USA "Nghịch lý vàng đen": Mỹ thừa dầu xuất khẩu nhưng dân vẫn "méo mặt" vì giá xăng

[Gibbs]

Trong bối cảnh cơn bão chiến tranh tại Trung Đông đang "nhốt" chặt gần 1 tỷ thùng dầu trong vùng Vịnh, thế giới bỗng chốc nhìn về phía nước Mỹ như một "cứu cánh" cuối cùng. Nhưng với Mỹ, dầu mỏ đang chảy ra khỏi biên giới mỗi ngày với số lượng khổng lồ, trong khi người dân trong nước lại đang "than trời" vì giá xăng tăng phi mã. Một câu hỏi hóc búa đang đặt ra cho chính quyền Tổng thống Trump: Tại sao không giữ dầu lại cho người Mỹ dùng, thay vì đem đi "phù trợ" xứ người?

Cơn khát năng lượng toàn cầu và vị thế "kho thuốc súng" của Mỹ

Ca dao có câu: "Của mình thì giữ bo bo, của người thì thả cho bò nó ăn". Thế nhưng trong thị trường năng lượng hiện nay, Mỹ đang làm điều ngược lại. Khi eo biển Hormuz bị đóng cửa, các quốc gia châu Á và châu Âu đang cuống cuồng tìm nguồn thay thế, khiến nhu cầu đối với dầu thô của Mỹ tăng vọt. Mỹ hiện đang xuất khẩu nhiều dầu hơn cả mức nhập khẩu, một vị thế mà vài thập kỷ trước không ai dám mơ tới.

Tuy nhiên, "trong cái khó ló cái khôn", nhiều nghị sĩ Mỹ, điển hình là hạ nghị sĩ Ro Khanna, đã đề xuất một giải pháp nghe qua rất hợp lòng dân: Cấm xuất khẩu xăng dầu khi giá trong nước quá cao. Ông Khanna nhấn mạnh: "Đó là lẽ thường tình. Tại sao chúng ta lại gửi dầu ra nước ngoài khi người dân Mỹ đang bị 'lột da' ngay tại cây xăng?". Lập luận này nhận được sự ủng hộ nhiệt liệt từ những người đang phải thắt lưng buộc bụng vì chi phí đi lại.

Những nút thắt nghiệt ngã của chuỗi cung ứng: "Dầu ta không nấu được xăng mình?"

Nghe thì có vẻ đơn giản theo kiểu "Có thóc thì đem xay lúa", nhưng thực tế ngành dầu khí Mỹ lại phức tạp hơn thế nhiều. Nghịch lý nằm ở chỗ: các nhà máy lọc dầu lâu đời của Mỹ vốn được thiết kế để xử lý loại dầu nặng từ Canada hay Trung Đông, trong khi dầu đá phiến từ vùng Permian (Texas và New Mexico) lại là loại dầu nhẹ.

Để sản xuất ra xăng và dầu diesel đạt chuẩn, các nhà máy phải pha trộn các loại dầu này với nhau. Vì vậy, Mỹ vẫn phải nhập khẩu khoảng 6,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày dù là nước xuất khẩu ròng. Nếu đóng cửa biên giới, các nhà máy lọc dầu sẽ bị "nghẹn" vì dư thừa dầu nhẹ mà thiếu dầu nặng, dẫn đến sản lượng xăng sụt giảm. Khi đó, "Gậy ông lại đập lưng ông", giá xăng chẳng những không giảm mà còn có nguy cơ tăng vọt do nguồn cung thành phẩm bị đứt gãy.

Bài toán cân não của chính quyền Trump: 35% khả năng cho một quyết định liều lĩnh

Hiện tại, các bộ trưởng năng lượng và nội vụ của ông Trump liên tục trấn an rằng lệnh cấm xuất khẩu không nằm trên bàn nghị sự. Nhưng các chuyên gia phân tích từ Rapidan Energy Group lại nhận định có tới 35% khả năng chính quyền sẽ phải thực hiện một số hình thức hạn chế nếu giá dầu tiếp tục leo thang.

Ông Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng của Nhà Trắng, chia sẻ đầy thực tế: "Tôi đã từng ở trong Nhà Trắng khi những bức tường dần khép lại. Đây là một ý tưởng tồi tệ, nhưng khi giá cả lên quá cao, sức ép chính trị sẽ trở nên khó cưỡng lại". Thậm chí, một số chiến lược gia kỳ cựu như Vikas Dwivedi của Macquarie Group – người cả đời phản đối lệnh cấm – giờ đây cũng phải thốt lên: "Tôi không tin được là mình đang nói điều này, nhưng một lệnh cấm tạm thời có thể khiến giá xăng Mỹ sụp đổ ngay lập tức, xoa dịu cử tri ngay trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ".

Hậu quả khôn lường: "Tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa"

Nếu Mỹ đột ngột cắt nguồn cung, danh tiếng "kho vũ khí năng lượng" tin cậy của Washington sẽ tan thành mây khói. Một loạt hậu quả dây chuyền có thể xảy ra:

Suy thoái toàn cầu: Giá năng lượng thế giới sẽ "phát điên", đẩy các đồng minh châu Âu và châu Á vào cảnh điêu đứng, từ đó kéo theo sự suy thoái của chính kinh tế Mỹ.

Chiến tranh thương mại: Các quốc gia khác chắc chắn sẽ trả đũa bằng các hàng rào thuế quan mới, tạo ra một cuộc hỗn loạn kinh tế còn tồi tệ hơn những năm trước.

Sự sụp đổ của ngành lọc dầu: Đại diện RBN Energy cảnh báo một lệnh cấm sẽ là "một mớ hỗn độn toàn diện", khiến các nhà máy lọc dầu thua lỗ nặng, thậm chí phải đóng cửa vĩnh viễn.

CEO của Chevron, Mike Wirth, cũng đưa ra lời cảnh báo đanh thép rằng những chính sách can thiệp thô bạo như áp trần giá hay cấm xuất khẩu thường mang lại những "hệ lụy không lường trước", khiến tình hình tồi tệ hơn chứ không hề tốt lên.

Chưa bao giờ ranh giới giữa lợi ích kinh tế sát sườn và uy tín chính trị quốc tế lại mong manh như hiện nay. Liệu Mỹ có chọn cách "đóng cửa bảo nhau" để cứu vãn giá xăng trong nước, hay sẽ tiếp tục gánh vác vai trò nguồn cung cho thế giới giữa cơn bão lửa Trung Đông? Câu trả lời vẫn còn nằm ở phía trước, nhưng có một điều chắc chắn: bất kỳ quyết định nào lúc này cũng đều là một canh bạc tất tay.