qua không chỉ là một vụ kiện hành chính thông thường, mà đã trở thành bài kiểm tra nghiệt ngã cho quyền tự do ngôn luận của hàng triệu cựu chiến binh Hoa Kỳ.

Bài học vỡ lòng tại Annapolis và cơn thịnh nộ của Lầu Năm Góc

Câu chuyện bắt đầu từ một đoạn video vào tháng 11 năm ngoái, khi Mark Kelly – một đại tá Hải quân nghỉ hưu, cựu phi hành gia lừng lẫy – cùng các đồng nghiệp kêu gọi quân nhân đương nhiệm hãy dũng cảm từ chối những mệnh lệnh phi pháp. Ngay lập tức, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã tung ra "lưỡi gươm" trừng phạt: đòi hạ cấp bậc quân hàm, cắt giảm lương hưu và ban hành thư khiển trách đối với vị Thượng nghị sĩ bang Arizona.

Người xưa có câu: "Đâm lao thì phải theo lao", nhưng trong phiên tòa kéo dài hơn một tiếng rưỡi đồng hồ, các thẩm phán đã dội những gáo nước lạnh vào lập luận của Bộ Tư pháp. Thẩm phán Nina Pillard nhấn mạnh rằng việc từ chối mệnh lệnh bất hợp pháp là "điều được dạy tại Annapolis cho mọi học viên". Đồng quan điểm, thẩm phán Florence Pan nhắc nhở rằng những người như Kelly đã hiến dâng cả đời mình cho tổ quốc, không lẽ họ phải đánh đổi tư cách hưu trí chỉ để phát biểu một nguyên tắc cơ bản vốn là "ví dụ giáo khoa tại West Point"?

Quyền tự do ngôn luận: Vùng xám pháp lý giữa dân và quân

Vụ kiện này đã chạm đến một vấn đề gai góc: Một cựu binh đã nghỉ hưu nhưng vẫn nhận lương quân đội thì có quyền tự do ngôn luận đến đâu? Luật sư của chính quyền, ông John Bailey, lập luận theo kiểu "Môi hở răng lạnh", rằng phát ngôn của Kelly không phải là giáo dục pháp luật trừu tượng mà là một hành vi có chủ đích nhằm phá hoại kỷ luật quân đội, đặc biệt trong bối cảnh các cuộc tấn công chống ma túy ở Thái Bình Dương và việc điều động lực lượng Vệ binh Quốc gia vào các thành phố đang gây tranh cãi.

Tuy nhiên, các thẩm phán dường như không mặn mà với cách áp đặt này. Họ cho rằng không thể đánh đồng một cựu binh đã nghỉ hưu với một quân nhân đang tại ngũ. Mark Kelly không hề bảo quân nhân hãy chống lại những mệnh lệnh đúng đắn, ông chỉ nhắc lại một nguyên tắc cốt lõi của luật quân sự. Việc chính quyền tìm cách trừng phạt ông bị luật sư Benjamin Mizer gọi là "đòn trả đũa kinh điển đối với những phát ngôn không vừa mắt bề trên". Đúng là "Thẳng thắn thật thà thường thua thiệt", nhưng trong trường hợp này, công lý đang có xu hướng đứng về phía người dám nói thẳng.

Thông điệp từ ngưỡng cửa tòa án: "Đây không phải là một trò chơi"

Dù thẩm phán Karen Henderson có phần cảm thông với lập luận của chính quyền khi cho rằng quân đội cần có công cụ để quản lý các thành viên có thể bị triệu tập bất cứ lúc nào, nhưng đa số ban thẩm phán lại nghiêng về việc bảo vệ quyền dân sự của các cựu binh. Đứng bên ngoài tòa án sau phiên tranh tụng, Thượng nghị sĩ Mark Kelly đã đưa ra một lời cảnh báo đanh thép: "Nếu bạn nói điều gì đó mà Tổng thống và chính quyền này không thích, họ sẽ tìm cách truy sát bạn".

Ông cho rằng nếu lập luận của chính quyền chiến thắng, thì hàng triệu người đã hy sinh nhiều nhất cho đất nước này sẽ mất đi quyền tự do nói lên niềm tin của mình. "Ăn cây nào rào cây nấy", các cựu binh luôn trung thành với tổ quốc, nhưng lòng trung thành đó không đồng nghĩa với việc phải im lặng trước những sai trái. Kết quả của vụ kiện này sẽ là tiền lệ quan trọng cho thấy liệu chính quyền có thể sử dụng quyền lực nhà nước để "bịt miệng" những tiếng nói phản biện hay không.

Trận chiến pháp lý này vẫn chưa hồi kết, nhưng những gì diễn ra tại tòa phúc thẩm đã nhen nhóm hy vọng rằng "Pháp bất vị thân". Khi những nguyên tắc vĩnh cửu của quân đội bị đem ra làm công cụ chính trị, chính hệ thống tư pháp sẽ là lá chắn cuối cùng bảo vệ những người đã từng cầm súng bảo vệ đất nước.