Tư Mã Viêm khai lập nhà Tấn, vì sao lại trở thành tội nhân của họ Tư Mã?

[PinaColada]

Có thể nói, sự hưng thịnh của nhà Tấn bắt đầu từ Tư Mã Viêm, nhưng sự suy vong cũng bắt nguồn từ chính ông. Vị hoàng đế này đã mắc 3 sai lầm lớn, từng bước chôn vùi nền móng triều đại, đặt sẵn những mầm họa dẫn đến loạn lạc về sau.

Lấy chính những quyết sách và hành động mang tính sai lầm của Tư Mã Viêm sau khi lên ngôi làm ví dụ, có thể thấy rõ vì sao cơ nghiệp của họ Tư Mã khó tránh khỏi kết cục ngắn ngủi. Khi Tư Mã Viêm xưng đế, nền tảng thống nhất thiên hạ thực chất đã được ông nội và cha ông dày công xây dựng từ trước, nên việc thống nhất chỉ còn là vấn đề thời gian. Tháng 8 năm Hàm Hy nguyên niên (264), Tư Mã Chiêu qua đời, Tư Mã Viêm kế thừa tước vị Tấn vương. Chỉ vài tháng sau, ông ép Tào Hoán thoái vị, đổi quốc hiệu thành “Tấn”, chính thức khai lập triều đại mới. Tuy nhiên, điều mà ông không ngờ tới là, chính những chính sách và hành động của mình sau khi lên ngôi lại âm thầm gieo mầm cho sự suy vong của nhà Tấn.

Có người sẽ thắc mắc: vừa mới dựng triều, vì sao lại nói nhà Tấn tất yếu không thể lâu dài? Nếu xét kỹ từng quyết sách của Tư Mã Viêm, câu trả lời sẽ dần rõ ràng.

Tư Mã Viêm khai lập nhà Tấn. Ảnh: 48h.

Trước hết, ngay sau khi xưng đế, Tư Mã Viêm thực hiện một chính sách gây tranh cãi lớn: đại phong chư hầu cùng họ, với số lượng lên tới 27 người. Không chỉ ban tước vị, ông còn trao cho các chư vương quyền lực rất lớn cả về quân sự lẫn hành chính, thậm chí cho phép họ tự do bổ nhiệm quan lại trong lãnh địa của mình.

Chính sách này thực chất là một dạng “phân phong nửa vời”. Gọi là “nửa vời” vì nhà Tấn vẫn duy trì hệ thống quận huyện, chứ không hoàn toàn quay lại chế độ phân phong cổ điển. Có thể thấy, Tư Mã Viêm đã rút kinh nghiệm từ sự diệt vong của Tào Ngụy, đồng thời liên hệ đến sự sụp đổ của Tần. Ông cho rằng, chính việc không phong đất cho tông thất khiến hoàng tộc thiếu “lá chắn” khi gặp biến loạn. Vì vậy, ông mô phỏng mô hình của Lưu Bang, kết hợp giữa chế độ quận huyện và phân phong chư hầu.

Thực tế, đây là bài toán nan giải của các triều đại phong kiến Trung Hoa: nên tập trung quyền lực vào trung ương hay phân tán cho các phiên vương? Chế độ quận huyện giúp tăng cường quyền lực trung ương, hạn chế loạn lạc từ các phiên vương, nhưng khi xảy ra đại biến, triều đình lại thiếu lực lượng ứng cứu kịp thời. Ngược lại, chế độ phân phong giúp các chư hầu có thể “cần vương” khi quốc gia nguy cấp, nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ phản loạn, đặc biệt khi quan hệ huyết thống ngày càng xa cách qua nhiều thế hệ. Khi ấy, các phiên vương không những khó lòng tận trung, mà việc “thừa cơ nổi loạn” còn dễ xảy ra hơn.


Sai lầm thứ hai của Tư Mã Viêm nằm ở việc lựa chọn người kế vị. Ông gần như không do dự khi lập Tư Mã Trung làm thái tử. Xét về danh nghĩa, đây là lựa chọn “đúng quy tắc”, bởi Tư Mã Trung là đích trưởng tử. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ Tư Mã Trung nổi tiếng là người kém thông minh, thiếu năng lực trị quốc.

Sự ủng hộ dành cho Tư Mã Trung thực chất không hoàn toàn xuất phát từ lòng trung thành, mà phần lớn đến từ tính toán chính trị. Điển hình như Giả Sung đã gả con gái mình cho Tư Mã Trung làm thái tử phi, coi đây như một khoản “đầu tư” quyền lực. Khi thái tử lên ngôi, gia tộc ông đương nhiên sẽ nắm giữ vị trí then chốt trong triều đình.

Bản thân Tư Mã Viêm cũng có những tính toán riêng. Dù biết con trai không đủ năng lực, ông vẫn hy vọng rằng ngôi vị sẽ được truyền lại cho người cháu thông minh là Tư Mã Duật. Chính kỳ vọng này khiến ông chấp nhận một lựa chọn đầy rủi ro. Tuy nhiên, đây là một sự tính toán thiếu thực tế: việc truyền ngôi không phải lúc nào cũng diễn ra theo đúng ý muốn. Nếu xảy ra biến cố, triều đình tất yếu rơi vào hỗn loạn.

Sai lầm thứ ba – và cũng là sai lầm mang tính hủy hoại lâu dài – chính là lối sống xa hoa, hưởng lạc của Tư Mã Viêm. Sau khi tiêu diệt Đông Ngô, thống nhất thiên hạ, ông ngày càng sa đà vào tửu sắc. Năm Thái Khang thứ hai, ông hạ lệnh tuyển tới 5.000 cung nữ từ hậu cung của Tôn Hạo vào cung mình.

Thực ra, thói quen hưởng lạc của Tư Mã Viêm đã xuất hiện từ trước đó. Ngay từ thời Thái Thủy, ông từng ra lệnh cấm quan lại gả con gái cho đến khi việc tuyển chọn cung nữ hoàn tất. Sau khi thống nhất, dục vọng này càng trở nên không kiểm soát.

Lịch sử cho thấy, những vị hoàng đế chìm đắm trong tửu sắc hiếm khi có kết cục tốt đẹp. Trong khi Tư Mã Viêm mải mê hưởng lạc, gia tộc của Hoàng hậu họ Dương âm thầm thâu tóm quyền lực, kết bè kết cánh, chèn ép các cựu thần. Dù nhận thức được mối nguy, ông vẫn không đủ quyết tâm thoát khỏi lối sống xa hoa.

Chỉ đến khi sức khỏe suy giảm, Tư Mã Viêm mới bắt đầu thực hiện một số biện pháp nhằm kiềm chế thế lực họ Dương, như bổ nhiệm Tư Mã Lượng, Sơn Thao và Vệ Quán vào các vị trí trọng yếu. Đồng thời, ông cũng cử các hoàng tử trấn giữ những khu vực quan trọng. Tuy nhiên, mọi nỗ lực này nhanh chóng bị Dương Tuấn hóa giải. Dương Tuấn không chỉ loại bỏ Tư Mã Lượng khỏi trung ương mà còn ép các hoàng tử rời khỏi kinh thành, củng cố quyền lực trong tay mình.

Những biện pháp “phòng bị” của Tư Mã Viêm, vì thế, chỉ mang tính hình thức, giống như một sự tự trấn an hơn là giải pháp thực sự. Có thể nói, việc đắm chìm trong hưởng lạc chính là sai lầm cuối cùng, đồng thời là “quả bom hẹn giờ” mà ông để lại cho triều đại của mình.

Từ việc đại phong chư vương, lựa chọn người kế vị sai lầm cho đến lối sống xa hoa vô độ, tất cả đã khiến cục diện thống nhất mà nhà Tây Tấn vừa đạt được nhanh chóng trở nên mong manh. Sự sụp đổ của thời kỳ Tam Quốc tưởng chừng mở ra một kỷ nguyên ổn định, nhưng thực chất chỉ là “phù dung sớm nở tối tàn”.

Có thể nói, sự hưng thịnh của nhà Tấn bắt đầu từ Tư Mã Viêm, nhưng sự suy vong cũng bắt nguồn từ chính ông. Dù là người khai quốc, những quyết sách sai lầm của ông đã từng bước chôn vùi nền móng triều đại, đặt sẵn những mầm họa dẫn đến loạn lạc về sau. Không ngoa khi nói, Tư Mã Viêm chính là tội nhân của dòng họ Tư Mã.

Vietbf @ Sưu tầm