Thủ tướng Đức Friedrich Merz và một năm đầu nhiệm kỳ đầy chông gai

[Romano]

Một năm sau khi nhậm chức, Thủ tướng Friedrich Merz, lãnh đạo liên bang Đức, đang vật lộn với những gánh nặng của một chính phủ liên minh.Trong bài báo của DW viết về 365 ngày cầm quyền của Thủ tướng Đức Friedrich Merz đăng tải ngày 5/5, nhà lãnh đạo đang liên tiếp trả lời những cuộc phỏng vấn lớn. Bài báo đặt câu hỏi liệu động thái này nhằm đánh dấu một năm cầm quyền hay xuất phát từ cuộc khủng hoảng mà liên minh do ông lãnh đạo đang đối mặt.Liên minh do ông Merz lãnh đạo bao gồm đảng Liên minh Dân chủ Cơ Đốc giáo (CDU), đảng Liên minh Xã hội Cơ Đốc giáo Bayern (CSU) và đảng Dân chủ Xã hội (SPD) thiên tả.

Trong chương trình talk show chính trị Caren Miosga trên kênh truyền hình công cộng ARD hôm Chủ Nhật, ông Merz thừa nhận, nội bộ CDU và CSU đang ngày càng dâng lên "sự bất mãn" trước những thỏa hiệp mà liên minh buộc phải chấp nhận. Tỷ lệ tín nhiệm cá nhân của ông hiện ở mức rất thấp.

DW nhận định, trên thực tế, những cuộc khủng hoảng đã xuất hiện ngay cả trước khi ông Merz chính thức nhậm chức.

Ngày 6/5/2025, cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội Liên bang (Bundestag) để phê chuẩn ông Merz làm Thủ tướng đã đi vào lịch sử khi lần đầu tiên, ứng viên Thủ tướng không giành được đa số tuyệt đối ngay ở vòng bỏ phiếu thứ nhất.

Để trở thành Thủ tướng thứ 10 của nước Đức, ông Merz phải trải qua vòng bỏ phiếu thứ hai. Sự kiện đó phần nào phản ánh thực tế rằng "liên minh lớn" năm nay không còn thực sự lớn nữa - số ghế của liên minh tại quốc hội chỉ vừa đủ để duy trì một thế đa số mong manh.

'Mùa Thu cải cách' - lời hứa không thành
Mùa Hè năm ngoái, sau khi đắc cử, ông Merz tuyên bố rằng, mùa Thu sắp tới sẽ là "Mùa Thu cải cách". Ông đặt trọng tâm vào việc tái cơ cấu các trụ cột của nhà nước phúc lợi Đức như lương hưu, y tế, điều dưỡng, đồng thời cắt giảm bộ máy quan liêu. Thế nhưng, những tháng tiếp theo không có điều nào trong số đó được hiện thực hóa.

Điều duy nhất được thông qua nhanh chóng là một "quỹ đặc biệt cho cơ sở hạ tầng và trung hòa khí hậu" trị giá 500 tỷ Euro (tương đương 580 tỷ USD) cho giai đoạn đến năm 2045, nhằm phục vụ các dự án nâng cấp mạng lưới đường sắt và xây dựng cầu mới - trong bối cảnh Đức vẫn đang vật lộn với tình trạng cơ sở hạ tầng xuống cấp.

Tuy nhiên, sự hợp tác giữa Bộ trưởng Tài chính Lars Klingbeil (đồng thời là Phó Thủ tướng và đồng Chủ tịch SPD) và Bộ trưởng Kinh tế Katherina Reiche (CDU) đã biến thành một cuộc xung đột dai dẳng.

Bà Reiche đang thúc đẩy nhiều biện pháp nhằm đảo ngược các chính sách của chính phủ tiền nhiệm giai đoạn 2021-2024, vốn kết hợp chính sách kinh tế với bảo vệ khí hậu. Trong đó, có cả việc đáp ứng làn sóng kêu gọi ngày càng tăng trong nội bộ đảng về việc khôi phục điện hạt nhân dân sự - loại năng lượng từng bị chính phủ CDU/CSU do bà Angela Merkel dẫn dắt dần loại bỏ từ năm 2011.

Trong các cuộc trả lời phỏng vấn trên ARD cũng như tạp chí tuần Der Spiegel, ông Merz để lộ quan điểm rằng chính CDU/CSU mới là bên gánh chịu phần lớn gánh nặng thỏa hiệp trong liên minh.

Ông đề cập đến “một liên minh gồm đối tác lớn và đối tác nhỏ”, nhấn mạnh rằng điều đó đòi hỏi “những sự thỏa hiệp” và “thỏa hiệp không phải là con đường một chiều”. Tuy nhiên, phát biểu này dường như không đơn thuần là lời nhắn gửi trong nội bộ liên minh.

Thách thức đối ngoại và 'cái bóng Donald Trump'

Trong bối cảnh thách thức đối ngoại dày đặc, liên minh cầm quyền càng cần thể hiện một mặt trận thống nhất. Những lo ngại về sự tan vỡ của Liên minh châu Âu (EU), sự sụp đổ của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và tình hữu nghị xuyên Đại Tây Dương liên tục được đặt ra. Phong cách lãnh đạo khó lường của Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ càng khuếch đại thêm những mối lo này.

Năm đầu nhiệm kỳ của Thủ tướng Merz bị phủ bóng phần lớn bởi những động thái của ông Trump. Hồi tháng 11/2020, chính trị gia CDU từng tin rằng ông và ông Trump sẽ "hợp tác rất tốt". Nhưng thực tế hiện nay cho thấy điều đó dường như đã rất xa vời.

Trong năm đầu nhiệm kỳ, ông Merz đã ba lần tới Nhà Trắng. Cho đến vài ngày trước, ông vẫn được xem là một trong số ít lãnh đạo châu Âu có thể duy trì đối thoại thẳng thắn với ông Trump.

Thế nhưng, mối quan hệ ấy đã rạn vỡ khi Thủ tướng Merz công khai chỉ trích cách ứng xử của Tổng thống Trump trong xung đột của Mỹ với Iran khi tuyên bố rằng, chính phủ ở Washington rõ ràng không có "một chiến lược thực sự thuyết phục".

Ông Trump lập tức phản ứng trên mạng xã hội Truth Social, cho rằng Thủ tướng Đức "không hiểu mình đang nói gì" và nên tập trung xử lý "đất nước đang suy sụp" của mình.

Tổng thống Mỹ tiếp tục chỉ trích kinh tế Đức hoạt động kém hiệu quả, đồng thời tuyên bố rút 5.000 binh sĩ Mỹ khỏi nước đồng minh NATO và tăng thuế đối với xe hơi, xe tải nhập khẩu từ châu Âu – một đòn giáng mới vào ngành công nghiệp ô tô vốn đã suy yếu của Đức.

Đề cập căng thẳng trên trong cuộc phỏng vấn trên ARD, ông Merz mô tả tình hình hiện tại là "khó khăn" và bày tỏ hy vọng "chúng ta sẽ thoát ra khỏi tình cảnh này". Ông nhấn mạnh một trong những niềm tin cốt lõi của mình: "Mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương là điều vô cùng quý giá với tất cả chúng ta".

Về phần EU, ông Merz muốn thổi bùng tinh thần lạc quan dù tình hình vẫn bất định. Ông đề cao việc "giữ gìn sự đoàn kết của châu Âu" và cho biết, đó là lý do ông đi thăm nhiều nước thành viên với "niềm tin sâu sắc rằng chúng ta thực sự cần gìn giữ EU trong thời điểm này".

Cải cách dè dặt và áp lực gia tăng
Vài ngày trước kỷ niệm một năm thành lập, liên minh công bố gói chính sách trọng điểm đầu tiên: kế hoạch cải cách hệ thống y tế. Song mọi thứ vẫn chưa được quyết định. Dự án sẽ trải qua nhiều tháng thảo luận tại Bundestag, với không ít khả năng nội dung sẽ còn thay đổi.

Trưởng ban biên tập chính trị của DW Michaela Küfner, người đã theo dõi sát hoạt động của ông Merz trong suốt năm đầu nhiệm kỳ, không đánh giá hoàn toàn tiêu cực về sự khởi đầu khó khăn này.

Theo bà Küfner, năm đầu tiên của ông Merz không làm nước Đức ổn định hơn, nhưng giúp đất nước nhìn rõ hơn vấn đề của mình: "Cũng như ông Merz phải học cách hiểu giới hạn của sự thỏa hiệp đối với đối tác liên minh và chính đảng của mình, nước Đức cũng dần nhận ra rằng không thể tiếp tục duy trì hiện trạng nếu không có các cải cách cấu trúc. Chỉ riêng điều đó cũng đã là một bước tiến của xã hội".

Nữ nhà báo cũng nhận ra một xu hướng đang dần lộ rõ với những chỉ trích trực diện nhằm vào ông Trump, Thủ tướng Merz "thường phải trả giá chính trị rất đắt". Câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu vị thủ tướng này – người nhiều lần tự gây khó cho chính mình về mặt chính trị – có thể chuyển hóa chuyên môn kinh tế được thừa nhận rộng rãi thành hành động chính trị hiệu quả hay không.

Tuy nhiên, theo bà Küfner, có một điều rõ ràng: Trong bối cảnh thế giới hiện nay, điều mà nước Đức và châu Âu khó có thể chịu đựng nhất chính là thêm một cuộc khủng hoảng chính phủ tại Berlin.