Chi tiết 'thế trận 10 - 15 điểm' của Mỹ và Iran

[pizza]

Mỹ và Iran tiếp cận bàn đàm phán tại Islamabad bằng hai lộ trình đối lập: kế hoạch 10 điểm của Tehran và khung 15 điểm của Washington. Giới quan sát nhận định


Một người đàn ông tại Lahore cầm những tờ báo đăng tải chi tiết về cuộc gặp giữa Mỹ và Iran tại Islamabad. Ảnh: Reuters.
Theo The National, giới quan sát nhận định đây là các lập trường mở đầu mang tính chiến thuật thay vì yêu sách cuối cùng.

Mục tiêu cốt lõi của Iran tập trung vào các đảm bảo an ninh, dỡ bỏ trừng phạt và xác lập tính chính danh quốc tế. Các yêu cầu về phí lưu thông tại eo biển Hormuz hay bảo vệ diện rộng cho lực lượng ủy nhiệm được xem là những quân bài đàm phán để mặc cả trên bàn ngoại giao.


Phía Iran đã có mặt tại Islamabad vào nửa đêm qua, dẫn đầu đoàn là Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf. Ảnh: Press TV.
Chi tiết yêu cầu của mỗi bên:

Kế hoạch 10 điểm của Iran
Iran đã soạn thảo đề xuất 10 điểm để trả lời cho kế hoạch 15 điểm mà chính quyền Mỹ gửi tới Tehran thông qua các trung gian Pakistan. Các điểm chính, theo báo chí nhà nước Iran, bao gồm:

Dừng hoàn toàn mọi hành vi xâm lược: Iran muốn chấm dứt vĩnh viễn các cuộc tấn công, không chỉ là lệnh ngừng bắn tạm thời, và quan trọng là muốn sự bảo vệ được mở rộng cho mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của họ, bao gồm Hezbollah và Houthi.

Mỹ rút quân khỏi khu vực: Iran kêu gọi rút các lực lượng chiến đấu của Mỹ khỏi Trung Đông và cấm các cuộc tấn công từ các căn cứ quân sự trong khu vực.

Công nhận quyền làm giàu hạt nhân của Iran: Iran muốn Washington chính thức công nhận quyền làm giàu urani trên lãnh thổ của mình, một vấn đề luôn là mối quan ngại trung tâm của Mỹ và Israel trong các cuộc đàm phán.

Dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt sơ cấp của Mỹ: Iran tìm cách loại bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt sơ cấp vốn cấm các thực thể Mỹ kinh doanh với Iran và là xương sống của chiến dịch gây áp lực kinh tế từ Washington.

Dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt thứ cấp: Điều này sẽ chấm dứt các lệnh trừng phạt đối với các thực thể nước ngoài kinh doanh với các tổ chức của Iran.

Chấm dứt mọi nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc: Iran yêu cầu chấm dứt mọi nghị quyết của Hội đồng Bảo an nhắm vào nước này.

Chấm dứt mọi nghị quyết của IAEA về chương trình hạt nhân của Iran: Iran muốn loại bỏ các nghị quyết của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế chỉ trích hoạt động hạt nhân của mình, điều vốn không tương thích về cơ bản với chính sách chống phổ biến vũ khí hạt nhân của Mỹ.

Mỹ cam kết không xâm lược: Iran tìm kiếm một cam kết ràng buộc rằng Mỹ sẽ không bao giờ tấn công hoặc đe dọa sử dụng vũ lực quân sự chống lại quốc gia này.

Công nhận quyền kiểm soát eo biển Hormuz: Iran tìm kiếm việc kiểm soát quá cảnh qua eo biển Hormuz dưới sự phối hợp với các lực lượng vũ trang Iran, điều có nghĩa là Iran vẫn giữ được đòn bẩy đối với tuyến đường thủy này.

Bồi thường và tái thiết: Iran yêu cầu bồi thường cho những tổn thất gây ra từ cuộc xung đột, một điều mà Mỹ thường không cung cấp cho các đối phương về thiệt hại thời chiến.

Kế hoạch 15 điểm của ông Trump
Kế hoạch đầy đủ của Mỹ chưa được công bố chính thức, nhưng các yếu tố then chốt đã được báo chí Mỹ và Israel đưa tin, cũng như bị rò rỉ thông qua các bên trung gian.

Kế hoạch này bao gồm việc Iran cam kết không được sở hữu vũ khí hạt nhân, giao nộp urani đã làm giàu ở mức độ cao, hạn chế năng lực phòng thủ của Tehran, chấm dứt các nhóm ủy nhiệm khu vực, mở lại eo biển Hormuz và công nhận quyền tồn tại của Israel.

Cụ thể, các điểm được đưa tin bao gồm:

Tháo dỡ hoàn toàn các cơ sở hạt nhân tại Natanz, Isfahan và Fordow.

Cam kết vĩnh viễn từ Iran về việc không bao giờ phát triển vũ khí hạt nhân.

Giao nộp kho dự trữ urani đã làm giàu cho IAEA, và Iran không còn được phép làm giàu urani trong nước.

Cam kết cho phép IAEA giám sát mọi thành phần thuộc hạ tầng hạt nhân còn lại của Iran.

Hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran, bao gồm các hạn chế về tầm bắn và số lượng tên lửa mà Iran có thể sở hữu.

Chấm dứt hỗ trợ các nhóm vũ trang trong khu vực bao gồm Hezbollah, Houthi và Hamas.

Eo biển Hormuz sẽ được tuyên bố là khu vực hàng hải tự do và mở cửa vĩnh viễn.

Công nhận quyền tồn tại của Israel - một trong những yêu cầu nhạy cảm nhất về mặt chính trị xét trên lập trường lâu đời của Iran.

Kế hoạch bao gồm một lệnh ngừng bắn 30 ngày ban đầu để hai bên đàm phán các điều khoản của một thỏa thuận rộng lớn hơn.

Dỡ bỏ lệnh trừng phạt trên diện rộng cho Iran để đổi lấy việc tuân thủ các yêu cầu trên.

Mỹ hỗ trợ sản xuất điện tại Nhà máy Điện hạt nhân Bushehr của Iran để giảm bớt tác động của việc tháo dỡ năng lực hạt nhân quân sự.

Iran ban đầu đã bác bỏ kế hoạch 15 điểm. Một quan chức Iran mô tả đây là yêu cầu "quá đáng, phi thực tế và vô lý", mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố vào cuối tháng 3 rằng Tehran đã đồng ý với "hầu hết" các điểm.

VietBF@ sưu tập