Liệu NATO có thể tồn tại nếu ông Trump rút Mỹ khỏi liên minh?

[troopy]

Cuộc xung đột tại Iran đang khoét sâu những bất đồng vốn âm ỉ trong liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương, đẩy NATO vào một phép thử chưa từng có.


Trụ sở NATO tại Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN

Giới quan sát cho rằng những diễn biến mới nhất không chỉ làm lộ rõ các vết nứt, mà còn đặt ra câu hỏi cốt lõi về tương lai của liên minh nếu Mỹ - trụ cột an ninh chủ chốt - lựa chọn rút lui.

Theo kênh Al Jazeera, Tổng thống Donald Trump từ lâu đã thể hiện thái độ hoài nghi với NATO, từ việc chỉ trích các đồng minh chi tiêu quốc phòng thấp cho đến những phát ngôn gây tranh cãi liên quan đến Greenland - lãnh thổ của Đan Mạch, một thành viên NATO. Tuy nhiên, quyết định của nhiều quốc gia NATO không tham gia vào chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran được cho là đã đẩy mâu thuẫn lên mức chưa từng thấy.

Trong tuần qua, ông Trump chỉ trích sự thiếu ủng hộ của các đồng minh là “vết nhơ không thể xóa bỏ” đối với liên minh. Ngay sau đó, Thủ tướng Đức Friedrich Merz nhận định thẳng thắn rằng cuộc xung đột đã trở thành một “bài kiểm tra sức chịu đựng xuyên Đại Tây Dương”.

Những giới hạn trong việc Mỹ rút khỏi NATO

Dù những phát biểu cứng rắn làm dấy lên lo ngại, việc Mỹ rút khỏi NATO không phải là quyết định có thể thực hiện ngay lập tức. Theo quy định, điều này cần sự ủng hộ của hai phần ba Thượng viện Mỹ hoặc một đạo luật của Quốc hội, những kịch bản hiện được đánh giá là khó xảy ra trong bối cảnh NATO vẫn nhận được sự ủng hộ lưỡng đảng.

Tuy vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng Washington không cần chính thức rời NATO vẫn có thể làm suy yếu liên minh. Hiệp ước NATO, dù có Điều 5 về phòng thủ tập thể, không bắt buộc phản ứng quân sự tự động, khiến một số đồng minh hoài nghi về mức độ cam kết thực sự của Mỹ.

Ngoài ra, Mỹ hoàn toàn có thể điều chỉnh hiện diện quân sự tại châu Âu. Khoảng 84.000 binh sĩ Mỹ đang đóng quân trên lục địa này có thể bị rút về hoặc tái bố trí. Các báo cáo gần đây cho thấy chính quyền Trump cân nhắc di dời căn cứ khỏi những quốc gia bị coi là không ủng hộ trong cuộc chiến Iran, đồng thời giảm phối hợp quân sự.

Một số chuyên gia nhận định chỉ riêng việc đặt câu hỏi về cam kết của Mỹ cũng đủ làm suy giảm uy tín của NATO. Như một cựu đại sứ Italy tại NATO nhận định, việc ám chỉ khả năng rút lui đã khiến liên minh mất đi phần nào tính răn đe.

Châu Âu nỗ lực tự chủ

Cuộc chiến tại Ukraine trước đó đã phơi bày sự phụ thuộc lớn của châu Âu vào năng lực quân sự của Mỹ. Điều này buộc các nước NATO tại châu Âu phải tăng chi tiêu quốc phòng mạnh mẽ, với mức tăng hơn 60% trong giai đoạn 2020-2025.

Dù vậy, châu Âu vẫn thiếu nhiều năng lực cốt lõi như tấn công tầm xa, trinh sát - giám sát, công nghệ không gian, hậu cần và hệ thống phòng không tên lửa tích hợp. Việc bù đắp các khoảng trống này có thể mất hơn một thập kỷ và tiêu tốn khoảng 1.000 tỷ USD.

Không chỉ vậy, ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu gặp khó trong việc tăng tốc sản xuất, trong khi nhiều quân đội còn không đạt chỉ tiêu tuyển quân và giữ chân binh sĩ.

NATO không có Mỹ: Kịch bản khả thi?

Dù đối mặt nhiều thách thức, một số chuyên gia tin rằng NATO vẫn có thể tồn tại nếu không có Mỹ, dù dưới một hình thức hoàn toàn khác. Theo các nhà phân tích, liên minh này đã dần trở thành một nền tảng hợp tác quân sự giữa các quốc gia châu Âu, tạo động lực để họ duy trì cấu trúc chung.

Tuy nhiên, yếu tố thời gian đang trở nên cấp bách. Một số đánh giá cho rằng Nga có thể khôi phục đủ năng lực quân sự để đe dọa lãnh thổ NATO vào năm 2027-2029. Điều này buộc châu Âu phải nhanh chóng tăng cường năng lực phòng thủ nếu muốn giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Câu hỏi không chỉ đặt ra cho châu Âu mà còn cho chính Washington: liệu Mỹ có lợi hơn nếu không còn NATO?

Các chuyên gia cho rằng cách nhìn nhận NATO như một gánh nặng bảo vệ châu Âu là phiến diện. Trên thực tế, liên minh này từng phục vụ trực tiếp lợi ích chiến lược của Mỹ trong suốt thời kỳ Chiến tranh Lạnh và cả sau đó.

Sau vụ tấn công ngày 11/9/2001, NATO lần đầu tiên kích hoạt Điều 5 để hỗ trợ Mỹ, triển khai lực lượng tới Afghanistan, nơi hàng nghìn binh sĩ từ nhiều quốc gia đồng minh đã thiệt mạng. Gần đây hơn, các căn cứ quân sự tại châu Âu tiếp tục đóng vai trò hậu cần quan trọng cho các chiến dịch của Mỹ, bao gồm cả trong bối cảnh xung đột Iran.

Nhìn tổng thể, NATO không chỉ là công cụ bảo vệ châu Âu mà còn là đòn bẩy chiến lược toàn cầu của Mỹ. Việc xem nhẹ vai trò này, theo giới phân tích, có thể khiến Washington đánh mất một trong những mạng lưới đồng minh quan trọng nhất của mình.

Trong bối cảnh đó, tương lai của NATO đang đứng trước bước ngoặt lớn. Dù chưa có dấu hiệu tan rã ngay lập tức, những rạn nứt hiện tại cho thấy liên minh này có thể phải tái định hình sâu sắc nếu muốn tiếp tục tồn tại trong một trật tự thế giới ngày càng biến động.

VietBF@sưu tập