Nội bộ Mỹ rạn nứt vì nguy cơ binh sĩ kháng lệnh và luận tội

[nguoiduatinabc]

Các tuyên bố của ông Trump về việc không kích mạnh nhằm vào hạ tầng dân sự Iran đặt giới sĩ quan quân đội Mỹ vào thế khó: kháng lệnh hoặc có nguy cơ tiếp tay cho hành vi bị xem là tội ác chiến tranh.

Ông Trump trong một phát ngôn có tính đe dọa đã ra hạn chốt 20h ngày 7/4 (giờ Washington) yêu cầu Iran mở lại Eo biển Hormuz, nếu không Tehran sẽ phải đối mặt với "Ngày Nhà máy điện và Ngày Cầu cống gộp lại làm một".

"Hãy mở cái Eo biển Chết tiệt đó ra, lũ... điên rồ, nếu không các người sẽ phải sống trong Địa ngục - HÃY ĐỢI ĐẤY! Ngợi ca Allah", ông Trump viết trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social.

Ba ngày trước đó, Tổng thống Trump đã làm rõ ý nghĩa của cụm từ "Ngày Nhà máy điện". Trong bài phát biểu soạn sẵn, sau đó được nhắc lại trên các tài khoản mạng xã hội của Bộ Ngoại giao Mỹ, ông tuyên bố: "Chúng ta sẽ tấn công mạnh mẽ từng nhà máy phát điện của họ, có thể đồng loạt".

Tính hợp pháp của quyết định tấn công hạ tầng dân sự

Giới chuyên gia pháp lý nhìn chung đều cho rằng việc tấn công hệ thống hạ tầng thiết yếu phục vụ 93 triệu dân Iran có thể cấu thành hành vi vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế, theo Guardian.

"Những phát ngôn như vậy, nếu được thực thi, sẽ tương đương với các hành vi đi ngược chuẩn mực pháp lý trong xung đột vũ trang ở mức nghiêm trọng nhất, do đó đặt binh sĩ vào một tình thế rất khó khăn", hai cựu sĩ quan pháp lý quân đội Mỹ Margaret Donovan và Rachel VanLandingham nhận định.

"Với tư cách là những luật sư quân đội từng tư vấn về các chiến dịch tấn công, chúng tôi hiểu rằng phát ngôn của Tổng thống Trump đi ngược lại hàng thập kỷ đào tạo pháp lý trong quân đội và có nguy cơ đẩy binh sĩ vào con đường không thể quay đầu", họ nói thêm.

Hai chuyên gia Donovan và VanLandingham cũng lưu ý rằng tuyên bố của ông Trump về việc "ném bom Iran trở về thời kỳ đồ đá", cùng với chỉ thị của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth về việc "không khoan nhượng, không thương xót", không chỉ phi pháp mà còn đánh dấu sự rạn nứt với các nguyên tắc đạo đức và pháp lý mà quân nhân Mỹ được đào tạo trong suốt sự nghiệp.



Bà Charli Carpenter, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Massachusetts Amherst, cho biết lịch sử từng ghi nhận nhiều trường hợp binh sĩ đặt câu hỏi, từ chối hoặc thậm chí can thiệp để ngăn chặn những hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật quốc tế về xung đột vũ trang.

Khả năng kháng lệnh của binh sĩ

Câu hỏi lớn hiện nay là liệu các sĩ quan thực hiện mệnh lệnh tấn công nhà máy điện và cầu cống của Iran có thể viện dẫn rằng họ không nhận thức được tính "hiển nhiên bất hợp pháp" của mệnh lệnh hay không, Guardian nhận định.

Vào tháng 11/2025, một nhóm nghị sĩ đảng Dân chủ đã đăng tải video chứa thông điệp rằng các binh sĩ Mỹ "có thể và buộc phải từ chối mệnh lệnh phi pháp". Đáp lại, trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cáo buộc nhóm nghị sĩ này có "hành vi nổi loạn, có thể bị trừng phạt bằng án tử hình".

Theo bà Carpenter, có nhiều yếu tố khiến binh sĩ khó nói "không" hoặc đứng ra ngăn chặn hành vi vi phạm, đặc biệt trong những trường hợp pháp lý chưa rõ ràng.

"Luật pháp yêu cầu binh sĩ chỉ được từ chối các mệnh lệnh 'rõ ràng phi pháp', tức là những mệnh lệnh sai trái đến mức một người bình thường cũng nhận ra", bà nói. "Tuy nhiên, kỹ năng phán đoán đạo đức này không được đào tạo sâu như việc tuân thủ hệ thống chỉ huy và binh sĩ vẫn có thể bị xét xử vì bất tuân nếu họ đánh giá sai".

Một khảo sát do bà Carpenter tiến hành cho thấy đa số binh sĩ có thể phân biệt giữa mệnh lệnh hợp pháp và phi pháp.

"Phần lớn họ hiểu nghĩa vụ phải từ chối và có thể đưa ra các ví dụ cụ thể", bà cho biết. "Tuy nhiên, việc nhận diện tình huống trong thực tế và hành động phù hợp khó hơn nhiều so với trong khảo sát".

Trong những ngày đầu tháng 4, ông Trump tiếp tục gia tăng mức độ đe dọa leo thang xung đột ở Trung Đông. Trả lời một phóng viên đài ABC, ông tuyên bố nếu Iran không đáp ứng yêu cầu, "Mỹ sẽ phá hủy toàn bộ đất nước của họ".

Khi được hỏi liệu có giới hạn nào cho hành động này không, ông đáp: "Rất ít".

Hôm 6/4, Tổng thống Trump tiếp tục nhấn mạnh: "Cả đất nước đó có thể bị xóa sổ chỉ trong một đêm, có thể là trong ngày mai". Mức độ cực đoan trong các phát ngôn, cùng với áp lực tìm lối thoát khỏi cuộc xung đột, làm dấy lên lo ngại rằng Tổng thống Trump có thể cân nhắc sử dụng vũ khí hạt nhân.

Theo cơ chế của Mỹ, Tổng thống có toàn quyền ra lệnh tấn công hạt nhân. Quy trình này bao gồm việc triệu tập cuộc họp khẩn với Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) và sử dụng "vali hạt nhân" chứa các phương án tấn công cùng mã xác nhận.

Cách duy nhất để ngăn chặn mệnh lệnh là các thành viên trong chuỗi chỉ huy đánh giá quyết định tấn công là phi pháp.

Năm 2021, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân khi đó, Tướng Mark Milley, được cho là đã yêu cầu phải có mặt trong mọi quyết định liên quan đến vũ khí hạt nhân do lo ngại về tính khó lường của ông Trump, theo Guardian.

Ông Jeffrey Lewis, chuyên gia vũ khí hạt nhân tại Viện Middlebury, nhận định rằng dù ông Trump từng thể hiện sự nhận thức về hậu quả của chiến tranh hạt nhân nhưng "không rõ ông ấy còn giữ được sự tỉnh táo ấy không khi bản thân đang thua cuộc và mất kiểm soát".

Theo Reuters, tại Hạ viện, Nghị sĩ Yassamin Ansari thông báo sẽ đệ trình các điều khoản luận tội Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth vào tuần tới với cáo buộc vi phạm lời thề nhậm chức. Bà cũng kêu gọi nội các kích hoạt Tu chính án thứ 25 đối với Tổng thống Trump. Tuy nhiên, các nỗ lực này ít có cơ hội thành công do đảng Cộng hòa đang kiểm soát Quốc hội và nội các vẫn giữ thái độ trung thành với Nhà Trắng.